Zodra Poetin zijn handtekening zet, heeft Rusland er twee censuurwetten bij

Protest in Moskou tegen de omstreden wetten, afgelopen zondag.Beeld AP

Met twee omstreden wetten draait Rusland de duimschroeven van de media verder aan. Online censuur ligt op de loer, zo wordt gevreesd.

Russische schrijvers en journalisten maken zich grote zorgen over twee omstreden wetten die woensdag zijn aangenomen door het Russische hogerhuis, de federatieraad. In een open brief zeggen zij te vrezen voor de terugkeer van ‘een regime van directe censuur’, dat na de ineenstorting van het communistische bewind in 1991 werd afgeschaft. De nieuwe wetten, die nog de handtekening vergen van president Poetin, verschaffen de Russische overheid een instrument om de media­­ de duimschroeven aan te draaien.

“De vrijheid van de massamedia is gegarandeerd, censuur is verboden”, citeert de verklaring de Russische Grondwet. De brief telt inmiddels meer dan honderd ondertekenaars, onder wie internationaal bekende schrijvers als Ljoedmila Oelitskaja. “Het gaat hier om grove ambtelijke willekeur, een cynische aantasting van de grondwettelijke rechten van de burgers van de Russische Federatie”, betogen zij.

Nepnieuws

Een van de omstreden wetten verbiedt de verspreiding van nepnieuws, de ander het beledigen (het betonen van ‘onmiskenbare oneerbiedigheid’) van de autoriteiten. Overtreding van de wetten kan resulteren in forse boetes die  kunnen oplopen tot 1,5 miljoen roebel (20.000 euro), een bedrag dat voor veel kleinere media de doodklap kan betekenen. Tot enkele weken gevangenisstraf is ook een optie.

De wet op nepnieuws geldt opmerkelijk genoeg alleen voor ‘niet-traditionele media’, waarmee in de eerste plaats wordt gedoeld op het internet. De staatstelevisie, die herhaaldelijk aantoonbaar onjuiste informatie heeft verspreid, valt buiten schot. Opvallend is ook dat klachten over overtreding van de wet bij het Openbaar Ministerie ook zonder tussenkomst van de rechter kunnen leiden tot het blokkeren van websites, als de gewraakte passage niet ‘onmiddellijk’ wordt verwijderd. Hoe snel dat ‘onmiddellijk’ dan wel moet zijn staat er niet bij, hetgeen voor extra verwarring zorgt.

De perswoordvoerder van president Poetin spreekt tegen dat sprake is van censuur en benadrukt dat tegen nepnieuws en beledigingen ‘ook in Europese landen’ hard wordt opgetreden. “Dat moet ook in ons land gebeuren”, aldus Dmitri Peskov.

Persoonlijke rekeningen vereffenen

De presidentiële adviesraad voor de mensenrechten heeft zich eerder uitgesproken tegen de wetten zoals die er nu liggen, en adviseerde de federatieraad tegen te stemmen. In de raad hebben tal van vooraanstaande mensenrechtenactivisten zitting, maar de invloed ervan is beperkt. Tijdens een bespreking van de wetsontwerpen beloofde politicologe Jekaterina Sjoelman dat de raad na ondertekening door president Poetin de toepassing van de nieuwe wetten nauwlettend gaat volgen. “We hebben gegronde vrees dat zulke vage, troebele en conjunctuurgerichte wetten willekeurig zullen worden toegepast, als instrument voor politieke repressie of het vereffenen van persoonlijke rekeningen, vooral in de regio’s”, aldus Sjoelman.

De vraag is vooral wat dit in de praktijk gaat betekenen voor onderzoeksjournalisten of bijvoorbeeld oppositievoorman Aleksej Navalny, die informatie zeggen te hebben over corruptie door hooggeplaatste Russen. Als het onderwerp van hun studie betoogt dat die aantijgingen zijn gelogen, is dat dan voldoende om de sites die dit melden te blokkeren? En als tijdens demonstraties straks anti-­regeringsleuzen worden geuit die vervolgens hun weg vinden via sociale media, geldt dat dan als ‘belediging’? Veel vooral jongere Russen zijn er niet gerust op en uitten hun onvrede afgelopen zondag nog tijdens de grote betoging tegen censuur op het internet in Moskou, waaraan meer dan 15.000 Moskovieten deelnamen. “Wij zijn niet bang”, scandeerde de menigte daar.

Lees ook: 

Poetin kan weer ongemoeid zes jaar door. Hoe ziet dat eruit?

Hoe zien de komende jaren eruit onder de herkozen president? Antwoorden op drie vragen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden