Zodra bonders keel schrapen komt er water bij de wijn

De eerste auteur is predikant bij het Samenwerkingsverband van de NPB/VH en Remonstrantse Gemeente te Hilversum; de tweede is hervormd predikant te Deventer.

DS. CORRIE JACOBS; DS. JOKE VAN DER VELDEN

In het proces van Samen op Weg wordt dit, tot vervelens toe, ook van de twee partner-kerken gevraagd. Maar waarom wordt het gevraagd, op welke gronden en met welke doelen en vooral: aan wie wordt het wel gevraagd en aan wie niet?

In de gesprekken over de verenigde protestantse (?) kerk valt het woord ruimte ook voortdurend als het gaat om de plaats van de vrijzinnige hervormden. De top van de hervormde kerk gaf onlangs de verzekering dat er de ruimte is om net zo vrij met de nieuwe kerkorde om te gaan als met de oude: “er moet niet naar de letter gelezen worden”. Vraag blijft dan wel wie bepaalt in conflictsituaties de geest en wie de letter?

'Putten'

Wie al wat langer meedraait in de hervormde kerk ziet dat vrijzinnigen vaak ruimte geven (aan SoW), zelden (helaas) ruimte claimen, maar in ieder geval heel weinig ruimte krijgen in het beleid en belijden van de hervormde kerk. Ook de Vereniging van Vrijzinnige Hervormden heeft haar 'Putten' gehad, in Amersfoort, en daar 10 punten geformuleerd over wat echt anders zou moeten in de nieuwe kerkorde. Het tweede concept van de kerkorde toont dat deze punten bitter weinig zijn verdisconteerd en laat een duidelijke afwijking naar rechts zien. De gereformeerde bond had immers zijn stem verheven . . . of zijn spel goed gespeeld (zoals de hervormde synodevoorzitter zegt in Trouw van 30 september).

Twee vragen dringen zich aan ons op: wordt aan de bond gevraagd om ruimte te geven aan de anderslevenden, andersgelovenden, anders (en vrij zinnig) denkenden, levend met diezelfde kerkorde (waarover van links tot rechts in de wandelgangen wordt toegegeven dat het een slechte kerkorde is)?

Maar vooral ook: hoeveel ruimte willen de vrijzinnige hervormden (en allen uit de SoW-kerken, die tot nu toe ook niet gelukkig waren, hun stem niet georganiseerd kunnen verheffen, maar ons wel voortdurend verzekeren dat ze het zo jammer vinden van zus en zo) nog afstaan aan die rechtse chantage van de 'brede' hervormde kerk?

'Harde' punten

Wat komt er terecht van de 'harde' tien punten van de Vereniging van Vrijzinnige Hervormden (VVH)? Welke consequenties worden daar aan verbonden? De VVH zegt zelf te hebben kunnen leven onder de oude kerkorde en denkt dat ook wel weer te kunnen met de nieuwe. Vergeten worden daarbij blijkbaar de slachtoffers van de kerkorde, mensen die opgeofferd worden aan de breedte van die kerk.

- De remonstranten blijven verketterd en terecht wezen zij het waarnemerschap (tot eventuele participatie) bij SoW af. Niemand heeft ook maar een inhoudelijke opmerking gemaakt, laat staan dat er open gesproken wordt over bijvoorbeeld het dispuut tussen Arminius en Gomarus. Maar wij denken zeker te weten dat een overgrote meerderheid van hervormden, lutheranen en gereformeerden zich eerder thuis voelen bij de artikelen van de Remonstrantie, dan bij de Dordtse leerregels, die de meeste kerkleden overigens niet eens kennen, laat staat gelezen hebben. Als er echter ruimte wordt gegeven aan dat gesprek, zou dat wel eens kunnen blijken en dat is blijkbaar niet de bedoeling!

- Vrouwen worden weer niet genoemd als mensen met dezelfde rechten als mannen. Dat houdt in dat vrouwen niet beschermd worden tegen uitsluiting voor ambten door deze kerkorde, zoals al jarenlang gepraktiseerd wordt aan de rechterzijde van de hervormde kerk. De kerkorde laat die ruimte om te discrimineren door het er niet expliciet over te hebben open. Hebben de gereformeerden en lutheranen in de gaten dat zij op dit punt in SoW een stap terug doen? En ja, dat zullen ook zij wel weer ruim moeten zien.

- Hetzelfde geldt voor het 'vraagstuk' van de homoseksualiteit. Daar is al zo lang over gezegd dat het ruim en breed moet worden aangepakt, maar intussen gebeurt er niets wezenlijks en is de kwestie van de trouwdienst in de lijst der diensten weer binnen geslopen: “De levensverbintenissen horen niet thuis in de kerkorde, want dat is een gesprekspunt” . . .

Zouden alle andere punten dat dan niet zijn? Deze kerkorde sanctioneert toch weer de norm van de 'hetero's/de zogenaamde normalen', door niet duidelijk te maken dat een huwelijk een vorm naast andere levensverbintenissen is.

- Tenslotte denken wij aan de plaats van 'Israel' in de kerkorde, die dan wel naar de geest mag worden gelezen, maar hoe gaat dat wanneer heel concreet en onherroepelijk de agenda van het gesprek met 'Israel' al vastligt? Is het dan zo onbegrijpelijk dat Israel helemaal niet wil spreken met een kerk die geen enkele ruimte laat voor dialoog? En dan spreken we nog maar niet over het feit dat we het eerste testament moeten lezen door de bril van het trinitarisch dogma.

Laat dat ruimte voor een vrijzinnige lezing?

Achterdocht

Zo langzamerhand krijgen wij grote achterdocht bij dat woordje ruimte. Vrijzinnigen aller kerken, wie zullen zich naar jullie verwachting breed maken om werkelijk ruimte te vragen voor allen, die afgewezen en genegeerd worden? Waar klinkt hun stem?

Wij wensen ons een Vereniging van Vrijzinnig Hervormden die nu eens niet de ruimte geeft en afwacht of ze nog wat ruimte krijgt toebedeeld; wij (en alle geestverwanten met ons) wensen een VVH die een vlammend protest laat horen. Anders lijkt vrijzinnig toch weer te veel op vrijblijvend! Wie werkelijk heeft (mee)gevoeld hoe het is om onder een dak te leven met mensen die je als tweederangs-gelovigen beschouwen of bestempelen als ziek, zwak of onaf, die kan nu niet meer vrijblijvend haar of zijn mond houden.

Te lang is door schade en schande gebleken dat als de gereformeerde bond zijn keel schraapt, de hervormde middenmoot onmiddellijk met een glaasje water bij de wijn aan komt draven. De extra synode vergadering (januari '93) en het tweede concept zijn daarvan stralende voorbeelden.

Maar als de vrijzinnigen heel voorzichtig en vooral beleefd met hun vleugel wapperen, dan is daarvoor nauwelijks aandacht. Natuurlijk, wij weten heel goed dat het om belangen gaat en om de financien en om andere zwaarwegende argumenten van 'we horen toch bij elkaar', maar juist daarom is een overtuigd en overtuigend protest nodig om veel meer mensen te laten beseffen wat en wie er op het spel staat.

Wij houden de Vereniging van Vrijzinnige Hervormden voor dat zij in de breedte van de hervormde kerk aan ruimtegebrek ten onder gaat als zij haar mond nu niet duidelijker open doet. Misschien zou het een goede actie zijn als medekerkmensen die deze benauwdheid aanvoelen, allemaal als protest vriend/vriendin worden van de remonstranten.

Het gaat in SoW om veel meer dan een kerkorde op papier krijgen, het gaat om God en mensen en om gerechtigheid en vrede in een wereld van vandaag en morgen. Welk spel wordt er gespeeld, wie mogen er volop meespelen en hebben de knikkers in handen, wie worden weer buiten spel gezet?

Wij vinden dat de vrijzinnigen aller kerken en groeperingen nu aan zet zijn.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden