Zomerprocessie in het on-Nederlands mooie Limburg

Beeld RV

Limburg voelt voor mensen uit de rest van het land altijd een beetje exotisch. On-Nederlands - en dat bedoelen we positief.

Hebs te nog krôsjelelaoj?” “Jao huur, èin of twie?” “Gëf t’rs mich mer twie, de keender koëme hûi tössje de noon.” Het eigene is meteen heel ver weg als ik de bakkerij in Gronsveld binnenloop. De taal onverstaanbaar, de uitgestalde vlaaien puur en perfect.

Hollandser dan Hollands vraag ik of ik ook een puntje rijstevlaai (riéstevlaoj) kan kopen, maar aan zulke krenterigheid doet men hier niet. Een halve is het minimum.

Dus loop ik even later gelaafd en gewapend het Limburgse land in, op weg voor een historische bronk (het lokale woord voor processie) van Gronsveld naar Eckelrade en terug. Niet echt natuurlijk; de bronk wordt elke tweede zondag na Pinksteren gehouden, die heb ik gemist. Maar ik volg wel de route.

De tekst loopt door onder de afbeelding

Beeld RV

Bielemannen

De bronk dateert van begin 17de eeuw en nog steeds lopen elk jaar honderden mensen mee, uit folklore of geloofsovertuiging. Eens per vier jaar is er de Grote Bronk waarbij de schutterij - in 1619 opgericht - in vol ornaat verschijnt. Dan ook zijn er de bielemannen; mannen die de versperringen (wilgentakken) die door het gepeupel zijn opgeworpen, opruimen, wordt er buskruit geschoten en gaan de tamboers rond om de bevolking tot processie te noden.

‘Heilige huisjes’, tijdelijke altaartjes, zijn er elk jaar. Daar en bij de overal in dit Limburgse land te vinden kapelletjes en wegkruizen stopt de processie even om de sacramenten aan de gelovigen te tonen. Een mooi oud gebruik, maar vandaag is iedere geestelijkheid afwezig en loop ik heerlijk moederziel alleen het Savelsbos in. Ooit huisde daar een kluizenaar, vertelde een geschiedkundige van de Heemkundevereniging van Gronsveld me eerder. Een kluizenaar die, naar zijn eigen oordeel, een doodzonde had begaan en met een leven in afzondering en vol gebed en goede werken boete wilde doen. Hij onderrichtte kinderen, daar in dat duistere, afgelegen hol.

De tekst loopt door onder de afbeelding

Beeld RV

Gruwelijke gedachten komen op, maar kunnen gelukkig niet beklijven. Het bos is te betoverend. De bomen lijken te kantelen op hun helling, wijngaardslakken glibberen over de löss naar beneden, een tuinfluiter en matkop zingen en het nagelkruid staat nog steeds in bloei. Ik klauter en glibber naar boven. De paadjes zijn smal met links en rechts opdringerige twijgen. Hoe zich hier in hemelsnaam een stelletjes trompetters, tamboers, gelovigen en geestelijken met baldakijn en andere attributen doorheen hebben gewrongen, is mij een raadsel.

Stiekem hoop ik een glimp op te vangen van de eikelmuis, een uiterst zeldzame wonderschone slaapmuis met glimmende zwarte ogen en heldere buik die uitsluitend in dit Limburgse land voorkomt. Een volstrekt belachelijk verlangen want niet alleen is het diertje ’s nachts actief en luiert het overdag in zijn gekraakte vogelnest, het is bovendien banger voor mij dan ik voor een cobra.

De tekst loopt door onder de afbeelding

Beeld RV

Het bos gaat open en ik richt me op waarschijnlijker zaken; de sporen van een das. Bijna geef ik het op tot ik op een gaaf poepputje stuit, compleet met inhoud. Dassen graven 10 tot 15 centimeter diepe mestputjes, deze deponeerde er vervolgens een flink groenig exemplaar in. Tikkie merkwaardig is het wel, blij zijn met een drol.

Kleinschalig landschap

Daar is Eckelrade. De poort naar een carréboerderij staat open en biedt een blik op het plattelandsverleden met schuren voor het vee, een mestvaalt in het midden en weiland met bongerd buiten de muren. Het dorp biedt een zijnscentrum, wat dat ook wezen mag, een mooie oude melkfabriek Sint Barbara uit 1916 en eindigt dan alweer in het veld. Een mooi kleinschalig landschap met graan, gras, fruit en piepers. Een verfomfaaide klaproos probeert stand te houden, kevers ploegen over een bloem van duizendblad.

De tekst loopt door onder de afbeelding

Beeld RV

Weer in het bos, nu naar beneden, passeer ik een bijna geheimzinnige groeve met tralies ervoor. Regenwater heeft het grind blootgespoeld en mijn pad is uitgesleten. Boven me gevlekte schapen en Franse koeien achter houten hekjes. In het toch weer opkomende verkeersgeluid herken ik Holland - helaas.

Via Rijckholt, met zijn mooie witte kasteel, loop ik Gronsveld weer binnen. Beide zijn lintdorpen, een unicum voor een volk dat zich eeuwenlang rond de kerk groepeerde. De linten zijn het gevolg van de terrasvorming door de Maas.

Gronsveld heeft een mergelsteenkerk, gedroogde appeltjes in een automaat en alweer een voor mij volstrekt vage genezer, een apitherapeut. Ik houd het aards, koester me in de doorgebroken zon en geniet van twee atalanta’s op een rottende appel in de goot. Wie sjoen kênt ’t Limburgs laandsjap zién.

De tekst loopt door onder de afbeelding

Beeld RV

• Lopen in Limburg

De gelopen route: de Historische bronkroute van en naar Gronsveld. Te downloaden als app op vvvzuidlimburg.nl/bronkroute of rechtsstreeks via de telefoon. De route is in het veld gemarkeerd met een schildje met paard en mannetjes en begint bij de kerk van Gronsveld, Rijksweg 191. Te vinden op Wandelkaart 2 VVV Zuid-Limburg, Heuvelland-west.

Vervoer: auto parkeren bij de kerk of de bus 57 vanaf Station Maastricht.

Overnachten: Zuid-Limburg is voor velen ver. Blijf daarom een nachtje. Een aan te raden B&B is de Melkfabriek in Eckelrade. Het pand is met respect voor de geschiedenis omgebouwd tot comfortabel onderkomen, de gastvrijheid is Limburgs. www.demelkfabriek.com

Vlaai: Limburg bezoeken zonder vlaai te eten kan niet. Die van bakker Van de Weerdt in Gronsveld is ‘wereldberoemd’.

Kaarten: VVV Zuid-Limburg geeft goede wandelkaarten uit. Hierop geen knooppunten, maar kant-en-klare en veelal in het veld gemarkeerde routes.

Te bestellen via www.limburgwinkel.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden