Zonder geschiedenis varen we stuurloos door de wereld

Herdenking in Westerbork: voor de toekomst niet van belang? Beeld anp

Onderwijs draait volgens de commissie-Schnabel om 'kennis van de wereld'. Zonder het vak geschiedenis komt er van deze kennis maar weinig terecht, vreest Maria Grever, hoogleraar theorie van de geschiedenis op de Erasmus Universiteit Rotterdam.

In het adviesrapport van de commissie-Schnabel is het schoolvak geschiedenis vrijwel verdwenen. De commissie onderscheidt nog maar drie kennisdomeinen in een zogenoemd kerncurriculum. In het domein 'Mens & Maatschappij' is geschiedenis alleen een historisch perspectief, al geeft het keuzedeel scholen nog wel de vrijheid om bepaalde vakken aan te bieden. Ik viel van mijn stoel toen ik dit las. Dus de canon van Nederland, waarover zo lang is gesteggeld omdat jongeren weinig weten van onze nationale geschiedenis, is niet langer verplicht.

Vakkenintegratie
Het hoogste ideaal van de commissie-Schnabel is 'vakkenintegratie'. Zo wordt met veel enthousiasme een voorbeeld gepresenteerd: 'Leraren op het Stanislascollege (vmbo) vertellen over de wijze waarop Nederlands, Engels en wiskunde zijn geclusterd in het vak 'NEW'. 'Het vak wordt gegeven in minder onderwijstijd, er zijn minder plenaire instructiemomenten en leerlingen bepalen zelf hun planning'. Wie begrijpt nog waar dit over gaat?

Waarom maak ik mij zorgen over deze gepropageerde 'vakkenintegratie'? De brede kennisdomeinen met nadruk op onderwijskunde zullen leiden tot verwatering van vakkennis. De docent wordt als coach van de leerlingen multi-inzetbaar. Lekker goedkoop toch? Maar de docent heeft dan onvoldoende bagage om verantwoorde leerstofkeuzes te maken. Een vakbenadering bevordert kennisuitwisseling tussen collega's, inclusief het beoordelen van elkaars lespraktijk. Al kan samenwerking tussen vakken natuurlijk vruchtbaar zijn bij een projectweek of een excursie naar een museum.

Het geschiedenisonderwijs in Nederland staat internationaal juist goed bekend vanwege het kritisch bevragen van historische beelden en teksten in boeken en op internet. Maar werkelijk niets daarvan zien we terug in het adviesrapport. Terwijl deze Nederlandse benadering juist aanknopingspunten biedt voor het bewaken van de kwaliteit van het geschiedenisonderwijs. Want als er één vak is waarbij kennis door mythische beeldvorming misbruikt kan worden, dan is het geschiedenis.


Gemanipuleerde waarheid
In diverse landen zien we een toenemende manipulatie van de historische waarheid. Dat is een gevaarlijke tendens. Kijk maar wat er gebeurt in Turkije (de aanhoudende ontkenning van de Armeense genocide), Rusland (de historische legitimatie van de Krim-annexatie) of Japan (premier Abe wil liever geen verwijzing naar grootschalig misbruik van 'troostmeisjes' in de Tweede Wereldoorlog).

Het advies van de commissie-Schnabel stelt dat er minder nadruk moet komen op encyclopedische kennis: 'Leerlingen hoeven niet alle feiten precies te kennen.' Naast 'cultuurdragende kennis' over de Nederlandse identiteit, moet het voortaan in het onderwijs vooral draaien om kennis voor de toekomst: 'Leerlingen leren iets niet omdat het historisch zo is gegroeid, maar omdat het voor de toekomst van belang wordt geacht.' Lees ik dit goed? Hoeven leerlingen niet meer te weten dat Nederland vroeger een republiek was? Hoeven leerlingen niet meer te weten dat 107.000 Joodse mensen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden gedeporteerd vanuit Westerbork naar concentratiekampen? Inderdaad, deze feiten worden overbodige kennis, omdat ze geen belang voor de toekomst hebben. Dat is de consequentie van de redenering van de commissie-Schnabel, waarin geschiedenis wordt gereduceerd tot historisch perspectief en waarin feitelijke kennis wordt gemarginaliseerd.

Het adviesrapport keert zich tegen een vakdisciplinaire benadering, terwijl het onderwijs juist behoefte heeft aan vakdocenten. De commissie wil de professionalisering bevorderen, maar ontneemt docenten tegelijk de kern van hun professie: de inhoudelijke en vakdidactische expertise. De commissie stelt dat leerlingen 'kennis van de wereld nodig (hebben) om de wereld te kunnen begrijpen en eraan te kunnen bijdragen'. Maar zonder geschiedenislessen zullen ze blind door de wereld varen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden