'Zondag van de pastor' voor zielige schapen? door Pieter van der Ven

Voor de afgebrande geestelijke staat vandaag de dag een heel leger pastorale helpers klaar; het lijkt wel alsof het professioneel gezien tegenwoordig aantrekkelijker is pastores te helpen dan pastor te zijn.

De verzuchting slaakt Steve Mathewson, een evangelicale dominee uit de Amerikaanse staat Montana. Hij komt aan het woord in Christianity Today (CT), een evangelisch maandblad uit de VS. Afgebrande dominees is een onderwerp dat buiten evenals in Nederland gemoederen en pennen beweegt. De kerkbladen hebben vorige week veel Geest laten waaien en wie de moeite van het kijken heeft genomen kan het de afgelopen dagen wellicht aan den lijve hebben gevoeld. Maar inmiddels is de pinksterstorm gaan liggen .

“Deze wil de pastorie niet uit en die heeft het met z'n kerkeraad in 't vet. Predikanten krijgen almeer een tobberig imago; (...) ze lijken wel hypergefrustreerde schapen (...), omdat ze hun vijfde poot maar niet kunnen vinden,” schrijft de Katwijkse dominee B. H. Weegink in Hervormd Weekblad (Confessionele Vereniging).

Weegink zoekt de fout in de boezem van de dominees zelf: tekort aan gein, de lamp is onder de korenmaat gezet, wachten tot het donker, geen jeu meer, we zijn “sjappie” geworden. “Dominees moesten weer eens leren alles van de wereld te weten om dat zondags kritisch onder het Woord neer te zetten en zich ondertussen geen lor van die wereld aantrekken. (...) We hebben schreeuwend gebrek aan domineescultuur, aan beroepsadel die zich niet langer laat uitmergelen.”

Dr. P. J. G. Jeroense, hervormd predikant te Gorssel, recht eveneens de rug in het Ouderlingenblad (Samen op Weg) met een pleidooi voor “een rauwe kerk”. Hij wil niet terug naar de hel-en-verdoemenispreken van weleer, hij haast zich ook te zeggen dat ook het mooie en tedere van het leven wel aan de orde mag komen, maar dominees moeten “niet te zoet” zijn; ze moeten de rauwe thema's van de bijbel laten zien als bevrijdend, als helend voor de rauwheid van het leven.

Pastores als ongelukkige schapen op zoek naar hun vijfde poot? Nee, raadt ds. G. J. Heuver uit Stadskanaal aan in Woord & Dienst (SoW). Zijn alternatief : professionalisering en supervisie. Eerder kwam in W & D iemand aan het woord die de oplossing zag in verandering van de gemeente: de dominee deugt wel, als de gemeente maar anders was. 'Professionaliteit' is geen woord dat past binnen de gemeente Gods. Maar Heuver wil 'ambt' en 'ambacht' niet zo tegen elkaar uitspelen. Ook de 'ambtsuitoefening' kan immers meer dan wel minder professioneel zijn. Heuver kent geen enkel geval van een dominee die in de problemen kwam omdat zijn of haar kennis van het Hebreeuws ontoereikend was. Het gaat erom of dominee zichzelf regelmatig en goed onder de loep neemt, je eigen denken, voelen, handelen, in je persoon en in je werk. En omdat zoiets in je eentje welhaast ondoenlijk is, staan de supervisoren klaar, een beroepsgroep met volgens Heuver goed gekwalificeerde leden.

De al genoemde dorpsdominee Mathewson weet uit ervaring wat het is afgebrand te zijn, overwerkt, onderbetaald, depressief, eenzaam, gebukt onder eigen en andermans verwachtingen. Hij brandde af doordat zijn pastoraat hem van de ene crisis in de gemeente naar de andere sleepte: een tiener-zelfmoord, een tienermoord, een vreselijk ongeval, twee echtscheidingen, diepe verdeeldheid in de kerkenraad enzovoorts. Nieuwkomers in de kerk brachten eigen trauma's mee. Ook was zijn baan onzeker: de gemeente wil een leider op een voetstuk, maar zodra die daar staat zijn er die hem willen neerhalen. Mensen eisen topkwaliteit, anders gaan ze weg of moet de pastor ophoepelen.

Tegelijk, zo meldt CT, blijkt uit onderzoek dat zo'n driekwart van de pastores geen spijt heeft van de beroepskeuze, happy is in het pastorale werk en dit niet voor hoger loon wil opgeven; tien procent zou wèl wegwillen; onder de veel beter betaalde doktoren liggen die percentages iets ongunstiger.

Amerika zou het land niet zijn van de onbegrensde mogelijkheden als men niet iets had bedacht om die ongelukkige pastores weer wat moed te geven, iets naast de bestaande 44 professionele organisaties met hun keur van therapieën voor pastores. Naar beste weten is dit idee nog niet naar Nederland overgewaaid, een reden te meer om het bij deze als een hint te presenteren.

In de tijd dat Mathewson er zwaar aan onderdoorging bleek er ineens een 'Zondag van de Pastor' ingesteld. Op die dag zag hij vanaf de kansel ineens de mensen zitten met grote buttons op: I love my pastor. Toen de muziek stopte kwamen ze naar voren door het middenpad, de een met een doos kruidenierswaren, een ander met een ingevroren kalkoen, een doos cola; één kerkganger nam halverwege de preek brutaal het woord over.

Supervisie of een aardiger gemeente, psychotherapeut of kalkoen? Psychotherapeut en publicist Eugen Drewermann, die in zijn boek Kleriker vooral de r.-k. geestelijke stand massaal rijp voor zijn divan acht, spreekt in het Duitse Evangelische Kommentare (EKD) in meer algemene zin over christelijke spiritualiteit die wat hem betreft diep door de psychotherapie heen moet. “De hele boodschap van Jezus versta ik als therapeutisch, helend. Wie daaraan twijfelt leest over de kern heen van de bijbelse verhalen van genezing en duiveluitdrijving - ofwel hij interpreteert ze fundamentalistisch, magisch, dogmatisch of als fantasie. (...) Honderdtwintig jaar na Nietzsche bestaat er geen spiritualiteit meer die niet psychologisch verhelderd en eerlijk is. Tal van geestelijken denken dat zij wonderlijke religieuze ervaringen hebben beleefd; maar dat is vaak hol gezwets. Bij nader toezien blijken ze nauwelijks één conflict uit hun kinderjaren te hebben doorgewerkt. Wat zij 'God' noemen is dan in feite de terreur van hun moeder, de bangmakerij van hun vader.” Voor het einde van de twintigste eeuw zoekt Drewermann een synthese “tussen heil en heling, tussen medicijn en meditatie.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden