Zoeken naar een treetje lager op de ladder

Het conflict in de raad van commissarissen van Ajax mag hoog zijn opgelopen, een scenario waarbij Cruijff en Van Gaal een sierlijke uitweg vinden is nog denkbaar.

Een titanenstrijd. Een gevecht waaruit alleen verliezers komen. Of: de clash tussen de straatvechter Cruijff en een met afgestudeerden gevulde raad van commissarissen van Ajax. Op het conflict bij voetbalclub Ajax zijn al veel etiketten geplakt. Maandag vindt een zoveelste veldslag plaats. Dan moet tijdens de vergadering van de ledenraad van Ajax blijken wie er gewonnen heeft, of beter gezegd: niet verloren heeft.

Op het eerste gezicht is het conflict bij Ajax bijna een strijd op leven en dood. Wie echter de zogeheten escalatieladder van de Oostenrijker Friedrich Glasl (1941, expert op het gebied van conflicten) langs de perikelen legt, komt tot een geheel andere conclusie. Er is veel lawaai. Maar Ajax zit nog lang niet in de laatste fase die Glasl in conflicten herkent: de totale confrontatie, waarin geen weg terug is en partijen samen de afgrond in verdwijnen. Zo ver is het nog niet, zeggen enkele experts op het gebied van conflictbeheersing en -bemiddeling, die liever niet met hun naam in de krant willen omdat het niet past bij de mores van het vak om publiekelijk commentaar te geven op een bestaand conflict.

Maar in welke fase is het conflict bij Ajax dan wel? Vier leden van de raad van commissarissen kunnen niet samenwerken met het vijfde lid, clubicoon Johan Cruijff. De ledenraad bevestigt de vertrouwensbreuk, met aan de ene kant voorzitter van de raad van commissarissen Steven ten Have en de leden Marjan Olfers, Paul Römer en Edgar Davids, en anderzijds Cruijff. Veel verder dan die vaststelling is de ledenraad niet gegaan. De groep van vier vindt herstel van de verhoudingen nog een optie, Cruijff niet. Hij koerst af op: zij eruit of ik eruit.

Het is opmerkelijk en onbegrijpelijk dat het bestuur van de ledenraad zegt dat de patstelling in de raad van commissarissen geen gevolgen heeft voor zijn functioneren. Dat kan duiden op een tijdelijke ontkenning van het conflict, omdat er geen oplossing voorhanden is. Het kan ook een handige zet zijn om tijd te winnen en de emoties wat tot bedaren te brengen. Dat laatste past geheel in het beeld dat experts op het gebied van conflictbeheersing schetsen. Het conflict zit volgens hen pas op de vierde en vijfde trede van Glasls negen treden tellende escalatieladder. Verharde standpunten (eerste trede) leiden tot polarisatie bij partijen (tweede trede). Komt men niet nader tot elkaar dan slaat men elkaar om de oren met voldongen feiten, de derde trede.

Van dat laatste is een mooi voorbeeld te geven. De raad van commissarissen, in ieder geval het viertal, kwam met Louis van Gaal als nieuwe algemeen directeur van Ajax op de proppen zonder dat het vijfde lid Johan Cruijff daarbij was betrokken. Wie daar de schuld van heeft doet voor het beoordelen van de fase van het conflict niet ter zake. De groep van vier had Cruijff al in een brief laten weten dat zij doorging met het werk, en diens veelvuldige afwezigheid betreurde. Uiteraard ontkende Cruijff zijn gebrek aan medewerking, maar hij kreeg wel een bijna voldongen feit voor de kiezen.

Het conflict had hier wellicht op de derde trede van de ladder van Glasl moeten stoppen. Wat hun achtergrond ook is en waar hun interese ook ligt, commissarissen moeten gezamenlijk optrekken. Doen ze dat niet, dan ontstaat een situatie die vraagt om een nieuw mandaat van de ledenraad. Nu dat niet gebeurde, mocht Cruijff blijven denken dat hij een volmacht had gekregen om zijn visie uit te voeren, en kon hij blijven denken dat de andere vier daaraan ondergeschikt waren. Een mooiere opstap naar de vierde en vijfde trede van de escalatieladder is nauwelijks denkbaar.

In deze fases wordt het in de publiciteit pas echt leuk. Strijdende partijen gaan openlijk twijfelen aan elkaars vaardigheden, doen persoonlijke aanvallen en beginnen in stereotypen te praten. Voorbeelden te over. Vanuit het kamp Cruijff met daarin onder meer Johan Derksen, de hoofdredacteur van het gezaghebbende blad Voetbal International, wordt Steven ten Have nooit bij naam genoemd, maar altijd aangeduid met zijn titels. Cruijff zelf heeft het altijd over de verschillen tussen de mensen die denken dat Ajax vooral een beursgenoteerde onderneming is en hen die weten dat het om een voetbalclub gaat.

Vrijwel elke zin die over de tegenpartij gaat, bevat een passage waarmee afstand tot de andere partij wordt beoogd. In deze vierde en vijfde stap van de escalatie heeft het conflict ook een nadrukkelijk aanwezige haag om de hoofdrolspelers gekregen. Cruijff komt in de publiciteit bij 'Pauw en Witteman' en 'Voetbal International' op RTL7. Ten Have tracht via 'Studio Sport' zijn zaak te bepleiten. De arena of de boksring is geschapen, en net als bij hanengevechten moet er worden doorgevochten tot het bloedige einde.

Volgens de experts op het gebied van conflictbeheersing zijn we nu in de fase beland dat een vertrek letterlijk en figuurlijk uit de Amsterdamse Arena niet echt meer kan zonder beschadiging. Tijd voor conflictbemiddeling? En tijd voor een mediastilte? Dat laatste zou deëscalerend werken, maar de kemphanen zien daar het voordeel nog niet van.

Conflictbemiddeling heeft alleen zin als de betrokken partijen bereid zijn het proces waarin ze beland zijn in handen te geven van een onafhankelijke derde. Johan Cruijff is er de persoon niet naar om dat ooit te zullen doen. De kracht van Cruijff, en tegelijkertijd ook zijn achilleshiel, is dat hij altijd verantwoordelijk wil blijven voor het proces dat hij in zijn ogen leidt. Cruijff wordt - zeker door zijn vrienden - zoveel wijsheid toegedacht dat een erkenning dat bemiddeling noodzakelijk is, gelijkstaat aan erkennen dat zijn wijsheid ook maar eindig is.

Wat dan? Een zeker zelfreinigend vermogen is nog altijd aanwezig. Even leek de kwestie een ranzig randje van racisme krijgen, na een uitlating van Cruijff dat Edgar Davids alleen door zijn huidskleur commissaris zou zijn geworden. Dat werd snel rechtgestreken door te verwijzen naar Davids rol: hij moet veel zwarte jongens op het goede pad houden bij Ajax en daarbij kan een zwarte commissaris nuttig zijn.

Steeds vaker wordt geroepen dat de belangen van de club groter zijn dan die van de individuen. Dat kan er volgens experts op duiden dat het nu wel welletjes is geweest en dat de schade door het conflict te groot wordt. Schade die de hoofdrolspelers nog niet zien maar hun secondanten wel.

Een voorbeeld? Een publicatie op de voorpagina van De Telegraaf waarin gesuggereerd wordt dat Cruijff en Van Gaal de kwestie samen gaan oplossen, lijkt hetzelfde effect te beogen: geen verdere escalatie, maar deëscalatie. Er lijkt een poortje te zijn opengezet om de Arena te kunnen verlaten, voor wie dat wil.

Eind goed al goed? Opmerkelijk is dat de geraadpleegde bemiddelaars vrijwel allemaal een vergelijkbaar en nogal romantisch scenario schetsen. Van Gaal en Cruijff spelen daarin de hoofdrol. Van Gaal toont zijn oneindige wijsheid, door in het openbaar te beloven dat hij het gedachtengoed van Cruijff kent en zal koesteren. Cruijff legt op zijn soms onbegrijpelijke wijze uit dat hij Van Gaal heeft kunnen uitleggen waar zij elkaar in aanpak overlappen en dat hij sterk de indruk heeft dat Van Gaal altijd al had willen doen wat hij beoogde. Cruijff vertrekt met opgeheven hoofd naar Barcelona. Van Gaal gaat in de Amsterdam Arena aan de slag.

De snelste weg uit het conflict is een vergelijk tussen de beide in Amsterdam-Oost geboren clubiconen. Vrijwel iedereen hoopt of rekent op een dergelijk scenario. En om in de logica van Cruijff te blijven: als aan elk nadeel een voordeel kleeft, waarom zou dat dan ook niet voor Van Gaal gelden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden