Zomer bij de Zwaren / Hier zit de grefo lekker in z'n vel

Geen pyramides van Grolsch of keiharde muziek, maar iets heilzaams voor lichaam en ziel: sportactiviteiten en bijbelstudies. Het grootste onder de zware, reformatorische kerkgenootschappen, de Gereformeerde Gemeenten, trekt jaarlijks tweeduizend jongeren naar zijn zomerkampen. Ze weten daar alles van zonde en zwakheid: de bijbelse traditie moet overgedragen worden, anders glijdt de jeugd alle kanten op.

Het water is bruinig, slierten glibberig zeewier raken verstrengeld met je tenen. Een groep tieners probeert met een wankele witte kano, drijvend gehouden door blauwe tonnen, de overkant van strand Nulde te bereiken. Dan gaat het mis; de kano begint wild te schudden en glijdt langzaam naar de bodem van het meer. Onthutst staan de jongeren tot hun middel in het water. Geen kano deze keer.

Het survival-programma voor de jonge grefo's of 'gergemmers' (Gereformeerde Gemeenten, 100000 leden, bevindelijk, zwaar, politiek thuis bij de SGP) draait op volle toeren. Kratten bier en stapels house-cd's kom je in het kamp niet tegen. De vakantiefolder meldt dat het 'meest waardevolle element toch het samen bezig zijn rondom Gods Woord' is. ,,Bovenal moet het op ons kamp om Gods eer gaan'', schrijft voorzitter M.W. van Winkelen. ,,En laten we eerlijk zijn, als dat van ons zou afhangen, dan valt het allemaal bitter tegen. Wij zijn immers doelmissers, zondaren. Daarom wil ik je vragen om biddend op kamp te gaan.'' Bijbelstudies en het zingen van psalmen staan op elk programma.

,,De ouders hebben hen misschien gestimuleerd om mee te gaan, het geeft de jongeren zelf ook een kick om ergens met elkaar te zijn'', vertelt begeleidster Bertha van Maaswaal. ,,Hier vinden ze gelijkgezinden. Dat klinkt wel wat vervelend, maar bepaalde activiteiten wijzen wij in onze kringen af. Van een bezoek aan de disco of naar de film is hier geen sprake.''

Al veertig jaar verzorgt de Jeugdbond van de gereformeerde gemeenten actieve vakanties in Nederland, van kamperen op Texel tot zeilweken. Er zijn aparte jongens- en meisjeskampen voor de tieners tot vijftien jaar, daarna zijn ze gemengd. Het gros van de deelnemers 'kerkt' in de gereformeerde gemeente, een kwart is afkomstig uit de zwaar hervormde of christelijke gereformeerde hoek. Elk jaar trekken de kampen tweeduizend tieners. Doel: verantwoord vermaak en de jongeren helpen 'ingroeien' in de eigen traditie.

,,Dat begint in het gezin, maar niet elk gezin heeft voldoende vaardigheden om die leeftijdsgroep genoeg steun te bieden'', zegt J.H. Mauritz, directeur van de Jeugdbond.

Ingroeien in de eigen traditie, daar protesteert toch elke puber tegen? ,,Er zijn zeer behoudende jongelui die de traditie helemaal overnemen. Er zijn er ook die in reactie gaan en testen hoe bestendig het geloof werkelijk is. Wij houden de zondagsrust in ere. Zij vragen: is dat innerlijke overtuiging of traditie? Deze worsteling zou iedere jongere moeten aangaan, vindt Mauritz, met de kampen als veilige omgeving om de discussies te voeren.

,,Het jeugdwerk is in veertig jaar essentiëler geworden. Naarmate de samenleving ontkerstent is het belangrijker om handvatten te geven. Laat de jongeren je geloof bevragen. Anders gaat de traditie vroeg of laat voor de bijl.''

Toch zijn er ook veel jongeren die de zomerkampen mijden, juist vanwege het 'beperkende' karakter. Andersdenkenden zul je bij deze zomerkampen nauwelijks tegenkomen, wel de jongeren die wat tegen de regels aanschoppen.

Het groepje van Annemieke (16) is net met een bootje overgebracht naar de plek van de barbeque. In het gras wachten ze tot hun badpakken zijn gedroogd. De regels van het jeugdkamp zijn niet anders dan thuis. ,,Maar soms moet je je zelfs hier verdedigen'', vindt Annemieke. ,,Sommige jongens doen onverschillig, dan vragen ze of God wel bestaat. Nou, dat staat toch in de Bijbel.'' Ja, natuurlijk heeft ze zichzelf die vraag ook wel eens gesteld. ,,Over alle problemen kun je hier met de leiding praten.''

Annemieke heeft zelf voor het zomerkamp gekozen. Ze had ook wel met een ander -desnoods seculier- kamp meegegaan, ,,als ze je maar in je waarde laten. Hier zitten ze lekker in hun vel, de meiden ondervinden vaak aan den lijve dat ze 'apart' zijn. Annemieke: ,,Als ik uit school fiets heb ik altijd een rok aan. Soms roepen ze dan 'Hé grefo!'. Ik reageer niet, dat zouden ze alleen maar leuk vinden.''

,,De omringende cultuur verwijdert zich steeds meer van onze overtuiging'', zegt Mauritz. ,,In de fase van veertien tot zestien jaar kun je nog een basis leggen voor als ze ouder worden. Als je niet over je geloof hebt nagedacht als je veertien bent, hoe wil je dat dan doen als je ouder wordt. Ik zie jongeren sneuvelen die geen geloofsopvoeding hebben meegekregen. Dan worden ze bevraagd op hun overtuiging -waarom ze geen avondje willen stappen, waarom ze geen seks voor het huwelijk willen- en hebben ze geen antwoord.''

Het wordt steeds moeilijker om je aan je principes vast te houden, vindt Van Maaswaal. ,,Wij geloven dat God over ons heerst, dat God bepaald gedrag van ons vraagt. Dat kunnen anderen steeds moeilijker accepteren. De mens gelooft steeds meer dat hijzelf god is, maar wij zijn niet autonoom. Als wij onze jongeren hier geen richting in wijzen glijden ze alle kanten op.''

Hang naar de veiligheid in eigen kring, is er zeker. De gereformeerde gemeenten hebben het kenmerk van een echte zuil: behalve zomerkampen, zijn er ook eigen scholen, een internaat voor schipperskinderen en bejaardentehuizen.

,,Keer de situatie eens om: stel dat we geen netwerk hebben. Ik hoor mensen van 35 jaar die nog naar een club gingen toen ze 15 waren, maar dat het daarna afgelopen was. En het geloof? Ja, geloven doen ze nog wel, maar naar de kerk komen ze niet meer. Ik denk als de kerk geen toerusting en hulp biedt, dat het de jongere verliest. Dit is alleen geen ei van Columbus, ook wij verliezen jongeren. Het is wel een middel dat de Heere onze God zegent'', vindt Mauritz.

De cultuur thuis vinden ze terug op school en op het kamp. Het maakt weinig verschil of ze uit de gereformeerde gemeente komen of uit een andere orthodoxe hoek. Bij de christelijke gereformeerden mag je meer, geloven de meiden. Maar wat? ,,Mag jij broeken?'', vraagt een meisje. ,,Nee, ook niet'', antwoordt de 18-jarige Caroline, christelijk gereformeerd. De hervormde Geerke knikt, ook zij draagt geen broek.

Toch zijn er verschillen, wil Willeke (16) wel even onderstrepen. ,,Bij ons gaat de dominee heel diep in op de stof, dat mis ik wat als ik bij de gereformeerde gemeente kom.'' Zij 'kerkt' in een nog strengere afsplitsing van de gereformeerde gemeente. ,,Er is een of andere scheuring geweest.''

Het vakantieprogramma is in de loop der tijd niet veel veranderd, de discussies wel. Neem het mobiel bellen, ook bij deze jongeren een van de meest geliefde bezigheden. Op het kamp mag niet naar buiten gebeld worden, en ook onderlinge sms-jes zijn taboe. ,,We vragen ze of ze het sociaal vinden om bijvoorbeeld onder het eten te bellen. Je hebt met elkaar waarden en normen'', zegt Van Maaswaal.

Mauritz: ,,De bijbelse uitleg stellen we niet ter discussie, maar we spelen wel in op de situatie. Bijvoorbeeld met kledingvoorschriften. Bij sommige sportonderdelen kun je geen rok dragen.'' In de beginjaren van de zomerkampen was het dragen van een rok overigens niet verplicht. Mede door de komst van zes grote reformatorische scholengemeenschappen in de jaren zeventig is het dragen ervan meer de norm geworden.

Totdat de jongens en meisjes 25 jaar zijn, kan een verantwoorde zomerbesteding worden geregeld. Toch vliegen de meesten boven de negentien al snel onder de vleugels van de Jeugdbond vandaan. Ze kiezen dan hun eigen vakantie: soms alleen, soms met christelijke reisorganisaties. ,,We hebben in het buitenland contacten met kerkelijke groeperingen. We helpen tijdens de vakantie met het opbouwen van een kerkelijk centrum of een schooltje. Jongeren kunnen in de keuken van de zendeling kijken. Onze meerwaarde is de bezinning. Maar ja, een vakantiepakket kunnen ze overal halen. Veel jongerenreizen zijn alleen minder gericht op de bezinning'', constateert Mauritz.

Hoe bieden we deze jongeren een leuke vakantie met ook bezinning, is de vraag waar de bond zich mee bezighoudt. Het relatief klein aantal deelnemers -300 jongeren- en de concurrentie van andere organisaties, maken de vraag urgent of de Jeugdbond in de oudere jongeren nog veel tijd en energie moet steken. ,,Het is niet onze hoogste prioriteit.'' Bang om hen te verliezen is Mauritz niet. Het netwerk vangt ze op. ,,Meestal blijven ze wel betrokken. Als actief kerklid of in de staf bij de zomerkampen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden