'Zolang ze me nog vragen, heeft het zin'

Henk Hamer 1931-2014

Eind vorig jaar kwamen drie leerlingen van lyceum De Grundel bij Henk Hamer op bezoek. Ze wilden voor een werkstuk meer weten over de geschiedenis van het Seahorse-terrein in Hengelo, waar vroeger een textielfabriek heeft gestaan. De leerlingen waren eerst voor informatie naar de gemeente gegaan, maar die verwees al snel door naar Hamer, kenner bij uitstek van de industrie in Hengelo.

De presentatie van het profielwerkstuk zal Henk Hamer niet meer meemaken, maar het bezoek van de scholieren onderstreept wel zijn stelregel. "Zolang men mij nog voor dingen vraagt, doet het leven er nog toe." En gevraagd bleef hij worden: door het Twents techniekmuseum Heim, de Partij van de Arbeid (hij stond op nummer 17 van de kandidatenlijst voor de gemeenteraad), kunst- en cultuurinstellingen, herensociëteit 'Eensgezindheid' en niet in de laatste plaats door zijn drie dochters en kleinzoons.

Henk Hamer heeft in Hengelo letterlijk zijn sporen nagelaten. Als lid van de gemeenteraad en later als kritische burger sprong hij in de bres voor met sloop bedreigde, historische gebouwen zoals café 't Neutje, de Waterstaatskerk en het oude badhuis aan de Oldenzaalsestraat. Mede dankzij Hamer zijn veel werken van de schilder Theo Wolvecamp in Hengelo gebleven. Henk zette zich ook in voor de joodse begraafplaats in Hengelo en de herinnering aan de daar begraven socialistische grafisch kunstenares Fré Cohen, die in 1943 zelfmoord pleegde om aan vervolging te komen. Naar haar is in Hengelo een straat vernoemd, mede dankzij de vasthoudendheid van Henk Hamer.

Oorlog
Het begin van Henks fascinatie met geschiedenis ligt in de Tweede Wereldoorlog. Die kwam het gezin Hamer in Hengelo betrekkelijk goed door, maar de verwoestingen maakten wel grote indruk op Henk en zijn jongere broer Piet. Een vooroorlogse ansichtkaart van een verwoest gebouw wakkerde de belangstelling voor geschiedenis aan. De broers deelden nog een passie: tekenen. Als ze met hun moeder ergens op bezoek waren, haalde zij steevast papier en potloden uit haar tas om de jongens bezig te houden.

Henks vader was in de jaren twintig naar Hengelo gekomen, omdat daar meer werk was dan in zijn geboorteplaats Zwolle. Hij kwam bij een keten van kruidenierswinkels te werken, eerst in Hengelo en later in Nijmegen. Voor een betrekking als 'wissellooper' (incasseerder) bij de Twentsche Bank keerde Hamer sr. terug naar Hengelo. Het gezin was Nederlands-hervormd, "een scheutje christendom bij de socialistische maatschappijvisie" dat Henk en Piet met de paplepel kregen ingegoten, zei hij in 1998 in een interview met de Twentsche Courant Tubantia.

"Het socialisme heb ik behouden, het christendom niet. Ik ben overtuigd humanist. Dat heeft alles te maken met hoe ik in het leven sta. Ik geloof in het harmoniemodel, waar tenslotte iedereen naar toe moet werken." PvdA-wethouder Bert Otten omschrijft Henk Hamer als 'een echte cultuursocialist' die ijverde voor "een gelijke toegang tot de wereld van het verschil die de kunst en cultuur moet zijn". "Wat ik zo mooi aan Henk vond, was dat hij altijd de blik naar voren had. Niet blijven hangen in het verleden, maar vooruit kijken. Inspelen op een veranderende wereld, daar ging het hem om."

Henk wilde graag naar de kunstacademie, maar daar zagen zijn ouders geen brood in. Na de hbs maakte hij zich via avondstudie het grafisch ontwerpen eigen. Dat bracht hem op de publiciteitsafdeling van het elektrotechnisch concern Hazemeyer, later actief onder de naam Holec. Een drukke baan, zeker toen hij naar de vestigingen in Utrecht en Nijmegen moest, maar in Hengelo bleef wonen. Hij was te verknocht aan de stad om te verhuizen en werd zelfs voor de PvdA lid van de gemeenteraad. Dat zou hij in totaal elf jaar doen, van 1971 tot 1978 en van 1986 tot 1990. Zijn dochters Karin, Ellen en Marleen kunnen het nog uittekenen: na een lange werkdag kwam vader thuis, even eten en dan door naar een vergadering. En als hij geen vergadering had, zat hij op de bank stapels raadsstukken door te nemen.

De Partij van de Arbeid had aan Henk Hamer een loyaal, maar ook kritisch raadslid. Hij botste flink met toenmalig wethouder Ter Horst over diens plan om het uit 1652 stammende café 't Neutje te slopen. Hamers opstelling viel niet goed in de PvdA-fractie. "Het was een vrij grote groep met elf, twaalf man. Daar werd niet van je verwacht dat je meteen maar van leer trok", zei hij in Tubantia. Later zou hij met een PvdA-wethouder de degens kruisen over de bestemming van de Waterstaatskerk aan de Deldenerstraat. Als een bestemmingsplan in zijn ogen niet deugde, belde hij direct de verantwoordelijke wethouder of ambtenaar. Tubantia kon op een boze brief rekenen als een artikel niet klopte.

Eigenzinnig kon Henk zeker zijn. Hij ging graag met mensen in discussie om ze van zijn standpunt te overtuigen. Pas als dat was gelukt, was hij tevreden. Thuis was dat met drie opgroeiende dochters lastiger. Hij had ze geleerd om voor hun mening uit te komen en kreeg dat soms als een boemerang terug. De discussies konden hoog oplopen, bijvoorbeeld over popmuziek "die je over twintig jaar toch nergens meer hoort". Hij stond er als fervent muziekliefhebber op dat zijn dochters een instrument leerden bespelen. Vanaf hun achttiende lieten ze de gitaar, dwarsfluit en piano toch staan, tot teleurstelling van hun vader.

Zijn vrouw Janny hield het gezin draaiende, maar als Henk thuis was, konden zijn dochters op zijn aandacht en hulp rekenen. Waar moeder nog weleens overbezorgd kon zijn, was vader positief en optimistisch, ook bij ernstige tegenslag. Medio jaren tachtig bleek Henk keelkanker te hebben. Om zijn vrouw op te monteren, zei hij over de bestralingen: "Maak je geen zorgen, ik word alleen tien minuten opgeladen".

Museum
Na zijn pensionering werd Henk gevraagd om de pr van het Hengelo's Educatie- en Industriemuseum (Heim) te verzorgen. Dat was hem als voormalig publiciteitschef op het lijf geschreven. Het museum werd zijn passie. Daar kon hij de bezoekers, bij voorkeur jongeren, vertellen hoe het was geweest. In het museum presenteerden vooraanstaande Hengelose bedrijven zoals Hollandse Signaal, Stork en Holec zich aan het publiek. Henk verzorgde het periodiek, richtte exposities in en organiseerde een festival van bedrijfsfilms ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan van de Federatie Industrieel Erfgoed Nederland (Fien). Voor zijn tachtigste verjaardag, in 2011, vroeg hij geen cadeaus, maar een donatie voor de Fien.

In datzelfde jaar overleed zijn vrouw Janny. Tot verbazing van zijn dochters bleek de man die het huishouden altijd aan zijn vrouw had overgelaten zich heel behoorlijk te kunnen redden. Hij ging zelf koken, kocht kleurige kleding en nam zelfs de moederrol over. Waren zijn dochters gewend dat hun vader vooral aan het woord was, nu informeerde hij hoe het met hen en hun gezinnen ging. Hij bleek te kunnen luisteren.

Doordat zijn vrouw lange tijd slecht ter been was geweest, waren vakanties erbij ingeschoten. Na haar overlijden ging hij in 2012 voor het eerst in twintig jaar weer naar hun geliefde Oostenrijk, waar ze zo vaak met de dochters op vakantie waren geweest. Karin en Marleen brachten hun vader naar Schiphol, Ellen en haar gezin haalden hem in Innsbruck van het vliegveld op. Overdag met een boek op balkon of terras, 's avonds eten met de familie, Henk genoot. Afgelopen zomer ging hij weer mee.

Hoewel hij al langer met zijn gezondheid tobde, kwam zijn overlijden onverwacht. 's Middags had hij in de binnenstad voor zijn jarige kleinzoon Wouter nog een kaart gekocht en er geld in gedaan. De nieuwjaarsreceptie van sociëteit 'Eensgezindheid' heeft hij vanwege een aneurysma niet meer gehaald.

Op de dag van zijn crematie in Usselo stonden de wieken van de windmolen uit 1802 als eerbetoon in de rouwstand.

Hendrik Jacob (Henk) Hamer werd op 5 oktober 1931 geboren in Hengelo. Daar overleed hij op 8 januari 2014.

Als een nieuw bestemmingsplan volgens hem niet deugde, belde hij direct met de verantwoordelijke wethouder of ambtenaar

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden