Zoals ik nu ben als schrijver, zo is het goed

literatuur | Herman Koch schreef met 'Makkelijk leven' een typisch kochiaans boekenweekgeschenk. Vanavond is hij eregast op het Boekenbal, de traditionele aftrap voor de Boekenweek.

Het moest er een keer van komen, natuurlijk. Herman Koch als schrijver van het Boekenweekgeschenk en dus als eregast op het Boekenbal. Al is dat laatste even wennen: de meest succesvolle schrijver van het land was meestal de grote afwezige op het bal. Het is nu eenmaal niks voor hem, zo'n galafeest vol BN'ers. En dan al die brallende literaire types. Nee, dank u. Het grappige aan Herman Koch is dat het óók niks voor hem is om zich principieel en voorgoed van zo'n evenement af te keren. Welnee. Gewoon meedoen, niet te veel over nadenken, het gaat vanzelf weer voorbij.


Precies wat het hoofdpersonage uit het Boekenweekgeschenk 'Makkelijk leven' (een auteur van zelfhulpboeken) zou adviseren.


U weet dat het gekkenwerk is, hè, zo'n boekenweek?


"Je maakt een toer, je hebt allerlei interviews. Mijn agenda zit helemaal vol. Als vrienden mij de komende tien dagen een appje sturen met de vraag of ik een biertje kom drinken, dan kan dat bijna niet. Maar ik vind: als je ja zegt, dan moet je het helemaal doen. Ach, na zoveel jaar kan ik er wel heen, naar dat Boekenbal. En gelukkig in een andere rol. Normaal ben je een van de vele en nu ben je die ene. Ik ben het feest zelf."


Hoe ging dat eigenlijk, dat ja zeggen? De organisatie benaderde u en toen kon u niet meer terug?


"Ik werd als het ware ergens naartoe gelokt, in dit geval naar het huis van mijn uitgever. We zouden het gaan hebben over een nieuwe manier van e-books aanbieden, of zoiets. Het was goed bedacht, ik had geen idee. Toen bleek waar het om ging, heb ik eigenlijk meteen ja gezegd. Je moet over zulke dingen niet te lang nadenken. Het grootste verschil is dat ik deze weken wordt geleefd, terwijl ik normaal mijn dagen zelf indeel."


Hoe ziet die dagindeling eruit? Gestructureerd?


"Jazeker. Ik ben zo iemand die de dag met het bekende vaste ritueel begint. Om een uur of zeven, acht ben ik meestal wel wakker, dan eerst koffie en de krant. Daarna ga ik schrijven. Altijd anderhalf uur. En dan hou ik er weer mee op. Alles wat ik na die anderhalf uur opschrijf is minder, heb ik gemerkt. Ik maak korte, geconcentreerde spurts. Dat levert gemiddeld zo'n 1,5 tot 2 pagina's per dag op en dus al snel rond de 500 pagina's per jaar. Allemaal eerste versie natuurlijk.


"Die anderhalf uur schrijftijd is ook praktisch. Waar ik ook ben, het lukt altijd wel ergens even te kunnen schrijven. Het begin blijft wel altijd lastig. Vanochtend ook weer; ik begin dan met een kouwe start, uurtje of acht begon ik te tikken. Maar om negen uur had ik al twee pagina's. Zonder dat ik mij ertoe verplicht. Ik zeg niet tegen mezelf: jij moet in dat uur twee pagina's schrijven. Ja, ik heb ook wel eens geen zin. Natuurlijk. En een heel enkele keer besluit ik dat het beter is om die dag niets te doen - als het echt niet lukt. Maar toch probeer ik daar niet aan toe te geven. Je kan soms iets heel goeds schrijven als je met tegenzin bent begonnen."


Na een krantje, een croissantje en anderhalf uur schrijven is de dag nog niet om. Wat doet u de rest van de dag?


"De rest van de dag verloopt zoals die voor de meeste mensen verloopt, namelijk te snel. De dag vliegt voorbij. Ik ben een hardloper - dat vind ik niet echt leuk maar ik merk wel dat het goed voor me is - ik spreek af met vrienden en ik ga graag uit lunchen. Dat voelt als een soort spijbelen, dat lunchen, als gestolen tijd. En ik lees graag, ik heb altijd wel een stapel boeken klaar liggen voor in de avond. Al merk ik 's avonds na een drukke dag dat ik uiteindelijk vaak toch liever naar de Champions League kijk."


'Makkelijk leven', het boekenweekgeschenk van Herman Koch, is een echte Herman Koch. Zowel in stijl als in thematiek. De novelle gaat over bestsellerauteur Tom Sanders, die steenrijk is geworden met zelfhulpboeken. Ondanks dat hij eerst in een Jaguar XF reed en later in een Range Rover Sport, is het succes niet met hem op de loop gegaan. Hij heeft een gelukkig huwelijk en twee volwassen zonen, van wie Stefan zijn lieveling is. Als de zelfhulpgoeroe ontdekt dat Stefan zo lief niet altijd is, komt hij voor de vraag te staan of hij het 'makkelijk leven' dat hij in zijn boeken predikt ook in de praktijk moet brengen. De theorie - en eigenlijk ook de praktijk - voor een makkelijk leven is volgens Sanders heel simpel: 'Van de meeste boeken word je niet beter. Van dit boek wel. Ik zal het A4'tje met u delen - straks, aan het eind, als ik mijn verhaal heb gedaan: op de laatste pagina'.


Tom Sanders komt zijn belofte na: op bladzijde 94 staan 11 gouden regels voor een makkelijk leven opgesomd. Die komen er ruwweg op neer dat je alles in het leven moet nemen zoals het is en vooral ook moet laten zoals het is: 'Vermijd waar mogelijk een ingreep; vaak wordt iets pas een probleem door het letterlijk te benoemen'.


Zijn de opvattingen van de zelfhulpboekenauteur vergelijkbaar met uw eigen opvattingen?


"Het zijn wel mijn eigen levenslessen die ik daar gebruik, ja. Een beetje je ogen sluiten soms, maar niet uit lafheid. Heel vaak lossen vervelende dingen zich vanzelf op. Neem nu dat mindfullness wat zo populair is. Ik kan dan net zo goed een boek lezen, dan treed ik ook even buiten mezelf omdat ik verdwijn in het verhaal. Waarom zou ik dan nog op een matje gaan zitten? Een zelfhulpboek heb ik ook niet nodig, ontdekte ik toen ik research voor dit boek ging doen. Ik heb ze bekeken en doorgenomen maar ik bleek niet in staat ze te lezen."


Toch zijn die boeken onwaarschijnlijk populair. Heeft u daar een verklaring voor?


"Het fascineert me wel. Ze waren altijd al populair maar de laatste pakweg vijf jaar heeft het een enorme vlucht genomen. Ik vermoed dat die boeken vooral gekocht worden door mensen die ontevreden zijn. Dat is een flinke markt: er zijn heel veel ontevreden mensen. Het geheim van de boeken die massaal worden gekocht is, denk ik, dat wat erin wordt beweerd net niet helemáál onzin is.


"Ik vond het ook flauw om die zelfhulpgoeroe's belachelijk te maken. Ik wilde van Tom Sanders een geloofwaardige zelfhulpauteur maken, die het makkelijk leven dat hij voorschrijft, zelf oprecht uitdraagt."


Heeft u zelf een makkelijk leven?


"Ha! In ieder geval een plezierig leven. De combinatie van schrijven, reizen - wat ik toch ook regelmatig probeer te doen - en vrienden zien, ik vind het prima."


En als u kijkt naar uw schrijverschap? Heeft u dan nog iets te wensen over? Overweegt u bijvoorbeeld wel eens een andere koers?


"Ik weet wat ik niet wil. Ik denk wel: ik moet misschien de lat eens wat anders leggen. Niet hoger, maar anders. Ik ben wel een beetje uitgekeken op de licht gestoorde psychopaat als verteller. Dat zie je in dit verhaal ook wel terug, de verteller hier spoort wel. Zoals ik nu ben als schrijver, zo is het goed. De ambitie is anders, misschien ligt de lat daarmee wel hoger. Ieder volgende boek moet beter zijn dan het vorige. Zo heb ik ook aan dit boekenweekgeschenk gewerkt. Niet als een tussendoortje, nee, als een boek dat volledig mee kan met de rest. Op dezelfde manier geschreven: dus drie maanden lang elke dag anderhalf uur schrijven. In de ochtend en broodnuchter.


"Weet je wat ik nog wel eens zou willen? Een tragedie à la Madame Bovary schrijven, met een vrouw in de hoofdrol. Een boek zó goed, en dat zó aanslaat, dat niemand mij nog kent als de schrijver van 'Het diner'. Maar waarschijnlijk heeft iedere schrijver zo'n soort gedachte en komt van dat boek nooit iets terecht."


Een belangrijk thema in uw werk is het aan de kaak stellen van de moraal van de elite. Dat blijft u toch nog wel doen?


"Ja, die morele dingen vind ik spannend. Of de verteller met een beperkt zelfinzicht. Daar kan ik goed mee uit de voeten, om het zo op te schrijven dat de lezer dat inzicht wél meekrijgt. Of zelfs de schrijver. Soms merk ik tijdens het opschrijven dat ik een personage iets laat denken of doen waarvan ik zelf schrik."


U bent zelf welgesteld, net als veel van uw personages. Heeft u uw eigen moraal daardoor zien veranderen?


"Nee, ik denk dat als het je goed gaat, dat je ook kwetsbaarder bent. Je wil dat het goed blijft gaan. Dat maakt mij juist eerder voorzichtiger. In moreel opzicht ben ik hooguit iets milder over mezelf gaan denken.


"We hadden het net over de anderhalf uur die ik dagelijks aan schrijven besteed. Daarvan denken veel mensen: anderhalf uur, dat is weinig, wat lui. Vroeger vond ik dat ook. Ik vond het zwak van mezelf om lui te zijn. Nu denk ik: die luiheid heeft me hier gebracht."

de boeken van Herman Koch

Herman Koch (Arnhem, 1953) maakte zijn romandebuut met 'Red ons Maria Montenelli' (1989), een komisch-dramatische sneer naar het Montessori-onderwijs. Vrijwel direct daarop had Koch, samen met Michiel Romeyn en Kees Prins, veel succes met 'Jiskefet', de humoristische tv-sketches die tussen 1990 en 2005 werden uitgezonden door de VPRO. Intussen schreef hij wel door en verschenen onder meer de romans 'Eindelijk oorlog', 'Geen agenda', 'Eten met Emma', 'Odessa Star' en 'Denken aan Bruce Kennedy'. De grote literaire doorbraak kwam in 2009 met 'Het diner'. De roman werd een wereldwijde bestseller. Het twee jaar later verschenen 'Zomerhuis met zwembad' werd eveneens een verkoopsucces. Daarna verschenen 'Geachte heer M.' en 'De Greppel'. Koch werkt op het moment aan een nieuwe roman.


Herman Koch: 'Vroeger vond ik het zwak van mezelf om lui te zijn. Nu denk ik: die luiheid heeft me hier gebracht.' FOTO PATRICK POST


De Boekenweek is van 25 maart tot 2 april.


Tijdens het evenement geeft de boekhandel het geschenk van Herman Koch cadeau, bij besteding van minimaal 12,50 aan Nederlandstalige boeken. Op vertoon van het Boekenweekgeschenk kan er op zondag 2 april gratis met NS gereisd worden. Verder organiseren bibliotheken en boekhandelaren tal van literaire activiteiten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden