Zon, wind en festivalhits op Terschelling

Oerol is de aftrap van het zomerfestivalseizoen. Muziek, beeldende kunst, maar vooral theater, krijgt op Terschelling, in de buitenlucht, een andere dimensie. Theatergroepen brengen er hun luchtiger voorstellingen. En anders is er altijd nog de overweldigende natuur van het waddeneiland.

Elke Oerolganger hoopt verrast te worden door bijzondere uitzichten, leuke ontmoetingen met onbekenden en onverwachte kunstwerken (muziek, theater, beeldende kunst, dans) op verrassende plekken. Dat is wat Oerol, het festival dat elk jaar in juni tien dagen het eiland overneemt, zo uniek maakt. Maar Terschelling is een eiland van uitersten.

Wie deze week naar Terschelling gaat, bereidt zich dus voor op lange fietstochten, stevige wind, zand in de schoenen en houten billen door harde bankjes. Vergeet echter ook de fles zonnebrand niet, want het kan zomaar gebeuren dat je ineens ergens op een schoolpleintje wegsmelt in de zinderende zon.

Op het schoolplein van het VMBO Midsland (de enige middelbare school op het eiland) bijvoorbeeld, daar begint de voorstelling Summer of '96, van Het Nationale Toneel en haar jeugdtak NTjong. Centraal staat de herkenbare vraag: hoe kan het dat de mensen met wie je ooit zo close was nu zo ver van je afstaan? Een stel kinderen uit groep 8 maakt in 1996 samen de eindmusical en komt negentien jaar later weer met elkaar in contact. Op het schoolplein zien we eerst de pre-pubers een spreekbeurt houden over 'het nu'. De jonge acteurs leven zich op hilarische wijze in hun jongere personage in en spelen vol overgave. De slimme populaire en de grappige domme jongen, het mooiste meisje van de klas, de blije asielzoekersjongen en het zweverige droommeisje stuiteren samen over het plein. In de aula zien we hen vervolgens reflecterend op hun vroegere ik, vertellen over hun toenmalige angsten, verdriet en verliefdheden. Aandoenlijk zijn ze allemaal maar vooral aanvoerder Simon (Sanne den Hartog), die uit angst voor grote pestkoppen een leven vol schijnzekerheden heeft opgebouwd. In de overtuiging dat de middelbare school zijn dood zal betekenen, beleeft hij het eind van groep acht alsof het zijn laatste levensmaanden zijn en durft hij de mooie Laila om verkering te vragen. De voorstelling mondt uit in een hilarisch fragment van de eindmusical vol idiote dieren (inclusief een octopus van bubbeltjesplastic) in een door kap bedreigd bos. De boodschap dat de dierenvriendschap onverbreekbaar is, blijkt niet van toepassing op de jonge vrienden die als volwassenen elkaar niet meer recht in de ogen kunnen kijken. Bij de try-out was 'Summer of '96' nog wat te lang, maar eenmaal ingespeeld is dit een geheide zomerfestivalhit.

Zomerfestivalhits heb je in twee soorten: de toegankelijke en grappige voorstellingen en de intrigerende experimentele voorstellingen op een bijzondere locatie. Zo'n laatste is Boukje Schweigmans project Erf in potentie. Een voorstelling over de eeuwige cyclus van geboorte, leven en dood, over (voor)ouders en de dingen die je onvermijdelijk van hen met je meedraagt. Over een gigantisch met bomen omringd veld lopen tientallen mensen langzaam van achteren naar voren, richting tribune. Ze dragen zware lodenjassen in grijs, blauw, bruin, hun handen hangen weerloos uit de mouwen. Steeds weer doemen nieuwe mensen uit de bosrand op. Heel geleidelijk aan vervormen ze, ze trekken hun schouders op of ontwikkelen een bochel. Sommigen breken al lopend een tak in stukjes, het knappende geluid echoot over het veld.

Op volstrekt eigen wijze schept Schweigman zo een landschap vol herkenbare maar toch abstracte figuren waarin de tijd verglijdt en waarop je al je associaties over familiebanden en generaties kunt projecteren. Bijzonder is bovendien dat ze zich daarbij bedient van zang, muziek en geluiden (deels uit het Midden-Oosten?) waarmee ze een universeel familie-universum schept. Hierin geen overbekende Westerse beeldspraak en clichés. Bij de première duurde de voorstelling nog wel te lang, daar mag nog aan gesleuteld worden. Maar in de basis is 'Erf' een verfrissende en onconventionele voorstelling die de verbeelding prikkelt.

Wie lekker wil lachen bij een voorstelling die soepel als een haring naar binnen glijdt, komt op Oerol ook ruimschoots aan zijn trekken. Bijvoorbeeld bij Much ado about nothing, een samenwerking van het Amsterdamse Bostheater en het Noord Nederlands Toneel in regie van Ingejan Ligthart Schenk. Op een volkomen desolate parkeerplaats bij Strand West laat hij zijn spelers alle registers opentrekken om deze komedie van Shakespeare hilarisch en sfeervol vorm te geven. Brutaal, fysiek, muzikaal, energiek, vol hilarische taalgrappen (Erik Bindervoets maakte de bewerking) en platte humor. Genieten voor wie niet vies is van een flinke dosis doeltreffend effectbejag.

Ook Orkater komt met een licht verteerbare voorstelling, getiteld Lutine, hoewel iets minder lichtvoetig. Midden op het strand, met uitzicht op de woest kolkende Stortemelk, vertellen Geert Lageveen, Leopold Witte en muzikant/acteur Erik van der Horst het verhaal van het goudschip De Lutine dat daar in 1799 zonk. Tientallen miljoenen euro's aan goud zou nog op de zeebodem moeten liggen. Door de eeuwen heen hebben tientallen mensen met de meest waanzinnige uitvindingen - zandzuigers, torens, stoomboten, duikersklokken - geprobeerd de zeebodem af te zoeken. Helaas voor hen met weinig succes. Regisseur Michiel de Regt kiest voor een bijna kinderlijk eenvoudige verbeelding door de spelers wanhopig naar een spijkertje in het zand te laten zoeken. Ondertussen worden op lichtvoetige wijze de pijn van de goudkoorts en het drama van de schipbreuk mooi invoelbaar gemaakt.

Terschelling is niet alleen maar mooi, wijds en heerlijk. Gigantische containerschepen vervuilen het uitzicht over zee, tijdens de lange fietstochten kom je langs stinkende slootjes vol bruin afvalwater en zie je her en der een konijn met myxomatose. De wind suist en de regen striemt van tijd tot tijd. Maar wie naar Oerol komt om te huilen, moet - al suggereert de naam anders - niet bij De Verdrietfabriek van Hoge Fronten/Lieke Benders zijn. Deze installatie is een soort kermisattractie in een vijftal schattige tentjes in een weiland, een beetje à la 'Heel Holland Bakt'.

Hier word je in een wagentje naar binnen gereden, waarna je flarden van interviews hoort. Interviews over verdriet, met vragen zoals wat voor soorten verdriet zijn er, wat is je grootste verdriet en hoe kan je iemand het beste troosten. Op zichzelf mooie vragen waarop ook mooie antwoorden komen. Maar het komt niet verder dan dat: een beetje openhartigheid van onzichtbare onbekenden over verdriet. Neem daarbij een al te voor de hand liggende scène met drank en een dj in een discotheek (hol, betekenisloos vertier) en de wat knullig vormgegeven interieurs van sommige tentjes en je staat teleurgesteld weer buiten.

Ook Reuzen van Theater Artemis van het Rotheater - een regie van Jetse Batelaan - slaat de plank mis. In een duinpan verbeelden drie acteurs samen met zeven jonge meisjes het drama dat ouderschap heet. Batelaan koos zoals altijd voor een verrassende vorm: hij laat de ouders spelen door reuzen. In hun reuzenpakken banjeren ze door de duinpan, met veel te grote handen om de kinderwagen te duwen, een cadeautje te overhandigen of een kind zelfs maar echt te liefkozen. Een trefzekere verbeelding van de onmacht en angst die elke ouder wel kent. Mooi is de depressieve, gehandicapte en van zijn dochter afhankelijke vader die hulp zoekt bij de instanties. Hoewel hij echt zijn best doet, wordt hij door de medewerkers afgeblaft. Als ze uiteindelijk zijn dochter bij hem weghalen, gaat hij daar murw geslagen in mee.

Het lastige van 'Reuzen' is dat de voorstelling lang duurt terwijl het basisidee - hoe je je als ouder altijd tekort voelt schieten en dat je (ongewild) je kind toch ooit eens zult kwetsen - al na de eerste scènes duidelijk is. Zelfs het verbazingwekkende beeld van reuzen (en dwergen) die door een duinpan struinen, is al snel te bekend om te blijven boeien terwijl de nacht valt en het zand stuift.

Wel pakkend en ontroerend is de kleine productie Jeanne - de opstand van een eenling. Deze voorstelling van Joost van Hezik bij Toneelschuurproducties toont het laatste levensuur van een veroordeelde die in het goede gelooft, die hoop heeft. Twee mannen proberen haar te ondervragen, haar geheimen te ontfutselen, zij glimlacht slechts en haalt haar schouders op. Geïnspireerd door de strijd van Jeanne d'Arc onderzoekt Van Hezik met een tekst van Gerardjan Rijnders het positieve activisme. Een actueel thema (denk aan Occupy) dat hij integer uitwerkt.

In een klinisch wit decor, omringd door heuvels, speelt Janneke Remmers op een treffende, licht naïeve en vrolijke manier de vrouw die niet anders kon doen dan ze heeft gedaan. Gedwee ondergaat zij martelingen en vernederingen, eet ze haar laatste avondmaal en bereidt zich voor op haar aanstaande dood. Gedwee, niet omdat ze de moed verloren heeft maar omdat ze gelukkig is. En dat beangstigt haar beulen.

'Ik ben wie ik ben,' zegt ze. 'Ik wilde de wereld redden omdat het nodig is, zo simpel is het, en daarom moet ik sterven. Ga elkaar maar aftrekken, aan mij valt niets te zuigen. Ik ben Jeanne.' Ze heeft hoop en vertrouwen, zelfs nu de goddelijke stemmen die haar steeds leidden zwijgen. Langzaamaan ziet ze haar aanstaande sterven onder ogen. Terwijl haar verhoorders haar proberen te overtuigen van haar ongelijk, verzoent zij zich met haar lot.

Dan volgt een kippenvelscène waarin ze Nina Simone's ontroerende live uitvoering van het lied 'Feelings' playbackt. Zo banaal als dit misschien lijkt, zo teder en ontroerend is het als Remmers het publiek uitnodigt om mee te zingen. Daarna maakt ze zelf haar graf op. Zorgvuldig verspreidt ze de zwarte aarde, plaatst kaarsjes en bloemen en gaat liggen.

'Jeanne - de opstand van een eenling' is klein en breekbaar maar krachtig theater. Een onverwachte ontmoeting zoals je alleen op Oerol kan hebben. En mocht het al te zwaarmoedig worden dan spring je hup weer op de fiets en race je naar festivalterrein De Westerkeyn voor een biertje, een dansje en een flirtje.

Oerol duurt nog tot en met 21 juni

www.oerol.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden