'Zomerzaden' vs 'Palestina 194'

De Palestijnen maken zich op voor een feest. Alleen op de Westoever. In Gaza willen ze niets weten van het voornemen van Mahmoed Abbas om Palestina deze week aan te melden als het 194ste lid van de Verenigde Naties. Israël bereidt zich intussen voor op een volksopstand.

Tegenover het mausoleum van de Palestijnse leider Jasser Arafat in Ramallah zijn bulldozers in de weer met het effenen van de rotsachtige grond: hier komt het plein waar de Palestijnen deze week hun 'onafhankelijkheid' vieren. Vrijdag 23 september zal Arafats opvolger, de minder charismatische, maar tegen alle voorspellingen in vasthoudende Mahmoed Abbas in de Verenigde Naties om erkenning vragen van die Palestijnse staat.

'Palestina VN 194' heet de Palestijnse campagne, een verwijzing naar het feit dat Palestina de 194ste lidstaat van de Verenigde Naties moet worden. Elk Palestijns kind kent datzelfde getal ook uit de geschiedenis-les. Resolutie194 is de VN-uitspraak van 11 december 1948 (het jaar van de eerste Israëlisch-Arabische oorlog), die de Palestijnse vluchtelingen het recht geeft op terugkeer naar hun huizen "op de eerstvolgend uitvoerbare datum".

Daar is het in die 63 jaar nog niet van gekomen. De naar schatting 700.000 vluchtelingen van toen zouden inmiddels zijn uitgegroeid tot enkele miljoenen.

Al die jaren is de eis van terugkeer een van de grootste struikelblokken tussen Israëliërs en Palestijnen gebleven. Wat de Palestijnen zien als hun recht, beschouwt Israël als een poging zijn bestaan als Joodse staat te ondergraven, Israël te overspoelen met Palestijnse vluchtelingen.

Tegenover de 'Palestina 194 campagne', hebben de Israëliërs hun 'Operatie Zomerzaden'. Israël houdt er rekening mee dat het uitroepen van de Palestijnse onafhankelijkheid kan leiden tot een volksopstand, mogelijk zelfs het uitbreken van een derde intifada. De staat van paraatheid op de Westoever is verhoogd, reservisten zijn opgeroepen. Onlangs landden er ook drie transportvliegtuigen in Israël met nieuw 'materiaal' voor het uiteenjagen van demonstraties. Het leger zou vooral enthousiast zijn over de 'skunk' die stinkbommen afvuurt. Een kleine hoeveelheid van het meegeleverde spul werd als test op het bureau van de vice-stafchef geplaatst. De stank was zo ondraaglijk dat alle aanwezige officieren het op een lopen zetten.

De Joodse kolonisten op de bezette Palestijnse Westoever, doorgaans al fors bewapend, zijn uitgerust met traangas, wapenstokken en granaten waarvan tegenstanders gedesoriënteerd raken, in geval de Palestijnen oprukken naar hun nederzettingen. Volgens critici in Israël is dat het recept om de gemoederen te doen oplaaien: schietgrage kolonisten zijn er genoeg. Zij hebben de afgelopen weken hun zogeheten wraakacties in Palestijnse dorpen al opgevoerd. Maar ook aan Palestijnse kant willen extremisten het vuurtje opstoken.

"We weten allemaal hoe misverstanden ten grondslag hebben gelegen aan uitbarstingen van geweld", waarschuwde deze week een Israëlische Midden-Oostenexpert. "De eerste intifada begon met een auto-ongeluk waarvan de Palestijnen meenden dat het opzettelijk was veroorzaakt. Ook dit keer is niet veel meer nodig."

"We willen alleen maar onze onafhankelijkheid vieren", benadrukt Abdallah die helpt de festiviteiten in Ramallah te organiseren. "Het eerste grote festijn vindt overmorgen plaats als in alle Palestijnse steden en dorpen massabijeenkomsten plaatsvinden om Abbas' gang naar de VN te steunen. De grote dag is vrijdag. Abbas' toespraak in de VN zal op grote schermen te volgen zijn."

Abdallah vindt de doemscenario's onzin. "We zijn helemaal niet van plan naar de nederzettingen op te rukken, we vieren onze onafhankelijkheid in onze eigen steden, niet daarbuiten!"

Volgens Abdallah wordt het besluit algemeen gedragen. Opinieonderzoeken wijzen anders uit. Bijna de helft van de Palestijnen is tegen de feestelijkheden, amper 45 procent verwacht dat Palestina zal worden aanvaard als lidstaat van de VN.

Het oorspronkelijke plan, zoals dat drie jaar geleden, twee jaar geleden en opnieuw een jaar geleden in Washington is uitgestippeld, had zo mooi kunnen zijn: terwijl de Palestijnen met behulp van de internationale gemeenschap werkten aan het opbouwen van hun staat, zouden intussen Israël en de Palestijnen onderhandelen over een vredesakkoord. Beide processen moesten deze maand uitmonden in het uitroepen van die Palestijnse staat naast Israël. Alleen verkeren de onderhandelingen al twee jaar in coma.

Abbas kiest er nu voor de grenzen van de Palestijnse staat eenzijdig vast te stellen, en daarvoor erkenning van de wereld te vragen. Sommigen zien het ook als een poging Israël aan tafel te dwingen, maar nu niet langer met statusloze Palestijnen, maar met gezanten van een bezette buurstaat.

De Palestijnse staat waarop Abbas zich baseert omvat de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook met Oost-Jeruzalem als hoofdstad - gebieden die Israël in de oorlog van 1967 veroverde.

Israël heeft intussen een groot deel van dat gebied gekoloniseerd. Er wonen nu naast 2,5 miljoen Palestijnen ook zo'n half miljoen Israëliërs, waarbij Israël zestig procent van het gebied - dat niet veel groter is dan de provincie Gelderland - in handen heeft.

Formeel heeft Israël ingestemd met de oprichting van een Palestijnse staat, maar het wil gebieden uitruilen om zo de grote nederzettingen en de Joodse wijken in Oost-Jeruzalem te behouden. Abbas wil daar niet van weten. "Ik ben hier niet gekomen voor de algebra", zo zou hij een laatste voorstel hebben afgewezen. En net zoals vele Palestijnen overtuigd zijn dat Israël niet echt wil onderhandelen, menen velen in Israël dat Abbas niet echt een akkoord wil.

Abbas vindt nu niet alleen Israël tegenover zich. Hamas, de islamitische beweging die in Gaza heerst, beschuldigt hem ervan de Palestijnse zaak te verkwanselen. Juist door de grenzen van 1967 te aanvaarden stemt hij in met een deling van Palestina en het bestaan van Israël.

Hamaswoordvoerder Fawzi Barhoem noemt de gang naar de VN een vruchteloze oefening, Abbas zou verzoening met Israël belangrijker vinden dan Palestijnse eenheid. In Gaza heeft Hamas deze week elke festiviteit verboden.

Maar ook naaste politieke vrienden van de Palestijnse president spreken van een sprong in het duister met mogelijk desastreuze gevolgen. Zijn eigen premier, Salam Fajad, de motor achter de opbouw van de Palestijnse staat, vindt dat zijn baas ondoordacht handelt door op een ramkoers aan te sturen met de VS om uiteindelijk met lege handen uit New York terug te keren.

De VS staan namelijk op het standpunt dat het uitroepen van zo'n staat de uitkomst moet zijn van onderhandelingen. President Obama heeft aangekondigd desnoods zijn vetorecht te gebruiken om in de Veiligheidsraad erkenning van een Palestijnse staat te blokkeren. De Amerikaanse Republikeinen dreigen met een opschorten van alle hulp aan de Palestijnen als Abbas zijn aanvraag doorzet. Geen loos dreigement, want de Palestijnse economie draait op steun van hun grootste donor, de VS.

Dus wordt nu ijlings een ladder gezocht om de partijen weer uit die hoge boom te halen. Want een Amerikaans veto dreigt het geslonken aanzien van de VS in het Midden-Oosten slechts verder te schaden, in een regio in beroering. Vandaar dat de VS nu proberen een meerderheid in de Veiligheidsraad te vinden die de aanvraag verwerpt, zodat een Amerikaans veto overbodig is.

Maar in de Midden-Oosterse driedubbele bodempolitiek, lijkt ook Abbas al een handje te helpen, vreemd genoeg door te kiezen voor de zwaarste optie.

Hij had kunnen gaan voor een aanvraag voor erkenning in de algemene vergadering van de VN. Dat had hem erkenning kunnen opleveren, niet als volwaardig lidstaat van de VN, maar wel als staat met een waarnemersstatus binnen de VN. In plaats daarvan besloot hij vooralsnog de zwaardere 'koninklijke weg' te bewandelen en te kiezen voor het aanvragen van een volwaardig lidmaatschap via de Veiligheidsraad. Zoals gezegd dreigen de VS daar met een veto.

Maar wat in de praktijk kan gebeuren is dat Abbas vrijdag na zijn rede zijn aanvraag overhandigt aan de VN-secretaris-generaal en Ban-Ki moon die aanvraag vervolgens 'eventjes' in zijn la stopt. Dat kan een tijdelijke oplossing zijn, waarbij Abbas geen gezichtsverlies lijdt, de VS geen veto hoeven uit te brengen en de partijen intussen weer een - zoveelste - poging kunnen wagen naar de onderhandelingstafel terug te keren.

De Israëlische premier Benjamin Netanjahoe heeft intussen besloten de VN-arena niet aan de Palestijnen te laten. Hij gaat hoogst persoonlijk na Abbas de volkeren toespreken en de Palestijnse president oproepen naar de onderhandelingstafel terug te keren.

Vrijdag 23 september wordt daarmee een dag van redevoeringen in de VN, festiviteiten op de Westoever en een 'paraat' Israël. Op zijn best wordt het een dag die de partijen weer om de tafel krijgt. En op zijn slechtst is het een dag waarop opnieuw de pleuris uitbreekt. Of een combinatie daarvan.

VN-coördinator Serry: Ik weet niet of het vijf voor of vijf over twaalf is, maar Israël en de Palestijnen hebben de tijd niet mee
"Het dreigt een belangrijke en dramatische week te worden", meent Robert Serry. De speciale coördinator van de VN in het Midden-Oosterse vredesproces is dit weekeinde van zijn basis in Jeruzalem naar het hoofdkwartier in New York gevlogen om zijn baas, secretaris-generaal Ban Ki-moon bij te staan. In voor de 55-jarige Nederlandse diplomaat sterke bewoordingen noemt Serry het dramatisch dat twintig jaar na de vredesconferentie in Madrid, toen serieuze onderhandelingen mogelijk leken, die gesprekken nog altijd niets hebben opgeleverd, terwijl de Palestijnen gereed zijn voor hun staat.

Serry: "Enerzijds hebben de Palestijnen de afgelopen drie jaar echt hele grote vorderingen geboekt op tal van terreinen. Een van de belangrijkste vorderingen, vooral voor Israël, is op het gebied van de veiligheid. Mijn Israëlische tegenhangers. beamen allemaal dat de veiligheidssamenwerking nog nooit zo goed is geweest.

"Maar die situatie is niet houdbaar als er geen uitzicht is op een twee-staten oplossing. Je zult zien dat dit gaat eroderen. Daarnaast is ook de regionale situatie aan het veranderen. Kijk maar wat er aan de hand is in de relatie van Israël met twee belangrijke, tot voor kort echte partners, Turkije en Egypte."

Het proces van de Palestijnse staatsvorming heeft volgens Serry niet alleen zijn politieke, maar ook zijn fysieke grenzen bereikt. "Wat je ziet is dat Israël de nederzettingen verder uitbouwt en dat er voor die Palestijnse staat nog maar een klein gebied over is. Zestig procent wordt door Israëliërs gecontroleerd, het enige continue gebied daar. Ik zie het tijdens mijn bezoeken, Ramallah is succesvol, Nabloes en Hebron zijn steden waar je economische ontwikkeling ziet, maar die steden moeten kunnen groeien.

"En dan hebben we het nog niet eens over de Palestijnse scheiding tussen de Westoever en Gaza. Dat is inderdaad een groot probleem, allereerst voor de Palestijnen zelf. Ik reis ook veel naar Gaza en zie dat ze als het ware als twee roerloze schepen uiteen drijven. We hebben dus niet alleen een vredesproces nodig, maar ook een Palestijns proces van verzoening."

"In eerste instantie weinig, maar er heerst bezorgdheid, omdat Israël faliekant tegen dit Palestijnse voorstel is. Het kan leiden tot tegenmaatregelen zoals het annuleren van de Oslo-akkoorden.

"De Israëliërs stellen zich namelijk op het standpunt dat dit een inbreuk is op die akkoorden waarin beide partijen zich bereid hebben verklaard de status in de bezette gebieden niet te veranderen. De Palestijnen werpen daar tegenin dat Israëls nederzettingenbeleid niets anders is dan een verandering van de status."

Rutte belt Netanjahoe
"Ik heb al verschillende malen gesteld dat de partijen niet de illusie moeten hebben dat de tijd aan hun kant staat. Ik weet niet of het nog vijf voor twaalf of al vijf over twaalf is voor een twee-staten oplossing. Tegelijkertijd blijf ik zeggen dat het in het belang van beide partijen is dat we die pogingen nu niet opgeven. Want het alternatief, een één-staat-oplossing, is een recept voor voortzetting van het conflict voor onbepaalde tijd."

Tot op het hoogste niveau probeert Nederland Israël en de Palestijnse Autoriteit aan de onderhandelingstafel te krijgen. Gisteren belde premier Mark Rutte daarover met de Israëlische premier Benjamin Netanjahoe, aldus de Rijksvoorlichtingsdienst. Eerder in het weekeinde sprak minister Uri Rosenthal (buitenlandse zaken) al met de Palestijnse president Abbas. Daarvoor belde hij met zijn Israëlische ambtgenoot Avigdor Lieberman. Het kabinet vindt dat eenzijdige handelingen niet bijdragen aan een vredesoplossing in het Midden-Oosten. Nederland steunt de pogingen van de Europese Unie om een compromis te vinden en een diplomatieke botsing te voorkomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden