Zoals je groeit in het leven, zo groei je ook in het vak, vindt actrice Ariane Schluter.

Komedies moeten het hebben van energie die tot een soort explosie kan leiden. Komediespelen is het verdelen van die energie en dat bepaalt het ritme en de muzikaliteit van de voorstelling. Het lastige van deze 'Feydeau' is, dat de dialoog heel erg van zinnetje op zinnetje verspringt. We hebben erg lang met elkaar geoefend om de melodie erin te krijgen. Dat is vooral een kwestie van techniek en heb je die eenmaal onder de knie, dan kun je ermee gaan spelen. Geen minuut hebben we aan tafel gezeten om te analyseren. Tekstanalyse werkte in dit geval alleen maar door het te doen in plaats van te beredeneren.''

Ariane Schluter (39) speelt de komende tijd de vrouwelijke hoofdrol in 'De Methode Ribadier', een komedie over vreemdgaan van de Fransman Georges Feydeau (1862-1921) waarin haar personage, telkens als haar man overspel gaat plegen, onder hypnose wordt gebracht. Ze vindt het heerlijk om in een komedie te staan na alle drama's van de laatste tijd. Afgelopen seizoen speelde zij maar liefst drie grote vrouwenrollen: Brenda in het volkse huwelijksdrama 'Eden' van Eugene O'Brien bij Het Groote Hoofd, Guusje in het religieus-symbolische 'Braambos' van Willem Jan Otten bij Het Toneel Speelt, Katarina in het relatiedrama 'Demonen' van Lars Norén bij het Nationale Toneel. Het seizoen daarvoor speelde zij Nina Leeds in het vijf uur durende, psychologisch fascinerende 'Strange Interlude' van Eugene O'Neill bij het Nationale Toneel.

Was zij eerder al regelmatig opgevallen met substantiële rollen in onder andere het sekslijn-project '06' (ook verfilmd door Theo van Gogh), Alex van Warmerdams 'Kleine Teun' (eveneens verfilmd), Karst Woudstra's 'Een zwarte Pool', Nina Leeds was Schluters grootste en meest aangrijpende rol tot dusver. Zij kreeg er prompt de Theo d'Or voor, de belangrijkste toneelprijs in Nederland. ,,Van een vrolijke en aanvankelijk krachtige schoonheid verandert Nina in een verbitterde, door wrok verteerde vrouw. De wijze waarop Ariane Schluter deze ontwikkeling speelt, van jong naar oud met alle nuances van verdriet, is indrukwekkend'', schreef het juryrapport over haar vertolking.

Het juryrapport van het jaar daarop meldde: ,,In 'Eden' speelt Ariane Schluter een van de moeilijkste rollen die er voor een actrice kunnen bestaan: een alledaagse vrouw in een doorsneemilieu met een huwelijk waarvan de sjeu allang af is. Schluter maakt haar Brenda niet mooier of interessanter dan ze is. Integendeel (-). Met kleine, heel precieze verschuivingen in stembuiging, gebaren- en ogentaal zuigt Schluter je als het ware in de ziel van een vrouw, die het tegen beter weten in blijft proberen.'' Weer kreeg zij de Theo d'Or. Met totaal verschillende vertolkingen twee keer achter elkaar de hoogste prijs winnen is uniek.

,,Het was,'' zegt Schluter, ,,ongelooflijk. Het is zo¹n kroon op je werk. Tegelijk, en dat is zo raar, fluistert een stemmetje in je achterhoofd dat anderen mischien denken: nou zeg, die is overschat. Altijd die onzekerheid. En het legt meer druk, je eist meer van jezelf: het móet goed zijn. Beide keren ging het wel om een rol die me zeer na aan het hart lag. Je moet van je personage houden om goed te kunnen spelen, maar je hebt rollen die meer met je doen. Bij de laatste voorstelling van 'Strange Interlude' vond ik het heel erg om Nina daarna kwijt te zijn. En dat heel positieve van Brenda, die instelling van haar om overal het beste van te maken, had veel invloed op mijn stemming.''

,,Ik houd ongelooflijk van taal. Toneelspelen begint toch altijd bij taal. In de beginscène van 'Strange Interlude' wil de nog jonge Nina weg, losbreken uit het milieu, maar aan het eind gaat haar zoon weg en zit zij opeens aan de andere kant. Je voelt dan lijfelijk de verschillende fasen in het leven.'' Het stuk is enorm talig, omdat O'Neill niet alleen de dialogen, maar ook de gedachtenstroom van de personages heeft uitgeschreven. ,,Leren van die tekst was een enorme klus. Stampen, stampen, stampen ofwel lezen, lezen, lezen, en dan -zoals je vroeger Franse woordjes leerde- blaadje erop en uit je hoofd. Gelukkig leer ik makkelijk en als het eenmaal opgeslagen is, kan je een ander gebied aanspreken, en dringt de betekenis door. Dan gebruik je je eigen verbeelding, maar niet anekdotisch. Spelen is vooral je verbeelden, je ergens in verplaatsen, al zijn sommige dingen makkelijker in te beelden, omdat je bijvoorbeeld zelf kinderen hebt of een hartstochtelijke liefde hebt gehad. Zoals je groeit in het leven, zo groei je ook in het vak.''

,,Ik heb vijf jaar over de toneelschool gedaan. Dat was heel nodig, om volwassen te worden. Het blijft een raar beroep, omdat je zo je eigen instrument bent, en daarom is het zeker bij een kunstopleiding belangrijk er wat langer over te doen. Het gaat niet alleen over weten, je moet de kans hebben jezelf te leren kennen. Daarnaast is toneel toch heel erg een groepsproces, word je gevoed door de interactie met de anderen. Alhoewel, in 'Eden', geschreven als twee langs elkaar scherende monologen, was daar geen sprake van. Dan stem je wel in toon op elkaar af. Als de ander in crescendo eindigt, moet jij laag en rustig beginnen, dat is mooier. Zoiets moet een tweede natuur zijn als je speelt. Een acteur moet muzikaal zijn. Ik kan niet zingen (Schluter heeft een klankrijke stem met een sexy ondertoon. H.A.), maar ik kan wel horen of de melodie klopt. Als je dat niet kunt, kun je niet spelen.''

,,Eigenlijk heb ik altijd bestaande teksten, repertoire-stukken gedaan. Om ergens 'ja' tegen te zeggen is tekst een uitgangspunt net als met wie je gaat spelen. Maar als ik weet dat ik iets honderd keer moet spelen, kan dat een barrière zijn. Ik heb nooit vast bij een gezelschap gewild, al keer ik vaak naar dezelfde mensen terug om mee te werken. Als ik iets zou moeten spelen omdat ik in vaste dienst ben, dan is het vuur heel snel weg. Ik moet er geloof in hebben, anders gaat het niet, wordt het een trucje. Projectsgewijs werken, dat kortbogige is zo lekker. Volgend jaar ga ik 'Phèdre' van Racine spelen. Om die heel moeilijke zinnen vanzelfsprekend te maken, vind ik spannend. Nu vind ik het vrolijke van Feydeau juist prettig en ben ik erg blij dat we dit met Frans Strijards doen.''

,,Het is de eerste keer dat ik onder Frans' regie speel. Hij maakt heel fysiek theater en daar verheugde ik me erg op. Frans is een echte regisseursregisseur: hij heeft een sterke visie op het stuk en op hoe het spel moet zijn. Dat vind ik prettig. Daarbij heeft hij een ongebreidelde fantasie, waardoor je voor keuzes komt te staan waar je nooit aan gedacht had. Tekstbehandeling en hoe jij je psychologische motieven maakt laat hij aan jou over. Ik geef me graag over aan een regisseur om de grenzen van mijn eigen fantasie te verschuiven, om mezelf te kunnen verrassen. Als dat met passie gebeurt, dan ga je vliegen, kom je los van jezelf. Al blijft techniek altijd je controle.''

,,Als ik ga spelen moet ik in een bepaalde toestand zijn. Dat heeft met concentratie te maken en, ja, daar heb ik toch een soort van ritueel voor: ik móet anderhalf uur van tevoren in de ruimte waar we spelen zijn, anders zit er zoveel onrust in mijn lijf. Het is de sfeer die je te pakken moet krijgen, wat lopen over het toneel, wat praten over niks, wat geintjes. De laatste dagen voor de première krijg ik wel last van zenuwen. Gewoon plankenkoorts natuurlijk. Het is opwindend en tegelijk precair om iets wat je gemaakt hebt aan de buitenwereld te laten zien. Eigenlijk wil ik het nog voor mezelf houden en als anderen het zien treden er zoveel mechanismen in werking, vinden die er iets van. En dat voldoet nooit aan wat je erin hebt gestopt.''

,,Toneel en thuis combineren, daar ben ik heel slecht in. De organisatie is geen punt, maar het zijn twee werelden. Hoe korter voor de première, hoe meer het is: ik ben wel thuis, maar niet in mijn hoofd. Het is de aard van je beroep, dat je de werkelijkheid een beetje los moet laten om de verbeelding in te gaan. Mijn schuldgevoel daarover heb ik inmiddels met een grote zwiep achter me gelaten. Ik ben actrice en moeder, allebei met hartstocht. Maar wel in periodes. Grappig is dat kinderen de situatie nemen zoals die is. Zo moet het dan maar. Jezelf uitschakelen, dat gaat gewoon niet.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden