Zonder entourage krijgt Europa-serie in Dom geen glans

22 juli, Frankrijk (Margreet C. de Jong); 29 juli, Griekenland (Jan Hage); 5 augustus, Engeland (David Sanger); 12 augustus, Belgie/Luxemburg (Jozef Sluys); 19 augustus, Denemarken (Svend Prip); 2 september, Italie (Peter van Dijk). Aanvang 20.15 uur.

De geringe belangstelling voor dit concert is een teken dat deze thematische opzet riskant is. Een specialistische avond met louter onbekende, oude muziek zal de doorsnee orgeilliefhebber afschrikken. Aan de andere kant zullen de echte kenners ook weer niet komen, want die weten hoe nauw de Spaanse orgelmuziek verweven is met het orgeltype uit deze streken. Het Utrechtse Batz-orgel is nu eenmaal typisch een 19e-eeuws, Hollands orgel, dat eigenlijk in niets vergelijkbaar is met de barokke instrumenten uit de Spaanse en Portugese kathedralen.

Niet alleen ontbreken de voor deze stijl absoluut noodzakelijke horizontale tongwerken, maar minstens zo belangrijk zijn de klankopbouw, de stemming en het doel van de registers: een Hollandse cornet is bijvoorbeeld primair bedoeld om het psalmzingen te leiden, terwijl het soortgelijke register in Spanje en Frankrijk een ranke solostem is. Zo zijn er nog legio verschillen te constateren. Tenslotte speelt de entourage een rol: het uiterlijk van het orgel en de sfeer van de kerk. Dat lijken bijzaken, maar ze kunnen vaak een ingang creeren tot de waardering voor onbekende muziek.

Goede oren

Gelukkig is het orgel in de Domkerk een instrument dat zich, mede door de aanwezigheid van ouder pijpwerk, laat inzetten in vele stijlen, mits een organist goede oren heeft en creatief durft te registreren. Dorthy de Rooij liet horen tot die categorie te behoren. Daarbij kon zij zich goed laten leiden door de kennis die zij heeft opgedaan van vooral dit orgeltype tijdens de inmiddels op cd uitgegeven radio-opnamen in diverse Portugese kerken. Door haar inventieve registraties slaagde zij er aardig in het Dom-orgel zuidelijk te kleuren.

Toch bleef de luisteraar met manco's zitten: een horizontale trompet is niet te imiteren; net zo min als de middentoonstemming die zo essentieel is, omdat daarin schijnbaar saaie delen uit tiento's spannend worden. Aldus ging het programma toch een beetje vervelen.

Galant

Dat hield ook verband met de opbouw. Na de muziek uit de 16e- en 17e-eeuw (o.a. Paiva, Araujo, Carreira en Coelho) kwam er meer sprankeling in het programma bij de werken van de 18e-eeuwer Carlos Seixas. Deze muziek neigt al naar de galante stijl en sluit veel meer aan bij de klank van het Dom-orgel.

Na deze aantrekkelijke stukken besloot Dorthy de Rooij het programma door weer terug te stappen in de 17e-eeuw met een Pasacalles en een Batalla van Cabanilles. Ik denk dat de avond aantrekkelijker was geworden, als De Rooij een sterker accent had gelegd op Seixas en diens tijdgenoten, zoals Jose Lidon.

Het probleem dat het karakter van het Dom-orgel niet overeenstemt met de orgels van het land dat centraal staat, zal in meer of mindere mate ook bij de andere concerten een rol spelen.

Een gemiste kans van deze interessante serie is dat een inhoudelijke onderbouwing geheel ontbreekt. Een programmaboek met toelichtingen op de orgelcultuur van de diverse landen, met daarin beschrijvingen en foto's van karakteristieke orgels en uitleg van ingewikkelde titels als 'Meio registo de dois tiples e dois contrabaixos', vormt een eerste voorwaarde om zo'n serie diepgang te geven en een publiek te enthousiasmeren.

Een fototentoonstelling, lezingen met dia's en authentieke geluidsvoorbeelden en voor mijn part in de pauze een drankje en een hapje uit het betreffende land hadden eraan kunnen bijdragen deze serie glans en publieke belangstelling te geven. Met de huidige presentatie lijkt Utrecht nog niet rijp voor een verenigd Europa.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden