Zoenen: graag minder en beter

Er wordt op Valentijnsdag natuurlijk flink op los gezoend. Maar hoe vaak mag dat in het dagelijks leven? De zoenetiquette blijft verwarrend.

Zoen je je vrienden één keer, twee keer of drie keer? En als je ze gisteren nog hebt gezien? Moet je op een verjaardagsfeestje iedereen zoenen? Of sommige mensen wel en andere niet? En hoe vaak? Zoen je collega’s? Alleen op de eerste werkdag van het nieuwe jaar, of ook als ze jarig zijn, hun jubileum vieren of afscheid nemen? Zoenen levert verwarring op, en heel, heel veel mensen ergeren zich aan overmatig zoenen.

Ontwikkelingspsycholoog Dolph Kohnstamm maakte zich een paar jaar geleden druk over het vele zoenen. Op zijn website zoenbutton.nl kon je buttons bestellen waarop bijvoorbeeld stond: ’ik zoen twee keer’, of ’ik geef een hand’. Het leidde tot veel discussie en het onderwerp bleek breed te leven. Maar ook mét button was het moeilijk om het aantal kussen te beperken. Mensen zoenen eerst en lezen later pas je button, leerde de ervaring. Inmiddels zijn de buttons niet meer te bestellen.

„Die actie heeft helaas niet veel effect gehad”, zegt etiquettedeskundige en columnist bij Trouw Beatrijs Ritsema. „Een tijdje is er veel over het onderwerp gepraat, maar daar blijft het dan bij. Als iedereen drie keer zoent, past de etiquette zich aan. Het heeft geen zin om het in je eentje anders te doen.”

In andere landen zijn de zoengewoontes anders: vrijwel nergens wordt zoals in Nederland drie keer gezoend. Nou ja, in Luxemburg, naar het schijnt. In de VS zoent men een of twee keer. Net als in Italië en Spanje – hoewel uit Almodóvars film ’Volver’ bleek dat in dorpjes in La Mancha een kus of tien op één wang (de linker, vanuit de zoener gezien rechts) heel normaal is. „Waarom lacht iedereen?”, vroeg mijn Spaanse filmgezelschap verbaasd en ietwat gepikeerd. „Dat is toch normaal?”

In Frankrijk is het lastig. Men blijft heel lang vousvoyeren, maar zoent heel snel, bij allerlei gelegenheden. Als je voor het eerst aan elkaar wordt voorgesteld, is het heel normaal om elkaar op elke wang te kussen, maar ook bevriende scholieren, collega’s en familieleden doen het. Over het algemeen twee keer, maar in bepaalde regio’s ook wel vier keer. Ook in Duitsland duurt het lang voor men dutzt. Na jaren van vrijdagmiddagborrels spreken collega’s elkaar nog aan met ’Sie’ en ’Herr X’ of ’Frau Y’. Zoenen doet men hoogst zelden, ook in privésituaties. Men omhelst elkaar, iets steviger naarmate men elkaar beter kent. En zoent daarbij maximaal één keer.

Dat doen ze in Canada ook: de kiss and hug op de rechterwang (voor de omhelzer links) is algemeen aanvaard en kan oppervlakkig tot heel hecht zijn. Ook mensen die je voor het eerst ziet, kunnen op die manier begroet worden.

In India is de begroeting universeel en zeer overzichtelijk. Handen met de vingertoppen tegen elkaar vouwen en het hoofd licht buigen. Mannen, vrouwen, op het werk en privé. Heel makkelijk. Helaas worden in India de laatste jaren ook steeds meer handen geschud, wat het allemaal weer wat ingewikkelder maakt.

Ook in Japan en China worden veel handen geschud. Maar de hand op het hart leggen en een kort knikje kan, zeker in het zakelijke verkeer, ook heel goed.

Meesters van de afstandelijkheid zijn de Engelsen. Die schijnen elkaar alleen bij de eerste ontmoeting een hand te geven. Bij de tweede keer knikken ze elkaar toe en zeggen er hoogstens bij: We have met, haven’t we? Prachtig, maar of het waar is?

Vandaag is het Valentijnsdag en moet u zich niet afvragen hoe vaak u iemand moet zoenen, maar welke speciale persoon u wilt zoenen. Eén keer. En dan goed, lang en lekker.

Prille liefde, brandende liefde, onmogelijke liefde, potentiële liefde, voorbije liefde. De liefde is een geliefd onderwerp voor schrijvers, dichters, schilders en beeldhouwers. De kus is in de loop der eeuwen door tal van kunstenaars vormgegeven in een kunstwerk. In een klein gebonden boekje zijn daar nu 220 voorbeelden van te bekijken.

Er zijn veel Venussen bij, met Mars of Adonis. Er zijn Cupido’s en Amors. Veel pastorale tafereeltjes ook. En bijbelse kussen, van Rachel en Jacob bijvoorbeeld, of van Lot en zijn dochter. Er is een Peruaanse aardewerken kan uit de eerste eeuw na Christus waarop twee figuren één tong lijken te hebben. Er is de kus van Edvard Munch uit 1897, waarbij de gezichten van de man en de vrouw versmelten.

Natúúrlijk is er de wereldberoemde ’De kus’ van Rodin, met zijn scherpe contrast tussen de gladde huid van de geliefden en de ruwe steen waarop ze rusten. Een complex beeld, door de verschillende kanten die het heeft als je eromheen loopt onmogelijk te fotograferen. Ook zijn veel erotischer ’Eeuwige lente’ is er. En ’De Kus’ van Rodins vroegere assistent en tegenhanger Brancusi is afgebeeld – hoekig, ruw en teruggebracht tot de essentie.

Ook de vrouwenliefde werd in 1626 al verbeeld door Francesco Furini, handig verpakt als allegorieën van de schilderkunst en de poëzie. En er zijn hoeren: een jonge, knappe vrouw die aan een diner een tamelijk onappetijtelijke man kust (Henry de Toulouse-Lautrec, 1892). En een vrouw die een varken kust dat een pak draagt en een hoge hoed (Georg Grosz, 1927).

Er zijn niet alleen erotisch getinte kussen – hoewel the eye of the beholder dat natuurlijk uiteindelijk bepaalt. Er is een kuise kus op de wang in het schilderij ’Het bezoek’, uit 1868 van Silvestro Lega. Er is een vrouw die jonge vogeltjes kust (Constant Montald, 1893), kinderen die elkaar kussen (Karl Feiertag, circa 1910), een moeder die haar kind kust (Alma-Tadema, 1891), een vader die zijn zoontje kust (Honoré Daumier, 1865), en Maria die haar kindje Jezus kust. Zoveel kussen als er stijlen in de beeldende kunst zijn.

Er zijn ook teksten bij, citaten uit gedichten, romans en allerhande andere teksten die soms tamelijk willekeurig aan de afbeeldingen zijn toegevoegd. Zoals een citatenboek: aardig om door te bladeren of te gebruiken in een sms’je aan je geliefde. ’Een kus is als zout water drinken: drink en je dorst wordt heviger’, zegt een Chinees spreekwoord volgens dit boekje.

’Duizend kussen’ is typisch een boekje dat met Valentijnsdag in stapels bij de boekhandel ligt, en daarna snel weer zal verdwijnen. Zoals Valentijnsdag zelf: het slaat eigenlijk nergens op, maar het kan best vermakelijk zijn. Maar het is zo weer voorbij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden