Zonder gif rukt de rat in rap tempo op

Een uil die een vergiftigde rat eet, legt zelf uiteindelijk ook het loodje. Beeld buiten beeld

Nu ratten niet meer met gif bestreden mogen worden, lijkt de overlast van de beesten toe te nemen. Diverse organisaties vragen ministeries om een landelijk plan. “We hebben weer te kampen met rattenplagen.”

Ongediertebestrijder Richard Piké zegt altijd maar zo: een rat is in feite incontinent. “En ze leven net zo lief in het riool als op je aanrecht”, aldus de directeur van Van der Velde Ongediertebestrijding. Het bedrijf van Piké bestrijdt in dertien gemeenten allerlei dieren, waaronder ratten. Volgens hem is het aantal meldingen dat hij krijgt van rattenoverlast met 25 tot 30 procent gestegen sinds de beesten niet meer of amper met gif gedood mogen worden. 

Hoewel landelijke cijfers ontbreken, lijkt de overlast van ratten toe te nemen. Verschillende steden zien meer meldingen van ratten in en om huis, op het boerenbedrijf zorgen de beesten voor stalbranden. Maar omdat bestrijders sinds 1 januari 2017 geen of amper meer gif mogen gebruiken, is het moeilijker ze weg te krijgen. “We moeten allerlei stappen eerst uitvoeren voor we de beesten daadwerkelijk kunnen gaan bestrijden”, zegt Piké. Voor hij gif mag gebruiken moeten eerst heggen gesnoeid worden, vallen geplaatst, gaten gestopt of klemmen gebruikt. Maar dat maakt het hele proces duurder en langer. En ratten planten zich nogal snel voort. “Als je twee ratten hebt, zit je na een jaar of tussen de 600 en 700 dieren”, aldus Piké. “Het kan heel rap gaan.”

Verouderde riolen

Daarbij zijn de beesten slim. Ze lopen niet zomaar een val of een klem in en als er toch gif wordt gebruikt, en dat mag binnenshuis onder voorwaarden nog wel, is de kans ook nog aanwezig dat ze er met een flinke boog omheen lopen. Dat er buiten geen rattengif meer gebruikt mag worden, is best verklaarbaar: omdat ratten met enige regelmaat niet genoeg gif eten om meteen dood te gaan worden ze resistent of lijden ze onnodig. Verder komt het gif terecht in het ecosysteem: een uil die een vergiftigde rat eet, legt zelf uiteindelijk ook het loodje. 

Maar omdat de rattenpopulaties buiten de huizen moeilijker te beheersen zijn, komen er volgens Piké meer beesten de huizen in. Helemaal in deze periode van het jaar, nu het lang droog is geweest en het kouder wordt.

Dat merkt ook de gemeente Deventer, waar de meldingen van rattenoverlast de afgelopen jaren snel toenamen. Ging het in 2010 nog om 19 meldingen, dit jaar zijn er al ruim zeventig meldingen. Volgens een woordvoerder gaan die meldingen vaak over ratten op privé-terrein en daar zijn bewoners zelf aan zet. Maar volgens bewoners komen de beesten uit verouderde riolen en moeten die aangepakt worden.

Rattenplan

Niet alleen in Deventer lijkt de overlast van ratten toe te nemen, ook in het Utrechtse Kanaleneiland, de Haagse Moerwijk, De Bilt (U) of de Gelderse plaatsen Zevenaar en Duiven komen berichten over ratten die bewoners tot wanhoop drijven. Probleem is dat er geen landelijke cijfers zijn omdat ongediertebestrijding een zaak is van de gemeente. 

“In de jaren tachtig dachten we: dat rattenprobleem, dat is iets van vroeger”, zegt directeur Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen. “Maar dat is niet meer zo. Er wonen meer mensen in Nederland en we zijn er slordiger op geworden. Nu hebben we weer te kampen met rattenplagen.”

Dat is de reden dat hij met acht anderen, onder wie de directeur van de Dierenbescherming en een koepel van plaagdierbestrijders, recent vier ministeries heeft gevraagd om een landelijk beleid voor overlastgevende dieren. Helemaal omdat het voorkomen van plagen nóg belangrijker is, nu er amper gif gebruikt mag worden. “Gemeenten, huiseigenaren en boeren worstelen daarmee”, zegt Meerburg. “Dit kun je niet overlaten aan individuen.” Het RIVM werkt ondertussen aan een systeem om landelijk meldingen bij te houden van rattenoverlast.

Al zes jaar geknabbel

Linda Kelderman hoort de ratten tussen haar plafonds lopen. Ze zitten ook in de schouw en de kruipruimte, af en toe vindt ze er een dood dier. “Je hoort ze knabbelen, en van trip-trap-trip-trap. Mijn zoon heeft er het meeste last van, want ze zitten vlak boven zijn slaapkamer.” Kelderman woont in het Twentse Goor en heeft al een jaar of zes last van ratten.

Gif gebruiken mag niet, maar de vallen in haar kruipruimte hebben tot nu toe geen rat te pakken gekregen. “Die staan daar een beetje voor de show. Ratten zijn slim, en ik heb wel eens gehoord dat ze het kunnen ruiken als je zo’n val hebt vastgepakt.” Gif zou helpen, zegt ze, en af en toe is het een verleidelijk idee om naar Duitsland te rijden en daar een voorraad te kopen.

Het lukt Kelderman vooralsnog de ratten uit haar keuken te houden. Van buurtbewoners weet ze dat er wel af en toe een uit een keukenkast springt, en ze kent een verhaal van buren die maden in de badkamer hadden omdat bij weer een andere buurtbewoner dode ratten op zolder lagen.

Want de ratten zijn een probleem van de hele straat. De buurt denkt dat de beesten uit de verouderde riolen komen in de wijk. De gemeente wilde die in 2030 vervangen, maar heeft nu beloofd dat in 2020 te doen. Tot die tijd moet Kelderman met de ratten leven. “Ach ja”, zegt ze, “we houden het nu zes jaar vol. Daar kan best twee jaar bij. Het zijn vieze beesten. Maar ik ben niet bang voor ze.” 

Hoe gevaarlijk is de rat?

Ratten kunnen een risico zijn voor de volksgezondheid, zegt het RIVM. De dieren zijn dragers van ziekten als varkenspest, pseudovogelpest, trichinosis en de ziekte van Aujeszky (pseudorabiës). Mensen lopen vooral het risico de ziekte van Weil op te lopen. Die wordt overgedragen door bacteriën in met rattenurine besmet water en leidt tot hoge koorts, braken en hoofdpijn. Uiteindelijk gaan de nieren slechter werken en kunnen patiënten bloedingen krijgen op de huid en rode vlekken. Per jaar worden gemiddeld dertig gevallen geconstateerd van de ziekte, ongeveer een derde van die infecties wordt opgelopen in het buitenland. De ziekte wordt behandeld met medicijnen, soms is een ziekenhuisopname nodig. 

Lees ook: 

De rattenvanger van Rotterdam

Al veertig jaar bestrijdt Willem van Scheers ratten in Rotterdam. Met ontzag voor het diertje, dat zich nooit zal laten uitroeien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden