Zoeken naar de duistere kant van menselijk instinct

Musil Marathon
Toneelhuis. Regie Guy Cassiers. Stadsschouwburg Amsterdam. Info: www.hollandfestival.nl

Als een drieluik met tussenpozen van zo'n jaar wordt uitgebracht is het lastig de draad vast te houden. Lof dus voor het Holland Festival om, nu het laatste deel 'De misdaad' af is, Guy Cassiers' toneelversie van Robert Musils 'De man zonder eigenschappen' als marathonvoorstelling te brengen. In samenhang krijgen de delen hun ware belang. Des te boeiender is de manier waarop Cassiers de bewerking heeft aangepakt.

Speelt de roman over de ondergang van Donaumonarchie en Europese beschaving aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog, Cassiers toont dat proces van ontbinding in een veranderend perspectief: via maatschappij en individu naar het onderbewustzijn. Wat de historische context een universeler betekenis geeft.

Eerst zie je in de Weense elite een zich in ijdele nostalgie verliezende samenleving, daarna in een intieme broerzusrelatie een verlangen om de konkelende buitenwereld buiten te sluiten. Tot slot kruip je in het brein van een misdadiger, moordenaar/verkrachter Moosbrugger, aan wie al vaak met morbide dweepzucht is gerefereerd.

In een nieuwe, biografisch georiënteerde tekst (Yves Petry) legt Cassiers daar een interessante link met een fatale seksuele affaire van Musil zelf. In een monoloog van afwisselend Moosbrugger en Musil, soms in dialoog met hun slachtoffer, wordt de relatie tussen moord en schuldige liefde een confronterende kijk op de duistere kanten van het menselijk instinct. Meer gericht op overleven dan op het lot van een medemens.

Het maakt de trilogie tot een indringende morele zoektocht. Zinnelijk en zinsbegoochelend ook door de behoedzame spreektrant, de veelgelaagde vormgeving. Met een reusachtige, soms messcherpe en dan weer in ijle kleuren vervagende close-up van het in een enge grimas verkrampende gelaat van de dader legt Cassiers een fraaie verbinding met de in de eerdere delen beeldbepalende werken van Da Vinci en Ensor. En toont hij zich de schilder onder de theatermakers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden