OPINIE

Zoek de dialoog bij omstreden tradities

Bezoekers bekijken het paasvuur in het Overijsselse Dijkerhoek. Beeld ANP

Voorstanders van Zwarte Piet en paasvuren zijn vaak bereid tot verandering, betoogt directeur Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland Leo Adriaanse. 

De discussies over Zwarte Piet of het afsteken van vuurwerk (immaterieel erfgoed in de maand december) zijn nog niet voorbij, of die over de paasvuren doemt alweer op. In het ene geval gaat het over het al dan niet racistische karakter van het sinterklaasfeest, in het andere over veiligheid en milieu.

Natuurlijk schrok iedereen van de vonkenregen die over Scheveningen trok. Sommige paasvurenbouwers trokken al de conclusie om de veiligheidseisen te verscherpen of om dit jaar maar over te slaan omdat het aangewezen terrein te dicht bij de dorpskern ligt.

Dit laatste biedt aanknopingspunten. Erfgoedgemeenschappen zijn zeker bereid tot verandering, als het maar niet ontaardt in bevoogding van buitenaf.

vrije uitoefening

Niemand wil graag bevoogd worden door anderen als het om erfgoed gaat. In dit opzicht vinden de erfgoedgemeenschappen Unesco aan hun zijde, zoals bijvoorbeeld in de recentelijk aangenomen ethische richtlijnen bij het Verdrag inzake de Bescherming van Immaterieel Erfgoed, waarin met zoveel woorden wordt gesteld dat “gemeenschappen, groepen en individuen zelf mogen uitmaken wat hun erfgoed is en dat zij zich daarin niet hoeven te onderwerpen aan het oordeel van anderen”. Erfgoedgemeenschappen hebben volgens Unesco recht op een vrije uitoefening van hun erfgoed.

Uitgangspunt van de VN-organisatie is echter ook dat immaterieel erfgoed iets is waar voortdurend aan moet worden gewerkt als je het een toekomst wil geven. Het gaat in het Unesco-verdrag om het borgen. Bijschrijving in een inventaris – waar de landen die het verdrag hebben getekend, om wordt gevraagd – betekent niet dat Unesco of de Nederlandse overheid dit immaterieel erfgoed officieel erkent of het voortbestaan ervan garanderen.

De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland biedt veeleer een kader waarin gemeenschappen kunnen werken aan de toekomst van hun erfgoed. Sommige zijn hier al volop mee bezig, ook in reactie op discussies. Het Fruitcorso in Tiel kreeg kritiek op de verspilling van fruit en heeft nu minder verkwistende vormen ontwikkeld.

dialooggericht

De uitdaging is om een evenwicht te vinden tussen de Unesco-benadering van onderop, waarin gemeenschappen zelf uitmaken wat zij belangrijk vinden, en dialoog. Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland werkt aan een praktische reflectiemethode over wat immaterieel-erfgoedgemeenschappen kunnen doen als hun erfgoed ter discussie komt. Deze is allereerst bedoeld voor deze gemeenschappen zelf, als handreiking om na te denken over de toekomst van hun erfgoed: waar gaat de discussie over, welke kernwaarden zijn voor hen essentieel, hoe wordt er over gedacht binnen de eigen geleding? Welke stakeholders (actievoerders, media, overheden, met ieder een eigen insteek) spelen een rol? Hoe dialooggericht om te gaan met discussies, van sociale media tot rechtszaal?

De te ontwikkelen reflectiemethode betekent niet dat controverses worden uitgebannen. In een dynamische samenleving zullen er altijd discussies blijven. Het is de uitdaging daarbij recht te doen aan verschillende, soms zelfs tegengestelde opvattingen, waarbij ieder in zekere zin het recht aan zijn zijde voelt. Daarbij dienen we te beseffen dat ook andere argumenten een rol kunnen spelen dan alleen die van het erfgoed.

Gezondheid, milieu en de toegenomen gevoeligheid voor de omgang met dieren zijn een belangrijker rol gaan spelen in maatschappelijke discussies. Ook erfgoedgemeenschappen hebben zich daartoe te verhouden. Het gaat erom ruimte te bieden aan verandering, zonder bevoogding.

Lees ook:

Haakneuzen in Aalst: carnavalshumor of antisemitisme?

Het had een rustig carnavalsjaar moeten worden voor De Vismooil’n (‘de vissenbekken’) uit Aalst, maar de vereniging zal de editie van 2019 niet snel vergeten. 

Het vreugdevuur in Scheveningen: immaterieel erfgoed, concrete ellende

Hoeveel tv-items columnist Renate van der Bas ook zag over het vreugdevuurdrama in Scheveningen,ze lijken om de hete brij heen te draaien. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden