Zomergast

Na ruim drie uur interview waren de premier en de presentator wel toe aan een glas wijn. "Rood of wit?" vroeg de presentator. "Rood," zei de premier. "Veel rood."

En zoals dat gaat bij interviews begon het gesprek nu pas echt. De camera draaide niet meer, het u-zeggen was voorbij. "Ik was bang dat je door zou vragen over het geloof, maar gelukkig deed je dat niet," zei de premier.

"Je had zoveel fragmenten meegenomen - ik moest de tijd in de gaten houden. Maar je gelooft dus 49 procent en twijfelt 51 procent?"

"Het is ingewikkeld, ik weet zelf nauwelijks waar het geloof eindigt en de twijfel begint. Niet iets om de kiezers, pardon: kijkers, mee lastig te vallen. Er zijn natuurlijk de bijbelse verhalen, prachtig allemaal, maar mythes. En er zijn zoveel mythes, waarom zou je uitgerekend aan deze speciale betekenis toekennen? Daar heb ik geen antwoord op. Anderzijds kan ik ook niet geloven dat wij mensen niets anders zijn dan een toevallige klont cellen."

"VVD'ers vinden religie toch achterhaald, zeker als het gaat om de Bijbel of de Koran?"

"Zulke VVD'ers zijn er, maar dat zijn niet de slimsten. Je moet eens lezen wat Thomas Mann hierover schrijft, in zijn 'Humanisering van de mythe', een rede uit 1942."

"Steeds weer die Thomas Mann, moet dat nou?"

"Kom op, er kijkt nu niemand meer, laat me even. Kijk, Mann wilde de godsgedachte niet afschaffen, maar herdefiniëren. Het godsbeeld kan een mens beter maken omdat die zich daarmee spiegelt aan het hoogste, maar dan moet dat hoogste wel gehumaniseerd zijn. Hoe? Via een proces van geestelijke onrust en innerlijk ongemak."

"Maar wat is humaan? Daar denken ze in Iran anders over dan in Nederland."

"Precies, en daar lig ik dus wakker van 's nachts, nadat ik me door de dag heb heen gelachen. Hoe weten we zo zeker dat onze cultuur meer waard is dan alle andere? Waar komen onze ideeën over goed en kwaad eigenlijk vandaan? Zelf heb ik mijn complete wereldbeeld te danken aan mijn vader, en soms bekruipt me de gedachte dat dat een wankele basis is."

"Toch ben je er zeker van dat jouw eigen normen en waarden goed zijn voor de hele samenleving?"

"Eigen, eigen - die normen en waarden zijn universeel. Of, nou ja, laat ik Frits Bolkestein nog eens citeren: ze hebben 'een universeel voorkomen'. Schenk je nog een keer bij?"

"Een universeel voorkomen?"

"Zoiets, ja. Ze sluiten in elk geval aan bij onze christelijke traditie, die weer stoelt op het jodendom. Vertel het niet aan mijn antireligieuze vrienden, maar daar komt uiteindelijk ook de notie van de waarde van het individu vandaan. Weet je wat wel gezegd wordt over 'Jozef en zijn broers' - dat prachtig mooie boek van Thomas Mann?"

"Alsjeblieft, hou op."

"Dat het een zoektocht is naar het monotheïsme en daarmee naar de oorsprong van de westerse beschaving."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden