Zoetermeer boet zwaar voor Vestia-avontuur

De pijn van het Vestia-debacle is lang niet alleen in Rotterdam en Den Haag voelbaar. Zoetermeer dankt zijn groei mede aan deze woningcorporatie. Nu trekt ze zich noodgedwongen terug uit de derde stad van Zuid-Holland.

'Kunnen we dat betalen? Van hypotheken heb ik geen verstand, nooit mee te maken gehad. Ik word 65, mijn man is 61. Moet ik hem vragen nog tien jaar te blijven werken?" De puzzel van Nel Jense aan de Bessie Smithrode is die van honderden Vestia-huurders in Zoetermeer. Nu hun huisbaas langs de financiële afgrond scheert, heeft hij alle woningen die geen deel uitmaken van flats en appartementenblokken te koop aangeboden.

Wethouder Edo Haan (wonen) die met wijkmanager Peter Collignon een fietsrondje maakt door Buytenwegh, schrikt zichtbaar van het noodtempo waarmee de woningcorporatie 2800 van haar 6500 huurhuizen in de verkoop doet. "Zoveel huizen als er worden verkocht. In Den Haag gaat het om 1400 woningen. Wij worden het zwaarst getroffen." Een half uur daarvoor verwachtte hij nog dat deze wijk met veel lage inkomens wat tijd werd gegund. Onder aanvoering van zijn Haagse collega-wethouder Marnix Norder werkt hij, samen met Delft en Westland, hard aan een alternatief voor het uitponden, het ophakken en in delen verkopen, van het Vestia-bezit.

De corporatie staat onder grote druk om haar schulden in te dammen. Het afkopen van de derivaten, die het paradepaardje van de Nederlandse corporatiewereld naar het ravijn joegen, kost haar zelf alleen al 1,3 miljard euro. Daarom schrapt ze 1, 1 miljard aan nieuwbouw- en renovatieplannen - 82,5 miljoen in Zoetermeer - en verkoopt ze 15.000 van haar 89.000 huurwoningen. Vestia heeft de indruk dat de 'ambtenarenstad' geld kan opbrengen. De jonge ambtenaar die zich ooit in de satellietstad van Den Haag vestigde, heeft immers carrière gemaakt, met bijbehorend hoger salaris. Veel scheefwoners, heet dat in jargon. Mensen die zich best meer kunnen permitteren dan een sociale huurwoning.

Maar volgens Haan wordt zijn stad onevenredig hard getroffen door het debacle bij Nederlands grootste corporatie. Hij ziet de wachtlijsten voor sociale woningen voor zich. Die worden langer. Nog meer jongeren die nu al jaren wachten op een huis, zullen wegtrekken, terwijl het vergrijzende Zoetermeer hen juist hard nodig heeft. Van de vijftig grootste steden heeft Zoetermeer al de grootste uitstroom van deze generatie.

Haan is bezorgd dat de zes stadsdelen in 'gatenkazen' veranderen door versnippering van het woningbezit. Zoetermeer gaat prat op het gemengd wonen. "Alle zes wijken zijn min of meer in balans. We hebben geen achterbuurten en geen villawijken." Maar hoe houd je daar als gemeente greep op als kopers onvoldoende geld hebben om de boel te onderhouden, of erger, huisjesmelkers er hun rijk vestigen?

Een 'New Town' als Zoetermeer, dat van een dorpje in een klap moest groeien naar een grote stad, kent wel aspirant-achterstandswijken. Vlak voor het 50-jarig jubileum als groeikern hield Haan op een congres in maart een vurig pleidooi te blijven investeren in nieuwe steden 'die vergeven zijn van verouderde woonerven'. Hij waarschuwde: "We moeten ze leefbaar houden". Hoewel toen al bekend was dat Vestia zelf problemen had, rekende hij op de steun van de corporatie. De impact van het derivatenavontuur drong pas laat door. "Elke maand volgden nieuwe feiten en hoorden we dat het nog erger was."

Buytenwegh, aan de noordwestkant tegen het centrum geplakt, is zo'n wijk, vergeven van woonerven. Bussen vol Japanners kwamen indertijd kijken naar de 'woondekken', veilig wonen op het opgetilde straatniveau boven het verkeer en geparkeerde auto's. Dit staaltje van vernieuwing zorgt nu voor problemen en spanningen. Er zijn signalen van verpaupering. Gordijnen die deze naam niet mogen hebben, waarachter soms wietplantages schuilgaan. Een drankverbod in het winkelcentrum. Steeds meer kinderen die zonder ontbijt naar school komen en jeugdzorg heeft er het nodige werk.

De zonzijde is er ook. Veel groen en water. Lichtende voorbeelden als schoenmaker Tico. Hij houdt jongeren op het rechte pad en stimuleert de solidariteit met voetbal voor het goede doel. "Jongens gaan soms stelen om Nike-schoenen te kopen."

Op een van de karakteristieke dijkjes legden buren samen een tuintje aan. En Vestia-huurster Jense is een van de motoren in de Unie van Vrijwilligers, vertelt ze trots. "Actieve bewoners zijn onontbeerlijk. Hier moet je er bovenop zitten om afglijden tegen te gaan", zegt de wethouder. Het sociale evenwicht is kwetsbaar.

Dat gebeurt met vereende krachten van welzijnsinstellingen, buurtbeheer en wijkagenten tot woningcorporaties. Vestia heeft daarin een prominente rol. Ze zorgde recent voor een complete make over van haar dekwoningen. Zes aparte buurtjes zijn het geworden, met elk een eigen leefstijl. Daar zal Buytenwegh het mee moeten doen.

"Vestia heeft het zo gek niet gedaan in deze stad", oordeelt voorzitter Cees van der Harst van de plaatselijke vereniging van Vestiahuurders (HVBZ). De zes delen van Zoetermeer weerspiegelen een halve eeuw aan stromingen en smaken, op die hele tijdlijn is de corporatie als een graag geziene projectontwikkelaar te vinden. Daarnaast nam ze met forse investeringen het voortouw in het opknappen van verouderde stukken van de stad en hun omgeving.

Buytenwegh, het oude dorp, en Palenstein, gebouwd met dezelfde achterhaalde idealen als de Bijlmer, zijn volgens hem 'heel erg verbeterd'. Vanuit zijn raam in Oosterheem, het jongste stadsdeel, aangeprezen voor romantisch wonen aan de waterkant, is nog net een bouwkraan zichtbaar boven het 'hart', waar Vestia de laatste hand aan legt. "We hebben het geluk dat de grote werken zo'n beetje zijn verzet."

Dat enkele nieuwbouwplannen in zijn wijk zijn geschrapt, neemt hij voor lief. Zijn zorgen betreffen 'de ernstige aanslag' op de sociale huursector. "We snappen dat Vestia voor een zware taak staat, maar waarom moeten huurders die niets met de affaire te maken hebben, daarvoor opdraaien? 2800 eengezinswoningen worden onbereikbaar voor mensen met lagere inkomens die nu soms al vijf, zes jaar moeten wachten op een huis."

En dan zijn er de huurprijzen. Komen woningen leeg die niet in de verkoop gaan, dan trekt Vestia de huur op. Met de landelijke huurdersvereniging is een hele strijd geleverd over hoe ver dat mag gaan. Dit jaar tot 92 procent van de maximumhuurprijs, volgend jaar naar 94 procent, zo is uiteindelijk afgesproken. "Het is een hoge prijs die nieuwe huurders betalen", concludeert Van der Harst.

De twijfel bekruipt hem of de corporatie het op deze manier gaat redden. "De toekomst is onzeker; wat wordt het nieuwe Vestia? Alles staat op het spel." Hij schat in dat weinigen hun huurwoning van de corporatie kunnen of willen kopen. Het is crisis, mensen worden ontslagen. Velen moeten de eindjes aan elkaar knopen. Nu al staan er 1800 woningen te koop in Zoetermeer, daar komen bijna drieduizend van Vestia bij.

Wat gebeurt er als het allemaal onvoldoende oplevert? Zal ze haar slogan 'altijd in de buurt' kunnen blijven waarmaken, vraagt de voorzitter zich af. "Nu loopt het allemaal nog goed, huurders zijn tevreden. Maar ik voorzie dat kantoren dan zullen worden samengevoegd of de corporatie in stukken wordt geknipt." Kan ze nog meewerken aan plannen om woningen energiezuiniger te maken, om zo bewoners die krap bij kas zitten te helpen?

Wethouder Haan merkt al dat een andere wind is gaan waaien. Alles wordt beslist op het Rotterdamse hoofdkantoor van Vestia. De 'echte volkshuisvester' waarmee hij maandelijks overleg had, die stond voor zijn afspraken en niet zeurde over tegenvallers, heeft minder oog en oor voor de derde stad van Zuid-Holland. Met moeite heeft hij de nieuwe interim-bestuurder Thielen zo ver gekregen uitleg te komen geven, zodat hij de gemeenteraad juist kon informeren over de positie van Vestia. "Overleg? We worden geïnformeerd." Met als dieptepunt de verkoop van bijna 45 procent van haar bezit in zijn stad.

Hij heeft te doen met de mensen van Vestia Zoetermeer die 'eigenlijk worden gedwongen om hun eigen kinderen te verkopen'. En hoewel hij zich af en toe verbijt over de gevolgen dat "banken zich hebben gedragen als autohandelaars die een auto verkochten aan een 15-jarige jongen", wil hij er niet lang bij stilstaan. Haan kijkt liever vooruit, en zoekt oplossingen. Met andere partijen hoopt hij verder te bouwen aan de stad, al is dat in een lager tempo. En hij sluit niet uit dat hij de gemeenteraad zal voorstellen om een gemeentelijk woningbedrijf op te richten waarin met hulp van de twee andere in Zoetermeer actieve corporaties de volkshuisvesting op peil wordt gehouden.

De ontwikkelingen bij Vestia kunnen volgens directeur-bestuurder Ed Pannebakker van De Goede Woning (ook circa 6000 woningen in Zoetermeer) 'desastreuze gevolgen' hebben. Hij maakt zich vooral zorgen of er voldoende woningen met een betaalbare huur overblijven voor mensen met de laagste inkomens. Omdat Vestia haar huren opschroeft bestaat het risico dat ze vooral middeninkomens zal huisvesten. Doordat ze bovendien minder woningen gaat aanbieden, neemt de druk toe.

Hij antwoordt voorzichtig op vragen of zijn corporatie kan bijspringen of Vestia-bezit kan overnemen. "We zijn aan het uitrekenen hoever onze polsstok reikt." Door de schulden die op de Vestia-woningen rusten, zijn ze bepaald niet goedkoop voor een overnemer. In hoeverre de corporaties kunnen bijspringen hangt ook af van heffingen die het Rijk de sector wil opleggen. "Maar we zijn serieus aan het kijken hoe we de pijn voor onze woningzoekenden een beetje kunnen verzachten."

En Vestia Zoetermeer zelf? Het is overleven. Al honderden brieven zijn de deur uit naar huurders met het aanbod om hun woning met 10 procent korting te kopen. De corporatie put hoop uit de belangstelling. Zo'n 150 tot 200 huurders zullen binnen afzienbare tijd hun woning aankopen, verwacht ze. De rest gaat naar de markt zodra een huurder vertrekt. Met de opbrengst moeten de miljardenleningen worden afgelost.

De bouw van moderne, energiearme sociale eengezinswoningen in Oosterheem is geschrapt, de innovatieve zorgserviceboulevard in Noorderhove blijft papier. Er is geen geld meer voor nieuwbouw en geen cent voor renovatie. Het onderhoud wordt als vanouds gepleegd, maar het stoppen van verpaupering zoals in Buitenwegh is er niet meer bij.

Grote onzekerheid is er over de maatschappelijke activiteiten buiten de 'stenen'. De beheerders die complexen veilig en netjes houden, het oppeppen van buurteconomieën, het beperken van overlast door bewoners met een gelijkaardige leefstijl naast elkaar te laten wonen. Voorbeelden hoe Vestia de leefbaarheid bevordert. Er blijft een pot voor, was deze week het goede nieuws, maar er zit minder in.

Het oude Vestia, de durfal, is gesneuveld. Het nieuwe Vestia zal een doorsnee-volkshuisvester zijn, 'van beheer en onderhoud', schetst woordvoerder Ronald Florisson de toekomst.

Zoetermeer: van dorp tot grote stad
Na 1962 toen het 'boterdorp' werd aangewezen als groeikern van Den Haag, maakte Zoetermeer een stormachtige ontwikkeling door. Van nog geen tienduizend inwoners groeide het naar meer dan honderdduizend in 1991. In de eerste nieuwbouwwijken zoals Palenstein en Meerzicht verrezen ruime, goedkope galerijflats omringd door water en groen, bedoeld om jonge gezinnen te trekken. Daarna werden Buytenwegh, de Leyens, Seghwaert en Noordhove opgetrokken met vooral laagbouw en eengezinswoningen, eveneens in het groen gelegen, deels aan verkeersluwe woonerven. De bouw van de jongste, grootste wijk Oosterheem begon in 2000, maar is nog niet klaar. Aan alle wijken bouwde Vestia mee.

Er staan inmiddels ruim 53.000 woningen, iets meer koop dan huur. 60 procent is eengezinswoning. Zoetermeer telt nu circa 122.300 inwoners.

Giftige beleggingen nekten toonaangevende woningbouwcorporatie
Het heeft weinig gescheeld of Nederlands grootste woningcorporatie was failliet. Vestia, die niet op een dubbeltje keek bij het bouwen en opknappen van wijken en gekend om zijn durf, bleek zijn geld te verdienen met risicovolle beleggingen. De financiële topman Marcel de V. had zo de smaak te pakken dat hij namens de corporatie er op het laatst meer dan 20 miljard euro in derivaten had gestoken - aangemoedigd door vette bonussen van een tussenhandelaar, waarmee hij zelf 9 miljoen euro zou hebben opgestreken. Totdat het misging en Vestia miljarden begon te verliezen op de derivaten. Vorige maand kwam er een deal met banken die Vestia de producten hebben geleverd. Om de derivaten af te kopen moet Vestia zelf 1,3 miljard opbrengen. Ze krijgt geen nieuwe leningen meer voor nieuwbouw of renovatie. Alle projecten die op stapel stonden zijn geschrapt; bezit gaat massaal in de verkoop om de schulden te delgen. Het avontuur van het bouwen aan een nieuwe stad met mooie, ruime woningen en een prettige, sociale omgeving, ook voor minder draagkrachtigen, is abrupt gestopt. Zoetermeer moet het voortaan doen met een gewone, nette huisbaas.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden