Zodra de arts een diagnose stelt, ga je je als zieke gedragen

Beeld Marli Huijer & Cees Renckens.

Onder druk van patiënten en politiek gaat de Gezondheidsraad zich buigen over onbegrepen ziekten: klachten zonder gekende aandoening. Is de patiënt daarmee geholpen? Marli Huijer en Cees Renckens denken van niet.

Marli Huijer: "Een filosoof die met de geneeskunde in aanraking komt, stelt zich altijd de vraag: wat is gezond? Wat is ziek? Wat doet de arts als hij zegt dat iemand ziek is, dat hij of zij een 'Solk' heeft? Ik heb grote moeite met die term. Je krijgt meteen zo'n etiket. Als je vroeger last had van vage verschijnselen waarvoor geen oorzaak te vinden was, heette het in medische termen: e causa ignota. Een dokter stelde de patiënt dan gerust: 'Mevrouw, u zult hiermee moeten leven'. En dat deed de patiënt dan.

"Dat sommige mensen zich storen aan collega's of vrienden met vage klachten, komt voort uit het idee dat wij van ziekte hebben. Wie een ziekte heeft, heeft het recht zich als een zieke te gedragen: die mag het rustig aan doen en mag klagen.

Solk
Onbegrepen ziektes worden ook wel Solk genoemd: somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten.

"Ook vage klachten gaan gewoonlijk na enige tijd over, maar soms hebben mensen er levenslang last van. Als er geen ziekte is gevonden, kunnen we daar niet goed mee omgaan.

"Dat zorgt er ook voor dat we soms niet door hebben wat er achter die vage klachten zit. Misschien klaagt iemand over lichamelijke klachten om zo aandacht te vragen voor andere problemen.

"Datzelfde geldt voor huisartsen. Als iemand met vage klachten op het spreekuur komt: wat doe je dan? Gerust stellen en zeggen: 'Laten we afspreken dat je over vier weken terug komt'. Of toch meteen (bloed-)onderzoek doen? Uit onderzoek blijkt dat het eerste het beste werkt. Maar het blijft een dilemma.

Oorzaak
Marli Huijer: "Ik zou willen voorstellen het begrip Solk te schrappen. Zodra de arts een ziekte diagnosticeert, ook al is die onbegrepen, ga je jezelf als een zieke gedragen. Wat gebeurt er als vage lichamelijke klachten een ziekte worden? Vroeger gingen mensen van ouderdom dood. Tegenwoordig moet alles een oorzaak hebben.

"Dat Solk is zo'n vergaarbak van termen, daar valt zoveel onder: prikkelbare darmsyndroom, chronisch vermoeidheidssyndroom en ga maar door.

"Ergens in dit leven krijg je te horen dat je doodgaat, tenzij je in één keer dood neervalt. Wij denken vaak dat die vage klachten een vooruitwijzing zijn naar dit moment. Maar dat hoeft helemaal niet.

"Als we kunnen aanvaarden dat we onze dood lang niet altijd regisseren, zullen we een stuk gelukkiger leven. Blijf je toch doodsbang, ga dan vooral naar de huisarts. Liefst een met wie je een goede verstandhouding hebt, want dan zijn de klachten sneller over."

Marli Huijer is arts en denker des vaderlands

Whiplash? Als je er niet in gelooft, krijg je die niet

Hoe hard de Gezondheidsraad ook gaat zoeken, een lichamelijke oorzaak van onbegrepen ziektes gaan de onderzoekers niet vinden, naar de stelllige overtuiging van Cees Renckens, gepensioneerd gynaecoloog. Hij noemt de nieuwe studie een uitzichtloze, tot mislukken gedoemde onderneming. En dat is maar goed ook: "Whiplash, ME, het is geen ziekte. En als niemand gelooft dat het zo is, dan krijg je het ook niet."

Renckens zal nooit ontkennen dat patiënten klachten hebben. Hij heeft ze zelf gezien, in zijn spreekkamer. Dat de Groningse hoogleraar Judith Rosmalen vaststelt dat mensen met onbegrepen kwalen net zo veel lijden als mensen met MS of reuma, verbaast hem niks. "Dat volg ik wel, dat komt ook uit ander onderzoek naar voren en het is in overeenstemming met de praktijk. Die klachten zijn zeker geen aanstellerij. Deze mensen zijn heel beklagenswaardig. Ze hebben klachten, daar kunnen ze niks aan doen."

In dat licht kan hij zich voorstellen dat patiënten geholpen zijn met het onderzoek van Rosmalen. "Nu nog eens wordt vastgesteld dat ze geen aanstellers zijn, worden ze een beetje gerehabiliteerd." Dokters weten ook wel dat patiënten serieuze problemen hebben, zegt hij. Hij vindt het een karikatuur dat artsen hen ervan zouden beschuldigen hun klachten te verzinnen. Daarvan kent hij geen voorbeelden.

'Verleiding'
Cees Renckens kiest zijn woorden zorgvuldig. Hij was jaren voorzitter van de Vereniging tegen de Kwakzalverij, en hij weet hoe fel de reacties kunnen zijn als het bestaan van de onbegrepen ziektes in twijfel wordt getrokken of, zoals hij doet, wordt ontkend. Maar hij doet het uit overtuiging: "Mensen zijn er niet mee geholpen als je erin meegaat. De prognose is veel beter als mensen niet in de verleiding - tussen aanhalingstekens - komen om er een etiket op te plakken, en als artsen of keuringsinstanties die diagnose niet hanteren."

Want van zo'n ziekte komen mensen bijna nooit meer af, weet Renckens. "Mensen kunnen heel even blij zijn met de erkenning dat ze ME hebben, of een whiplash. Maar het is een heel vervelend vonnis. De gevolgen zijn groot: ze raken hun baan kwijt, hun geld. Het lijkt alsof je hen benadeelt als je zegt dat ze geen ziekte hebben, maar op de langere duur zijn ze daarmee beter af." Want ook therapie wordt moeilijker, zegt Renckens, als mensen het etiket opgeplakt krijgen dat ze een onbegrepen ziekte hebben. Terwijl gedragstherapie wél kan helpen.

Cees Renckens is gynaecoloog

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden