Zoektocht naar de Nederlandse identiteit

’Tuin van Holland’ theatermarathon door Toneelgroep De Appel o.r.v. Aus Greidanus; in Appeltheater te Scheveningen te zien t/m 22-5; aanvang 17.30 uur (!); inlichtingen: 070-3502200 of www.toneelgroepdeappel.nl

Een theatermarathon over de Nederlandse identiteit. En dan ben je eruit? Nog niet eens na drie marathons, mogen wij vrezen. De Appel heeft dat probleem onderkend en tot inzet gemaakt van een voorstelling die bewust geen afgerond geheel vormt.

Tussen de proloog ’Boven water’ en de epiloog ’Onder water’ is het publiek gedwongen zelf zijn weg te kiezen tussen in drie studio’s gespeelde stukken. Vóór de grote pauze vormen die een drieluik over de Gouden Eeuw, daarna is de moderne tijd aan de beurt in wederom drie stukken, waar achtereenvolgens wel twee van gezien kunnen worden.

Tussendoor wisselen van zaal is niet mogelijk. Best jammer, omdat het aardigste van deze marathon juist is om te vergelijken hoe de schrijvers en regisseurs het thema benaderen. Jammer ook omdat dit, mede door een teveel aan tussenpauzes, niet helemaal strookt met de beoogde roezige sfeer van een jaarmarkt met eetkraampjes en losse acts, zoals in de grote zaal en foyer.

Beter als knipoog naar de ongrijpbare identiteit bevalt de tuingedachte. Zoals uitdrukkingen en spreekwoorden al aangeven, kun je met die tuin in je sas zijn, al moet je beseffen dat je die zelf moet wieden. En niet moet beginnen met kritiek op anderen. Verrassend is hoe mooi vaak kanttekeningen zijn verwerkt om kleur en tegenkleur aan het Hollandse karakter te geven.

In ’Barnevelt’ (Aus Greidanus), waar de politieke achtergrond van de moord op de 17de-eeuwse raadspensionaris fraai via de vrouwen-van wordt uitgediept, verloochent onze handelsgeest zich niet. Zakdoeken worden in het bloed van de onthoofde gedrenkt en voor goed geld verkocht. In ’Geld en geloof’ (Jules Terlingen) draaien plechtige psalmen, voortdurend door geld geobsedeerde gedachten en smakeloze moppen, vileine rimpelingen in het smetteloze tafellaken van een etentje. Dan kan de net iets te lange pauze tussen ’homo’ en ’hominem lupus’ net niet helemaal het gênante moment van het altijd alerte vooroordeel opvangen.

In circa driekwartier krijgen die stukken allure door een intelligente combinatie van historie en eigentijdse kijk. Een niet gering steentje draagt Guus van Geffen daaraan bij, die de ruimtes inrichtte met imposante decors. Adembenemend is de vormgeving van ’Barnevelt’: een als het ware in een gracht drijvende witte salon. Zonder dat interieur is het tevens de ambiance van ’Water’ (David Geysen), een met gedichten als ’Denkend aan Holland’ en woest suïcidale worstelingen zowel poëtisch als droefgeestig waterballet.

Aan het eind kleden de acteurs zich om als de iconen uit de proloog, waaronder Sinterklaas, Willem van Oranje, Anne Frank, Mata Hari, André Hazes. En waar de iconen elkaar het recht op de Nederlandse identiteit betwistten, aangevallen door een Medelandse, maken zij zich nu zorgen over het (klimaat)lot van Nederland. Precies het verschil tussen spektakel en alledaags geleuter. Het ware, heel wat intrigerender theater speelt zich daartussen af.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden