Recensie

Zomergast Griet Op de Beeck opent haar hart, maar niet dankzij hem

Schrijfster Griet Op de Beeck was te gast in de uitzending van Zomergasten van gisteravond. Beeld VPRO

Het was een avond om niet te missen, deze Zomergasten met schrijver Griet Op de Beeck. Zij gaf zichzelf zo volledig dat Thomas Erdbrink moeite had haar bij te benen.

Griet Op de Beeck spreekt in prachtige, rollende zinnen, legt haar ziel bloot, kijkt treffend in de ziel van anderen en heeft oog voor het beschadigde kind, dat ze zelf ook was. Haar verhaal is er een van radicale hoop. Ze gelooft sterk dat mensen van de ergste trauma's kunnen herstellen, kijk maar naar haarzelf. Ze moeten het wel willen, durven, en de juiste hulp erbij vinden ("Ik gun iedereen een fantastische shrink").

Helaas heeft Thomas Erdbrink, de huidige golden boy van de VPRO (en terecht hoor, door zijn werk in Iran), gisteren definitief laten zien dat hij als diepte-interviewer niet van hetzelfde kaliber is als zijn gasten. Deze avond was sterk doordat zij zo mooi vertelde, niet doordat hij zo goed luisterde en doorvroeg.

Krachtenspel
Een goed interview is een krachtenspel dat beide partijen moeten aangaan. En Griet Op de Beeck doet niet anders dan de boel aangaan, sinds ze in haar leven de moed vond om voor zichzelf op te komen. Zij heeft haar jeugd van emotionele verwaarlozing recht in de ogen durven kijken ("mijn ouders waren niet geschikt voor hun rol, ze kunnen niemand zien dan zichzelf"), en ze wil alles erbij voelen wat er te voelen valt.

Niet gezien worden, geen vanzelfsprekende gelijkwaardigheid voelen in nabijheid van een ander - zij weet het trauma van ontnomen waardigheid te benoemen waarmee zij en zovele andere mensen in stilte worstelen. "De kinderen die het meeste blijven glimlachen en niemand tot last willen zijn, daar moet je op letten", zegt ze aan de hand van beeldfragmenten over beschadigde kinderen.

Ze weet waar het emotionele vacuüm toe kan leiden. Eeuwig was ze dienstbaar aan anderen, aan haar vader, aan de toneelmakers in haar tien jaren als dramaturg, aan haar man, om nog van waarde te zijn. Tot ze zichzelf bijna fysiek wilde wegcijferen.

Ze redde zichzelf van de reling van een brug, en van een vergevorderde eetstoornis. "Ik heb mezelf uit alle soorten drek getrokken", zegt ze.

Intensiteit
Naar geluk streeft ze niet, ze kiest voor intensiteit van het leven want daarin kunnen het lelijke en mooie naast elkaar bestaan. Je moet ook het wanstaltige aanstaren, maakt ze scherp duidelijk met haar keuze van een fragment uit de film 'Le tout nouveau testament'. Een jonge vrouw die als meisje haar arm had verloren door een botsing met een metro, ziet in een droom haar verloren hand op tafel dansen. De dans is mooi, maar zij ziet de hand, ze kijkt met open ogen naar haar trauma, en lacht en huilt tegelijk. "Ik hoop dat ik ooit nog daartoe in staat ben", zegt de schrijver intens, "om echt alles te voelen. We moeten onszelf leren redden, dan gaat alles open en dat is een groot cadeau."

Een paar keer komt ze zo in een stroom van woorden terecht die zelf als een roman klinken. Ze zegt met schrijver Jonathan Franzen dat in elk boek iets van de schrijver op het spel moet staan. "Als u daar doorheen werkt, en als dat voor iemand van betekenis kan zijn, dan is dat prachtig omdat uw grootste noden dan tegelijk uw grootste troeven zijn", concludeert ze gedragen met die lage, Vlaamse stem.

Sleutelmoment
Een sleutelmoment in de avond. Ze heeft haar ellende van waarde gemaakt, en daarmee zichzelf en anderen gered. Een stilte volgt. "Nee?", vraagt ze Erdbrink, die niet reageert. "Eehhm, absoluut", haast hij, en schakelt door naar het volgende televisiefragment.

Hij duikt. Hij liegt dat hij het begrijpt. Hij gaat de avond met haar niet aan, en zet pal voor haar neus het masker op waartegen zij met heel haar wezen vecht.

In haar ogen breekt er iets. Hij heeft zich voor haar ogen gediskwalificeerd.

Meermaals moesten de fragmenten hem redden, in plaats van haar verhaal illustreren. Echt tot de diepte ging hij niet. Wanneer kwam bij haar nu echt het keerpunt? Wanneer hield ze op haar vader, ex-man en anderen te pleasen? We weten dat het gelukt is, maar niet hoe. Een interviewer zoals Wilfried de Jong, die meer kan doorvragen op het gevoel, had dat er misschien uit gekregen.

En als hij aan het eind van de avond zegt: "Maar voor mij zit een stralende vrouw. Ben je uitgeknokt?", dan heeft hij haar niet gehoord, namelijk dat ze het gevecht met die donkere afgrond van eenzaamheid elke dag nog voert.

Erdbrink wil, of durft, haar niet wezenlijk te begrijpen. Aan het eind geeft hij haar een handkus. Is dat omdat ze hem in vervoering heeft gebracht en zo'n mysterie voor hem blijft, of uit dank dat ze hem gespaard heeft op de momenten dat hij door de mand viel?

Een recensie van Zomergasten hoeft niet te draaien om het afkraken van de presentator, maar die persoon moet wel goed zijn en de avond dragen. Na vier afleveringen staat mijn mening vast: de VPRO mag op zoek gaan naar een echt zwaargewicht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden