Zo zong dat herrijzend volk

Rond de jaarwisseling, al sinds 1974, stuurt de Buma/Stemra een dun boekje aan haar relaties bij wijze van feest- en wensgroet. Zoals je mag verwachten van een organisatie die het auteursrecht behartigt van componisten, tekstschrijvers en muziekuitgeverse, gaat elk boekje over muziek. Het verrast hoeveel variatie er mogelijk bleek: met 'muziek op rolletjes', muziek op hakkebord' of 'muziek in glas in lood' zoals de titels van drie van die uitgaafjes luiden, werden er in twintig jaar zeer uiteenlopende monografietjes afgeleverd, beknopt, informatief en royaal geïllustreerd. Eenentwintig nummers, het hebben waard zoals een ononderbroken reeks boekenweekgeschenken of die legendarische blauwe mappen van Openbaar Kunstbezit.

Nummer 21 speelt in op het vijftigste bevrijdingsjaar. Co de Kloet stelde uit een groot aantal bronnen een helder overzicht samen van wat er in het laatste bezettingsjaar en in de eerste bevrijdingsjaren werd gezongen en gespeeld in het lichte genre: revue, cabaret, dans. Uiteraard van Nederlandse makelij. De selectie kreeg de meerduidige titel mee: 'MUZIEK BEVRIJDt'.

Helaas: ik was net te jong om die opwindende programma's te kunnen beleven. Zoals Wim Ibo's cabaret 'Wij vieren feest' waarin de piepjonge Hetty Blok daverend succes had met 'k Ben Yvonne de spionne.' De tekst was van (zeggen we nu) niemand minder dan Hella Haasse.

Lezen en bladeren in dit boekje kreeg voor mij iets van een inhaalmanoeuvre, want wat een spannende tijd was het toen voor het lichte-muziektheater. In 1943-44 werd daar al reikhalzend naar uitgekeken in de revue van Snip en Snap, getiteld 'Tok..tok..tok..alweer een ei' (zouden we anno 19nu nog zo hard lopen voor een theateravond met zo'n melige titel?). Het liedje 'Als op het Leidscheplein de lichtjes weer eens branden gaan / En 't is gezellig op het asfalt in de stad' (tekst Jacques van Tol, muziek Cor Steyn) moet diepe indruk hebben gemaakt. 'Met tranen in de ogen zaten we in de zaal te luisteren. Het gaf je overal kippevel, en het maakte de wereld heel even een beetje anders', zo haalt Co de Kloet aan.

Hoe zal de inhoud van dit liedje bedoeld of ervaren zijn: de Moffen er uit en Nederland weer vrij, of blijheid en orde binnen een zegevierend Duizendjarig Rijk? De begenadigde en veelgevraagde tekstdichter was immers, zo luidde de pijnlijke conclusie na de bevrijding, een meeloper met de bezetter. Maar de voorspelling van Jack Bulterman in 1943 kwam uit:

'Morgen komt een nieuwe dag Ja, misschien de grote dag, Waarop het geluk je tegenlacht.'

De bezetter verbood dit nummer 'aangezien de dubbelzinnige tekst aanleiding kan geven tot ongewenste reacties bij het publiek'.

Han Dunk was ook zo'n verboden auteur.

'Eens zal de Betuwe in bloei weer staan Nog mooier en voller dan voorheen. Eens groeit op Walcheren weer goudgeel graan! Wij zullen herbouwen steen voor steen.'

En het Leidseplein? Hoor Toon Hermans, hoed op de jonge kop, witte sjaal kunstartiestig om en een gitaar (unplugged!) in de hand:

'Op 'n zomeravond in augustus zat ik met m'n ome Justus Op 'n terrasje, heel gerust dus, Waar een knul een blonde zus kust, Dat is allemaal heel knusjes Op 't Leidseplein.'

En er werd gedanst en gezongen: 'Ja, dat is Monty' of het befaamde 'Trees heeft een Canadees' Zo zong dat herrijzend volk. Co de Kloet laat een gevoelige snaar trillen in de laatste pagina's waar hij ook liedjes aanhaalt over 'onze jongens in Indië'. 'Nacht over Java' of 'Ja, als ik in m'n klamboe lig te dromen' zijn weer heel actueel. Een magnifiek boekje. Maar waar is het cd-tje. Bij alles zit tegenwoordig een cd-tje. En hier mis ik het zo node. Het boekje is te koop, 6 gulden, bij Buma/Stemra in Amstelveen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden