analyse

Zolang Trump wacht op die ene verlossende deal, hoeft Kim zich geen zorgen te maken

Beeld AP

Met hun tweede gezamenlijke top hebben Donald Trump en Kim Jong-un gegokt en zo op het eerste gezicht niet gewonnen. Maar waar de Noord-Koreaanse leider met opgeheven hoofd naar huis kan terugkeren - hij heeft Trump niets gegeven - is het slikken voor de Amerikaanse president. 

Die Nobelprijs voor de Vrede, waar Donald Trump onlangs nog hardop over dagdroomde, moet nog even wachten. Nog vervelender voor hem, op dit moment althans, is dat hij terugkeert in een land dat in de ban is van de getuigenis van zijn voormalige advocaat Michael Cohen, die Trump in een hoorzitting voor het Congres een leugenaar en een oplichter noemde. Dat binnenlandse politieke rumoer had hij graag overstemd met een klinkend diplomatiek succes.

Want vrede op het Koreaanse schiereiland, dat moest Trumps grootste buitenlandse prestatie als president worden. En misschien gelooft hij er nog steeds wel in. Ondanks dat hij voortijdig opstapte uit de onderhandelingen, bleef hij op de persconferentie naderhand vol begrip voor de positie van Kim Jong-un. Of heeft hij simpelweg te veel geïnvesteerd in deze top om het hele diplomatieke proces nog bij het grof vuil te zetten?

Dat laatste verwijten zijn critici in eigen land hem: op jacht naar een resultaat dat de Noord-Koreanen nooit zouden weggeven – eenzijdige nucleaire ontwapening – heeft hij allemaal concessies gedaan. Kim Jong-un is niet meer de politieke paria die hij een jaar geleden nog was. Als je de berichten moet geloven, reageerde de directe entourage van Trump dus ook met enige opluchting op diens beslissing om zonder deal weg te lopen. Ze waren bang dat Trump, in zijn gretigheid om toch maar een akkoord te sluiten, nog meer zou weggeven.

Op grenzen gestuit

Maar waarschijnlijk beseft Trump zelf ook dat hij op deze mislukte top op de grenzen is gestuit van zijn eigengereide diplomatieke aanpak. In de aanloop naar de vorige top met Noord-Korea, in Singapore, hadden denktanks en journalisten in Amerika zich daar de blaren op de tong over gediscussieerd. Gebruikelijk is dat een top tussen twee staatshoofden het sluitstuk is van lange, moeizame onderhandelingen op lagere niveaus. Als een akkoord in zicht is, mogen de leiders de laatste ingewikkelde knopen doorhakken en elkaar de laatste concessies doen waar lagere ambtenaren niet toe gerechtigd zijn.

Maar Trump draaide dat hele proces om. Het ambtelijk overleg tussen de VS en Noord-Korea zit al jaren muurvast, zo redeneerde hij. Maar als hij en voorzitter Kim er eerst met zijn tweeën nou eens uitkwamen, op basis van wederzijdse sympathie, dan konden de details op lager niveau wel uitgewerkt worden. Na de top in Singapore claimden de supporters van Trump dat de nucleaire testen en de oorlogstaal waren gestopt. Zijn tegenstanders wezen erop dat Kim in feite niets had opgegeven, en alleen maar tijd had gekocht om zijn nucleaire arsenaal verder te ontwikkelen.

Dat Trump deze keer geen verdere concessies losgepeuterd kreeg, laat zien dat je met die persoonlijke aanpak geen geopolitieke realiteiten kunt wegpraten. En zo moet de man die zich altijd heeft beroepen op zijn vaardigheid in de ‘kunst van de deal’ nog altijd wachten op een groot buitenlands akkoord waarmee hij zijn reputatie kan waarmaken.

Beeld AP

Niet echt uit op een deal

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un heeft niks weggegeven en kan daarom met een gerust hart terugkeren naar huis. “Dit is geen grote mislukking voor Pyongyang”, zegt Christopher Green, Korea-expert bij de International Crisis Group en de universiteit Leiden.

De grote vraag is of Kim echt dacht dat Donald Trump zou ingaan op zijn aanbod: het sluiten van de nucleaire installatie Yongbyon in ruil voor een einde aan de economische sancties. Trump moest dus alle druk op Noord-Korea beëindigen, terwijl dat land nog altijd zou beschikken over kernwapens en over de mogelijkheid om er nog meer te produceren. “Dit aanbod suggereert dat de Noord-Koreanen er niet echt op uit waren om een deal te sluiten”, zegt Green vanuit Vietnam.

Yongbyon is waarschijnlijk niet de enige opwerkingsfabriek voor plutonium in Noord-Korea. Het land heeft veel installaties ondergronds aangelegd. Kims minister van buitenlandse zaken, Ri Yong-ho, zei in een zeldzame persconferentie dat zijn land bereid was om stappen te zetten in ruil voor het opheffen van een deel van de sancties.

Had Trump het aanbod geaccepteerd, eventueel met een kleine toegift van Noord-Koreaanse kant, dan was Kim de grote winnaar geweest. Maar nu Trump heeft geweigerd, is dat voor Noord-Korea ‘ook geen ramp’, zegt Green. Het land beschikt nog steeds over de kernwapens die het ziet als essentieel voor het voortbestaan van het regime, het heeft nog altijd mogelijkheden om die wapens verder te ontwikkelen en toch blijven de betrekkingen met de Verenigde Staten vrij goed. Meer sancties komen er niet, zei Trump in Hanoi, verdere gesprekken wel.

De bestaande sancties, zowel van de Verenigde Naties als van de Amerikanen, zijn intussen nog niet van tafel. Dat is voor Kim geen groot politiek probleem. Onder de elite in Pyongyang bestaat bij sommigen misschien onvrede, want economische ontwikkeling – met kansen om rijk te worden – is even uit beeld geraakt. Maar anderen zullen juist tevreden zijn: Kim heeft zich niet laten inpakken door de Amerikanen. “Een prima uitkomst voor de hardliners”, aldus Green.

Hij schat de steun voor Kim onder de elite en de legerleiding in Pyongyang nog steeds vrij groot in. Zij beseffen dat echte verandering ook hun positie zal aantasten. Als Kim bang was hun steun te verliezen, zou hij niet een week lang wegblijven uit de hoofdstad.

Green: “Voor autocraten is het altijd veiliger om thuis te zijn.” Na de mislukking van de top met Trump ging even het gerucht over een snelle terugkeer van Kim naar Pyongyang, maar hij zet zijn bezoek aan Vietnam gewoon voort.

Prima uitkomst

Met een publieke opinie hoeft Kim geen rekening te houden. De gewone Noord-Koreaan, die iedere dag worstelt om aan voedsel te komen –het rantsoen staat op 300 gram voedsel per dag – heeft in de dictatoriale politiestaat geen kans zijn of haar mening te uiten. Opheffing van de sancties zou ook niet meteen meer eten op tafel brengen.

Bovendien hebben de Noord-Koreanen geleerd dat hun ellende de schuld is van de Amerikaanse vijand. Hun grote leider heeft toch maar mooi geen centimeter toegegeven aan de VS, en dat zal hem in de staatsmedia zeker veel bijval opleveren.

Lees ook: 

Trump en Kim breken vruchteloze top in Hanoi af

De topontmoeting van de Amerikaanse president Trump en de Noord-Koreaanse leider Kim is vroegtijdig beëindigd. Trumps gok om met Kim te gaan praten heeft vrijwel niets opgeleverd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden