Zolang Frankrijk treuzelt, groeit de jungle

migranten | reportage| Dat de jungle van Calais nu groter is dan ooit, komt vooral doordat Frankrijk treuzelt met alternatieve opvang. 'Het is heel simpel. De jungle, die niemand wil, bestaat omdat er nooit iets is gedaan.'

Hello my friend!" De Afrikaan die het kamp net verlaat op de fiets zwaait en lacht. Het vriendelijke onthaal dat bezoekers van de jungle altijd krijgen, staat in schril contrast met de scènes die zich dagelijks na zonsondergang afspelen op de weg die vlak langs het kamp loopt. Vrachtwagens worden tot staan gedwongen door barricades van vuilnis en takken, wie doorrijdt kan een knuppel op zijn voorruit krijgen.

In het kamp van de 'inklimmers', zoals ze zijn gaan heten, lijkt alles pais en vree. Toch is er sprake van een crisis, want nooit was het zo druk in de jungle: er verblijven nu tussen de 9000 en 10.000 migranten. De overbevolking leidt geregeld tot vechtpartijen. Zoals in mei, toen er dertig gewonden vielen nadat Afghanen en Soedanezen elkaar met messen te lijf gingen.

De vele jonge vrijwilligers in Calais die enthousiast eten opscheppen in het kamp of werken in het hulpgoederendepot dromen van een wereld zonder grenzen en internationale solidariteit. De werkelijkheid van de jungle is anders. Iedereen in dit woud van houten hutten en tenten heeft zijn eigen plaats, de scheidslijnen tussen de etnische groepen ogen informeel maar zijn onverbiddelijk. De plattegrond die op medelingenborden hangt - naast de waarschuwing 'Respect each other' - laat onder meer een 'Sudanese Community Center' zien, een 'Eritreese weg' en een 'Iraqi Community Center'.

Britse droom

Afghanen vormen duidelijk de grootste groep in de jungle en zij hebben ook de meeste winkeltjes die op minibuurtsupers lijken, restaurants, koffiehuizen (soms met poolbiljart) en zelfs kapsalons. Daarna volgen de Soedanezen uit Darfur, de Eritreeërs (de enige christenen), de Irakezen en een serie kleine groepen zoals de Egyptenaren.

Tegen lunchtijd staan tientallen jonge mannen - vrouwen zijn er nauwelijks - geduldig te wachten op een maaltijd met rijst en groenten, die wordt geserveerd door de Auberge des Migrants, de belangrijkste hulporganisatie. De algemene opvatting over de jungle in de steeds langere rij is dat het zwaar, maar nog net te doen is, zolang het niet regent of vriest. "Het is moeilijk hier", zegt bijvoorbeeld Dagma Gebreselassie uit Eritrea. "Maar in vergelijking met Libië is Calais veel beter. Daar ben je je leven niet zeker en is er niets te eten."

De overkant van het kanaal bereiken, dat lijkt nog steeds het doel van de meeste bewoners. Maar de Eurotunnel zit al maanden potdicht en ook de route via de veerboten in de haven vlakbij het kamp is erg moeilijk. Het aantal migranten dat de Britse droom opgeeft en in Frankrijk wil blijven neemt de laatste weken snel toe. "Ik heb hier asiel aangevraagd", zegt Yagoub Abdallah uit Soedan in rudimentair Engels. Frans spreekt hij helemaal nog niet, dat zal een flinke kluif worden lacht hij.

Met zes landgenoten heeft Abdallah de luwte van het kamp opgezocht. Hun tent staat ver van het centrum met het eten van de Auberge des Migrants. Dat is niet erg, want de groep kookt liever zelf. Boodschappen doen ze onder andere bij de Lidl een paar kilometer verderop. Abdallah moet nog een maand wachten voor hij naar een asielzoekerscentrum kan, maakt hij duidelijk. De jungle gaat wel, vindt hij. "Ik hou het hier nog wel even uit, no problem."

Dat de jungle nu groter is dan ooit, is vooral gevolg van getreuzel van de Franse autoriteiten. In februari werd de zuidelijke zone ontruimd. Een deel van de bewoners vestigde zich toen in het resterende deel dat ook zou verdwijnen. Maar na het vertrek van de massaal uitgerukte media die het einde van 'het kamp van de schande' wilden vastleggen, gebeurde er niets meer. In de afgelopen drie maanden verdubbelde de bevolking tot zo'n 10.000 personen en er komen dagelijks veertig tot tachtig nieuwkomers bij.

Kern van het probleem is het ontbreken van vervangende accommodatie, want ontruimen kan alleen als er alternatieve opvang is. Daar ontbreekt het aan, omdat Parijs de asielimmigratie al jaren actief ontmoedigt. Frankrijk beschikt over ruim 30.000 opvangplaatsen, een capaciteit die overeenkomt met Nederland, dat vier keer minder inwoners telt. En terwijl asielzoekers in Nederland gedurende hun procedure in azc's verblijven, en Duitsland honderdduizenden mensen opvangt, krijgt in Frankrijk maar ongeveer een derde van alle aanvragers een echt dak boven het hoofd.

Vol

De vluchteling die niet bij familie kan blijven heeft twee alternatieven: op straat slapen in Parijs of de trein nemen naar Calais. De onuitgesproken gedachte achter dit beleid is de overtuiging dat het land vol is. Er komen al genoeg niet-westerse immigranten via andere routes, vooral via gezinshereniging en gezinsvorming, zo is het idee. Premier Manuel Valls uitte in februari op bezoek in München zware kritiek op de Duitse Wilkommenskultur. 'Europa kan niet meer vluchtelingen aan', zei Valls.

Frankrijk worstelt met terreur, de islam en het Front National van Marine Le Pen. Zeker een derde van de bevolking is het met Le Pen eens dat de grenzen voor immigratie helemaal dicht moeten.

In Parijs wordt nu wel gewerkt aan twee opvangcentra die half oktober hun deuren moeten openen. Om het probleem van Calais op te lossen heeft minister van binnenlandse zaken Cazeneuve voor het einde van het jaar nieuwe opvang beloofd. Er moeten tweeduizend plaatsen komen in zogeheten CAO's, oriëntatiecentra waar migranten die twijfelen over een asielaanvraag in Frankrijk kunnen nadenken en informatie krijgen. De capaciteit van azc's - die in Frankrijk Cada's heten - moet met zesduizend worden uitgebreid. "Dat is te laat en te weinig", zegt Annie Gravilescu, juridisch coördinator van de Auberge des Migrants. "Het is heel simpel. De jungle, die helemaal niemand wil, bestaat omdat er nooit iets is gedaan."

Natuurlijk, beaamt Gravilescu, valt ook de Britten veel te verwijten. Londen, dat uit de Schengenzone bleef, sprak met Parijs in 2003 af dat de Fransen de bewaking van de Britse grens tegen betaling op zich nemen. "De Britten vinden het wel goed zo en ontlopen dus ook hun verantwoordelijkheden."

Parijs wijst er vaak op dat de meeste migranten in Calais naar Groot-Brittannië willen. Daarom, zeggen veel politici, is Frankrijk eigenlijk niet verantwoordelijk voor de chaos die steeds opnieuw ontstaat. Dat argument gaat niet op, meent Gravilescu. "Het is te gek voor woorden dat de jungle er nog steeds is: er zijn hier honderden alleenstaande minderjarigen, de twee jongsten zijn acht jaar oud. Dit is een humanitaire noodsituatie. Zonder genoeg opvang zal je er nooit in slagen om de jungle te ontlasten."

Aanzuigende werking

De Franse regering benadrukt dat de achterstanden worden weggewerkt. Zo zijn vijfduizend junglebewoners naar de oriëntatiecentra gebracht die sinds oktober vorig jaar bestaan. Ook konden zo'n zestig minderjarigen op een legale manier naar familie in Engeland. "Onze gezamenlijke poging om een oversteek naar Groot-Brittannië te ontraden, werpt eindelijk vruchten af", constateert Gravilescu. "Sinds een week of zes willen opmerkelijk veel mensen weg uit de jungle en in Frankrijk blijven. Men ziet dat Engeland geen haalbare kaart is. Toch blijft men achter de feiten aanlopen. De politiek is bang dat meer accommodatie van goede kwaliteit een aanzuigende werking heeft. Maar mensen komen hoe dan ook, niet omdat wij hier klaarstaan met slaapzakken, matrassen en maaltijden."

Bij een benzinestation voor trucks op een industrieterrein niet ver van de jungle is duidelijk te zien dat de animo om de jungle te verlaten groeit. Zo'n tweehonderd migranten staan met tassen en rugzakken te wachten op de bus die hen naar een oriëntatiecentrum - meestal een oud vakantiepark of jeugdherberg - zal brengen. Maar in de bus is hooguit plaats voor een man of vijftig.

Karwan Zamenkhel (28) uit Afghanistan is nerveus, hij probeert het al een paar weken. Zamenkhel, die goed Engels spreekt en er met zijn lichtblauwe overhemd en kaki broek heel anders uitziet dan de meeste van zijn straatarm ogende landgenoten in het kamp, heeft nooit naar Calais gewild. Maar in Parijs was geen enkele opvang, zelfs niet meer op straat, legt hij uit. "Ik heb asiel gevraagd, maar kon alleen terecht in Calais."

Altijd vieze kleren

"De jungle is geen leven", zegt hij. "De tent waarin je slaapt is vies, je kleren zijn vies, het is niet uit te houden. Het is onbegrijpelijk, want ze willen niet dat je naar Groot-Brittannië gaat en in Frankrijk blijven kan ook niet, je kunt hier nergens blijven." Zamenkhel vluchtte afgelopen mei, legt hij uit. Hij verkocht onderdelen voor trucks in de oostelijke provincie Nangarhar, in de buurt van Jalalabad. "Ik werd bedreigd door de Taliban, omdat ik zaken deed met de Amerikanen. Mijn drie zussen zijn vermoord, ze hebben mij uit mijn huis verjaagd."

De bus komt, de politie houdt iedereen op afstand. Dit keer is het raak voor Zamenkhel, hij mag eindelijk mee. Dolblij zwaait hij naar de mensen die achterblijven. Als hij zijn tas in de laadruimte heeft gelegd kijkt hij gelukzalig omhoog en spreidt zijn armen, als een tennisser die Wimbledon heeft gewonnen. Een paar uur later meldt Zamenkhel zich via WhatsApp: hij weet nog steeds niet waar de bus precies naartoe gaat en de reis gaat nog uren duren. "Maar ik hoop dat het er schoon is. De jungle is geen plaats voor mensen, zo behandel je dieren nog niet eens."

'De jungle is geen plaats voor mensen, zo behandel je dieren nog niet eens'

Kleis Jager, Calais

Wie niet naar familie kan, heeft twee opties: op straat slapen in Parijs of de trein nemen naar Calais

Confrontatie tussen politie en migranten, eerder deze week. Vrachtwagenchauffeurs en omwonenden zijn de overlast van de vluchtelingenkampen beu. Foto HH

In februari werd een deel van de jungle al eens ontruimd. Maar inmiddels verblijven er weer tussen de 9000 en 10.000 migranten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden