Zoeken naar de rem op het gen dat ons ziek maakt

Mensen kunnen drager zijn van een gen dat een afwijking of ziekte veroorzaakt, en toch niet ziek worden. Bij hen komt dat gen op de een of andere manier niet tot expressie. De werking van het gen wordt onderdrukt. En dat kan het werk zijn van ándere genen: suppressor-genen.

Onderzoekers van de Universiteit van Toronto in Canada hebben een indrukwekkende eerste inventarisatie gemaakt van deze interactie tussen verschillende genen. Dat onderzoek is nu gepubliceerd in vakblad Science, en eerste auteur van het artikel is een Nederlandse postdoc, Jolanda van Leeuwen.

Zoeken naar die suppressor-genen is in menselijke cellen heel moeilijk, zegt Van Leeuwen. De mens heeft zo'n 20.000 genen, en zijn cellen zijn niet snel in het laboratorium te kweken om te zien wat die genen of hun remmers doen. Van Leeuwen en haar collega's keken daarom naar gist, dat maar zesduizend genen heeft en in de kweekbakken van het lab goed te volgen is.

Van Leeuwen: "Uit al het onderzoek dat aan genetische eigenschappen van gist is gedaan, hebben we zo'n tweeduizend combinaties gehaald van een gen en zijn suppressor. Als dat je uittekent, heb je een netwerk van allerlei relaties tussen genen. Doel was om te zien of we daaruit algemene regels konden destilleren voor die gensuppressie."

Je moet uitvinden wat de relatie is tussen gaspedaal, het gen dat een of ander proces in de cel simuleert, en de rem, het suppressor-gen. Van Leeuwen: "Veel van die gen-suppressor- paren bleken gerelateerde functies te hebben of een rol te spelen in hetzelfde stofwisselingsproces in de cel." Dat zou je ook wel verwachten. Maar, zegt Van Leeuwen, die interactie tussen een gen en zijn suppressor is veel sterker dan andere combinaties van gaspedaal en rem die celbiologen kennen.

Tussen gen en lichamelijk eigenschap of ziekte zit een hele reeks biochemische stappen. Van Leeuwen en collega's konden in dit onderzoek voor meer dan de helft van de combinaties gaspedaal-rem aangeven bij welke stap de suppressor op de werking van het gen ingreep. Hiermee is het identificeren van een suppressor van een gen dat in het menselijk lichaam een ziekte veroorzaakt nog steeds heel ver weg. Maar, zegt Van Leeuwen, nu duidelijk wordt dat ze functioneel bij elkaar in de buurt liggen, kun je gerichter gaan zoeken in het menselijk DNA.

Dat wordt de volgende stap in haar onderzoek. Van Leeuwen heeft nu een postdoc van vijf jaar achter de rug in Toronto en wil graag op een andere werkplek verder met dit onderzoek naar menselijke genen. Het zal waarschijnlijk een lab in de Verenigde Staten worden. "Maar als er een mooie kans in Nederland is, kom ik terug."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden