Opinie

Zoektocht naar de ziel

De mens wordt door meer gevormd dan alleen door de direct waarneembare werkelijkheid. Tussen 1910 en 1913 gaf Rudolf Steiner dit uitgangspunt vorm in vier 'Mysteriëndrama's', die behalve in antroposofische kring zelden opgevoerd worden. Cor Rens (92), die de stukken in het Nederlands vertaalde, zit vanavond op de eerste rij. Dan is in de Amsterdamse Westergasfabriek de Britse productie 'Black Earth' te zien, als opmaat voor een uitgebreide Europese tournee.

In 1989 werden onder leiding van de Schotse regisseur Christopher Marcus de mysteriedrama's van Rudolf Steiner in het Engels opgevoerd. Zonder veel succes, omdat het publiek de vijf uur durende stukken als te langdradig ervoer. De kern van Steiners theater bleef voor Marcus en de spelers echter actueel: de zoektocht naar de menselijke ziel. Tien jaar later vormde zich uit de spelers - afkomstig uit verschillende landen - de groep Circle-X-arts. Circle staat voor 'crossing' (oversteken), het symbool X voor wat verborgen is, onbekend, aan de andere kant van het alfabet.

'Black Earth' is een eerste poging het mysteriedrama modern vorm te geven. Marcus schreef een nieuw verhaal met elementen van Steiners drama, zoals de verruiming van grenzen in tijd en ruimte. Hoofdpersoon is de kunstenaar Raphael die werkt aan een computerprogramma dat op iedereen een harmonieus effect zou moeten hebben. Twaalf jaar eerder werkte hij daaraan samen met David. David is dood, maar zoekt nu via een helderziende opnieuw contact met Raphael.

Net als bij Steiner komen de personages in conflict met elkaar en met hun eigen karakter. De oorzaak van die conflicten blijkt in eerdere levens te liggen. Het lot brengt de mensen steeds opnieuw bij elkaar. De boodschap is dat iedereen de vrijheid heeft om daar zelf vorm aan te geven. Als je dat inziet, doorzie je het mysterie.

Marcus: ,,Ik heb niet naar een dramatische context gezocht. Het verhaal, het plot, is niet het doel van het stuk. De 'taal' van de acteurs moet als 'taal' gehoord worden en niet als voertuig van de informatie. Ik wil niet dat de toeschouwer vooruit denkt in het verhaal dat de spelers vertellen. 'The performance is the event'.''

,,Steiner heeft mij veel inspiratie gegeven om te schrijven over de zoektocht naar de ziel en de geest. Ik heb geprobeerd een universele spiritualiteit expliciet te maken; mijn eigen vragen om te vormen tot theater. Of er uiteindelijk mysteriedrama wordt gespeeld, is afhankelijk van de wisselwerking met het publiek.''

Naarmate het stuk vordert, wordt steeds duidelijker dat de wanhopige zoektocht van de personages geënt is op de moeilijkheden en twijfels rondom het creëren van een nieuw mysteriedrama. Marcus: ,,Dat was niet de opzet. Angstwekkend. Maar je hebt gelijk, ik hoor acteurs dingen uitspreken die zij zelf hebben doorgemaakt. Wie mijn David is? Het is een figuur die dichtbij staat. Niet een concreet persoon, maar soms aanwezig als je merkt dat bepaalde gedachtes die je hebt niet je eigen zijn, maar lijken op de gedachtes van iemand die je kent. Het is de realiteit van de doden, waardoor je wordt beïnvloed, als je tenminste luistert.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden