'Zoiets van bovenaf verplicht stellen werkt niet'

Scholieren mogen -in ruil voor studiepunten- 'maatschappelijke stage' gaan lopen. Een armzalig surrogaat voor de sociale dienstplicht, vinden critici.

Jonathan Huseman en George Marlet

GRONINGEN, UTRECHT - Een nuttige ervaring en je verdient er nog studiepunten mee ook: als 'kennismaking met de samenleving' vier tot zes weken stage lopen in een kinderdagverblijf, een verpleeghuis of bij een sportvereniging. Coördinerend minister Maria van der Hoeven (CDA, onderwijs) is er enthousiast over. Na de zomervakantie doen middelbare scholen mee aan een proefproject om te zien of de maatschappelijke stage op grotere schaal haalbaar is.

Van der Hoevens partijgenoot Ton de Kok maakt echter korte metten met het plan. ,,Zo'n maatschappelijke stage in het onderwijs is helemaal niks. Voor individuele jongeren misschien leuk, maar het heeft geen enkel maatschappelijk nut.'' De Kok, eerder Tweede-Kamerlid voor het CDA, is verklaard voorstander van de sociale dienstplicht. Jongeren zouden na de middelbare school minstens enkele maanden moeten werken in een sector naar keuze, de krijgsmacht incluis. Nederland zou met deze 'maatschappelijke vernieuwing' internationaal furore kunnen maken. ,,En het mooie is: een grote meerderheid van de mensen is vóór de sociale dienstplicht. De tijd is er rijp voor.''

Het CDA heeft de sociale dienstplicht niettemin ingeruild voor de vrijwillige maatschappelijke stage. Coalitiepartners VVD en D66 voelen niet voor een verplichting. CDA-woordvoerder Aart Mosterd: ,,Zoiets van bovenaf verplicht stellen, werkt niet. Scholen moeten er zelf een invulling aan kunnen geven. Het gaat ons erom dat jongeren merken dat er meer is dan hun eigen wereldje en welke normen en waarden van belang zijn.''

Als het kabinet daar serieus werk van wil maken, meent Dolf Hautvast van het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum in Utrecht, dan moet het 'de kool en de geit niet sparen en heel veel geld uittrekken voor een programma'. Verplicht, wel te verstaan, want jongeren in de knel melden zich niet vrijwillig voor een project. ,,Dan wordt het weer zo'n elitaire aangelegenheid van de blanke middenklasse.'' Juist degenen die een stage het meest nodig hebben -drop-outs van scholen, (allochtone) probleemjongeren- staan te ver van zo'n initiatief om er uit zichzelf op in te gaan. Hautvast wil sancties op weigering. Alleen zó breng je verschillende etnische en sociale bevolkingsgroepen met elkaar in contact. Dus zonder certificaat geen universiteit, geen uitkering en geen uitnodigingen voor sollicitatiegesprekken. ,,Dat moet doodnormaal worden. Over belasting zeuren we ook niet.''

Maar net als het CDA schrikt ook de vakbeweging terug voor dienstplicht. Het idee voor een maatschappelijke stage komt uit de koker van de christelijke vakcentrale CNV. ,,Als we weer belanden in een discussie over rechten en plichten, dan komt het niet van de grond. Laten scholen het eerst in praktijk brengen, dan kan het altijd nog wettelijk worden vastgelegd'', zegt CNV-bestuurder Rienk van Splunder.

Voor de FNV is vrijwilligheid een absolute voorwaarde. De vakcentrale is beducht voor verdringing van de vaste werknemers in bijvoorbeeld zorginstellingen. ,,Als er sprake is van een plicht, dan heb je het over werk en dat moet je gewoon betalen. Gelijk loon voor gelijk werk'', zegt FNV-beleidsmedewerker Simon van der Pol.

Jongerenorganisaties zijn verdeeld over de sociale stage, vooral doordat er zoveel initiatieven door elkaar lopen. Maar ook zij hebben vrijwilligheid hoog in het vaandel. De landelijke studentenvakbond komt niet tot één standpunt, omdat de meningen over dit onderwerp te verdeeld zijn. Jongeren van Tofenzo, die zich 'inzetten voor relevante werkervaring', steunen de stages, maar liefst als ze door jongeren zelf worden opgezet. Ook zij vrezen dat plicht lamlendig maakt.

Minister Van der Hoeven vindt 'enige drang wel op zijn plaats' bij de maatschappelijke stage. De CDA-fractie is voorzichtiger. ,,We moeten eerst draagvlak creëren. Dan komen we misschien helemaal niet aan een plicht toe'', zegt kamerlid Mosterd.

CNV-bestuurder Van Splunder sluit sociale dienstplicht niet helemaal uit. ,,Als de jeugdwerkloosheid zo hoog blijft, dan kan er een moment komen waarop je onconventionele middelen moet inzetten. Ik wil het woord werkverschaffing niet gebruiken, maar we moeten wel voorkomen dat er een generatie naar de knoppen gaat.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden