'Zomergasten hebben een steeds groter beeldgeheugen'

Gaat het over het VPRO-programma 'Zomergasten' dan gaat het vaak over de kwaliteit van de presentator. Minstens zo belangrijk zijn de beeldfragmenten die de gasten uitzoeken en die overal ter wereld ingekocht moeten worden. Beeldresearcher Barbara Kist vertelt.

Nog niet alle fragmenten zijn binnen. Barbara Kist, beeldresearcher voor het tv-programma Zomergasten, steekt haar handen in de lucht. Morgen is de eerste uitzending van dit seizoen met Ahmed Aboutaleb. Begin deze week wachtte Kist nog steeds op beelden uit Abu Dhabi die de Rotterdamse burgemeester uitkoos voor zijn uitzending. "Van een soort 'The Voice of...', maar in plaats van liedjes, dragen deelnemers Arabische gedichten voor. Ik ben al een hele tijd bezig daar een stukje van te krijgen."

Of de beelden op tijd binnen zijn voor de uitzending, zullen we morgen zien. Kist, die al dertien jaar als beeldresearcher bij Zomergasten werkt, is het last minute werk wel gewend. Er zijn tal van oorzaken waardoor de door de Zomergasten gewenste fragmenten moeilijk te krijgen zijn: de Ramadan - zoals in het geval van de talentenshow -, mensen die op vakantie zijn, onduidelijkheid over in welk archief gezocht moet worden, of een lange lijst rechthebbenden die allemaal toestemming moeten geven voor uitzending. Kist: "Het record is een fragment van Francis Bacon waarvoor ik bij zeventien mensen de rechten moest afkopen."

Zomergasten draait om de praatbereidheid van de gasten, die bijna de hele zondagavond op NPO 2 tot hun beschikking hebben. En niet te vergeten de kwaliteit van de interviewer - dit jaar voor de derde keer Wilfried de Jong - waar traditioneel pagina's over worden volgeschreven.

Maar minstens zo belangrijk zijn de beeldfragmenten die de gasten kiezen. Het is hún avond televisie. "Ik heb bewondering voor ze", zegt Kist. "Je krijgt ook maar één keer de kans om in het programma te komen. Ik vind het te gek dat ze toch altijd weer met fragmenten komen waar ik nog nooit van heb gehoord."

Bubberman

Aan de beeldresearcher de taak de filmpjes te vinden, waar ter wereld ze ook vandaan komen. "Ik kan me bijna niet voorstellen hoe het mijn voorgangers moet zijn vergaan zonder internet. Die belden echt de hele wereld af, denk ik. Ook dat doe ik nog steeds. Op YouTube is wel veel te vinden, maar lang niet alles.

"Zo ben ik voor schrijver Annejet van der Zijl, die als één na laatste te gast is, nog steeds op zoek naar bewegend beeld van ene meneer Bubberman, die tussen 1957 en 1984 hoofd bosbouw was in Suriname. Ik heb al de beschrijvingen van het hele beeldarchief van Prins Bernard mogen doornemen van de Rijksvoorlichtingsdienst, maar ik heb het nog niet gevonden. Dus zet het vooral in de krant, misschien helpt dat."

Dat de Zomergasten telkens weer met verrassende fragmenten aankomen, heeft ook te maken met YouTube, denkt Kist. "Mensen hebben door internet meer gezien, ze hebben een breder beeldgeheugen gekregen. Vroeger kwam de meerderheid van de fragmenten uit Nederland. Nu is ongeveer driekwart afkomstig uit het buitenland."

Maar geldt niet hetzelfde voor de kijker? Nu iedereen op internet toegang heeft tot een enorm beeldarchief, hebben de fragmenten in Zomergasten dan nog wel dezelfde toegevoegde waarde als vroeger? Naast het feit dat YouTube niet altijd toereikend is, ziet Kist nog een belangrijk voordeel van het programma: "Het aanbod online is overweldigend. Bij Zomergasten kiest iemand voor jou fragmenten die heel bijzonder zijn."

Meestal begint een gast met een lange lijst van wel twintig of dertig filmpjes die hij graag laat zien. De wetenschapper Robbert Dijkgraaf, in 2005 Zomergast, had er wel 62 opgeschreven. Dat betekent schrappen, in een uitzending is uiteindelijk plek voor maximaal zeventien fragmenten. En nog kan er dan door tijdgebrek iets afvallen tijdens de live-uitzending. Soms tot frustratie van de Zomergast. In 2012 ergerde cabaretier Micha Wertheim zich zo aan het feit dat 'tijd en geld' een beperkende factor waren geweest voor zijn avond, dat hij de fragmenten die niet waren getoond op zijn eigen website plaatste.

Eigenlijk vindt Kist het helemaal niet interessant om over te praten, maar geld speelt zeker een rol, erkent ze. Ze wil er de Zomergasten en haar collega's op de redactie echter niet mee lastigvallen, die moeten zich vooral bezig houden met het maken van een mooie uitzending.

Dat neemt niet weg dat de onderhandelingen over het mogen vertonen van fragmenten steeds meer tijd in beslag nemen. Vooral nu ze ook moet regelen dat de aflevering na uitzending tien dagen online mag staan.

"Het opkopen en beheren van rechten lijkt wel een echte business geworden. Zo kan het zijn dat een klassieke Italiaanse film opeens in Amerikaanse handen is. Soms worden dan bedragen van 12.000 dollar per minuut gevraagd. Dat betalen we niet. De VPRO is een publieke omroep, we kunnen niet met geld smijten."

Wat Kist wel opvalt, is dat ook veel buitenlandse partijen best bereid zijn mee te werken met het programma. "Ze reageren vol verbazing als ik het concept van Zomergasten uitleg. Een drie uur durend interview op tv zonder reclame tussendoor? Dat kennen ze niet."

De Zomergasten van dit jaar:

26 juli: Ahmed Aboutaleb, burgemeester van Rotterdam.

2 augustus: Peter Buwalda, de schrijver die doorbrak met de roman 'Bonita Avenue'.

9 augustus: Simone van Saarloos. Filosoof, columnist en met haar 25 jaar de jongste Zomergast ooit.

16 augustus: Adriaan Geuze, landschapsarchitect en stedenbouwkundige, wiens naam onder meer onder het nieuwe centraal station van Rotterdam staat.

23 augustus: schrijfster van biografieën Annejet van der Zijl.

30 augustus: psychiater en filosoof Damiaan Denys.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden