Zonder nieuwe ov-lijnen slibt de stad dicht

Publiek neemt een kijkje bij de metro op Centraal Station na de officiele opening van de Noord-Zuidlijn, afgelopen zomer. Beeld ANP

Premier Rutte overlegt met de burgemeesters van de vier grote steden over de aanleg van ov-projecten. Wat zijn de prioriteiten en wie gaat dat betalen?

De grote steden blijven in fors tempo doorgroeien, terwijl files steeds meer geld kosten en de treinen al stampvol zitten. Daarom wijzen verkeersexperts er al langer op: de stadsverdichting vergt voor mobiliteit een bovenregionale aanpak.

“Nederland heeft een prachtig nationaal systeem van spoorrails en autowegen ontwikkeld. Maar nu loopt het vast in de steden. Dan helpt het niet om er op de snelweg nog een rijbaan bij te leggen”, zegt ov-expert Wijnand Veeneman van de TU Delft. De logische volgende stap is volgens hem om nu voorrang te geven aan goed openbaar vervoer dichtbij huis en werk. “Daar waar de meeste mensen problemen ervaren.”

Veeneman reageert daarmee op het plan van premier Rutte, die overleg is gestart met Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht (de G4). Met de minister van binnenlandse zaken, burgemeesters, wethouders en topambtenaren spreekt hij over de wensen van deze steden om dichtslibben tegen te gaan.

De vier grootste steden gaan er de komende jaren qua inwoneraantal flink op vooruit. Zij moeten van het kabinet honderdduizenden nieuwe woningen bouwen. Die stedelijke verdichting schreeuwt om meer vervoersopties, die vanwege het klimaatbeleid ook nog eens duurzaam moeten zijn. “Bereikbaarheid is de cruciale schakel in de verstedelijking”, zeggen de G4 in een gezamenlijke verklaring.

Miljarden

De steden kunnen die opdracht niet alleen dragen, aldus de G4. Zo wil Den Haag een nieuwe lightrail vanaf CS via de nog te bouwen woonwijk Binckhorst (100.000 inwoners) naar Zoetermeer. Amsterdam wil de nog te realiseren woonwijk Haven-Stad (70.000 woningen) met een metrolijn van station Sloterdijk verbinden naar CS. De hoofdstad – die geen commentaar wil geven – zou bovendien de veelbesproken Noord-Zuidlijn willen doortrekken naar Schiphol. Rotterdam wil een vierde brug over de Nieuwe Maas. Tot slot wil Utrecht (dat honderdduizend woningen gaat bouwen) meerdere sterke overstappunten om CS en de binnenstad te ontlasten.

Het zijn wensen die per stuk honderden miljoenen tot enkele miljarden euro kosten. De gemeenten hebben daar het geld niet voor en de regering heeft de 7,3 miljard uit het infrastructuurfonds allang verdeeld. Daarvan gaat nog steeds het grootste deel naar autowegen, het spoor is een goede tweede en voor fietsvoorzieningen is dit jaar 100 miljoen vrijgemaakt.

“Den Haag is gewend om het budget op een bepaalde manier te verdelen”, constateert Veeneman. “Lastiger problemen passen daar niet goed in. Toch moeten de prioriteiten worden omgelegd. Het is opvallend dat ook VVD-burgemeesters nu regelmatig fervent ov-fan zijn.”

De plannen zijn redelijk vastomlijnd, maar wie gaat het betalen? ­Rekeningrijden, spitsheffingen, tolgeld naar het Londense model – het zijn opties waarmee de steden best wel willen experimenteren, maar die voor premier Rutte vooralsnog taboe zijn. Een variant die wel besproken is: private investeerders. Pensioenfondsen die ruimschoots geld in kas hebben, zouden bijvoorbeeld een deel van de aanlegkosten kunnen betalen.

Maar hoe halen investeerders rendement uit een metrolijn? “Als je openbaar vervoer aanlegt, wordt de ruimte eromheen meer waard”, legt Veeneman uit. Het gebeurde eerder rond nieuwe NS-stations. “De onroerendgoedbelasting loopt daar ver op achter en levert de overheid dus weinig op. Als je private partijen vraagt om mee te helpen ontwikkelen, kunnen zij de vruchten van de waardevermeerdering wel plukken.”

De grote vraag is of de markt dit al aandurft. Veeneman hoopt het, wethouder Lot van Hooijdonk (Utrecht) zegt volmondig ja. “Wij zijn al in gesprek met investeerders over parkeren op afstand en over het aanbieden van deelauto’s aan huurders, in plaats van parkeerplaatsen.”

Lees ook:

De Noord-Zuidlijn gaat eindelijk rijden, maar niet ver genoeg

Zeven jaar later dan beloofd is het zover: de Noord-Zuidlijn in Amsterdam gaat rijden. Hoe nu verder met het openbaar vervoer in de Randstad?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden