Column

Zonder privacy verliezen we onze ziel

Muurschildering van Jean-Paul Sartre. Beeld Flickr/thierry ehrmann

Ruim zeventig jaar geleden schreef Jean-Paul Sartre een van de onheilspellendste zinnen uit de moderne filosofie. 'De hel zijn de anderen': die woorden vallen tegen het einde van zijn toneelstuk 'Met gesloten deuren'.

Die 'anderen' zijn slechts twee mensen: de beide vrouwen met wie de man die zich zo bitter beklaagt tot in de eeuwigheid opgesloten zit in een driepersoonshel. Alledrie zijn ze overleden, alledrie hebben ze doodzonden op hun geweten. Hun straf: voor altijd met elkaar te moeten verkeren, blootgesteld aan de allesdoorborende blik van de andere twee.

Toen Sartres toneelstuk ruim tien jaar later verfilmd werd, kreeg de kijker aan het begin een waarschuwing mee. Bedenk dat deze film zich in de hel afspeelt, zo werd de kijker ingeprent. Met de stilzwijgende implicatie dat het in het echte leven allemaal best meevalt.

Die geruststelling lijkt menigeen zich ter harte te hebben genomen. Dankzij de nieuwe media kunnen we meer van onszelf laten zien aan oneindig veel meer mensen dan ooit het geval is geweest. We twitteren, facebooken en instagrammen heel wat af.

Condition humaine
In de documentairereeks 'Super Stream Me', die sinds 5 november op de Nederlandse tv te zien is, laten programmamakers Nicolaas Veul en Tim den Besten hun hele leven zien, zonder restricties geregistreerd door draagbare camera's. Althans, dat deden ze vijftien dagen lang. Hun conclusie: het valt helemáál niet mee. Ook Den Besten vergeleek na afloop zijn ervaring met een helse martelkamer. "Het totale gebrek aan privacy maakt je gek."

"Privacy is een essentieel onderdeel van de condition humaine", schreef Folkert Jensma enige tijd geleden in een mooie column in NRC Handelsblad. "Er moet ergens in je leven een plek zijn waar je niet wordt bespied. Waar je onbevangen jezelf kunt zijn en geheimen kunt koesteren en ongezien in je dagboek kunt schrijven." Hij verwees daarbij naar de in 2006 uitgesproken oratie 'Over twee honden en een kalf' van Bert-Jaap Koops, hoogleraar regulering van technologie in Tilburg.

Privacy is ook een bescherming tegen de almacht van de staat, aldus Koops. Ze vormt een buffer tegen het oog van Leviathan, dat almaar alziender wordt. De hoofdpersoon van Orwells '1984' gebruikt een nis in zijn kamer om buiten het zicht van de observatiecamera's te schrijven in het dagboek waarop Jensma doelt. Het baat hem uiteindelijk niet. Zelfs de geheime liefdesrelatie die hij aangaat wordt verraden. De ergste schending is die van de intimiteit die we meer dan wat ook aan onszelf willen voorbehouden.

Alziende staat
Want het is niet waar dat 'iedereen alles van mij mag weten', zoals in de privacy-discussie nogal eens geroepen wordt. Grote of kleine misdaden zijn daarbij van tamelijk ondergeschikt belang. Doorslaggevend zijn juist de minieme, onbetekenende dingen die we desondanks voor onszelf willen houden. Als het over iets onbetamelijks gaat eerder voorwerpen van schaamte dan van straf.

We kunnen niet zonder een privé-gebied waarin niemand ons bekijkt. Niet alleen omdat we bang moeten zijn voor de alziende staat. Maar omdat we zonder privacy ontmenselijkt raken, zoals Veul en Den Besten moesten ervaren. We gaan ons gedragen als paranoïde robots, verliezen letterlijk onze ziel.

Misschien is dat laatste woord wel het sprekendst. De ziel staat niet alleen voor verborgenheid. Ze ís die verborgenheid, die ons het vermogen geeft te zijn wie we zijn. Daarom is privacy niet alleen een mensenrecht. Ze is het geheime centrum van ons bestaan, dat zonder haar wegkwijnt en hels wordt. De ziel is wat ik ben - en wat niemand ziet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden