Zo voorspelt de 'glazen bol' van de politie de misdaad

Beeld ANP

Als veel gegevens over misdrijven en veelplegers in de computer worden gestopt, komen er toekomstige risico’s uit.

Het heeft een hoog glazenbolgehalte: een misdrijf voorspellen, zodat agenten kunnen ingrijpen nog voordat het gepleegd is. Toch is de computer er via de analyse van grote hoeveelheden data aardig toe in staat, concludeert de politie op basis van pilots in verschillende steden. De komende maanden wordt het zogeheten Criminaliteits Anticipatie Systeem (CAS) dat de kans op inbraken en andere veelvoorkomende misdrijven voorspelt, daarom landelijk ingevoerd.

Het idee is dat de computer allerlei gegevens analyseert die iets zeggen over de kans op criminaliteit: zoals CBS-data over bevolkingssamenstelling, gemiddeld inkomen in een wijk, data over misdrijven in het verleden en de afstand tot het woonadres van bekende veelplegers. Gegevens over etniciteit van inwoners zijn wel beschikbaar, maar worden niet gebruikt in de analyse. Dat ligt niet alleen te gevoelig, maar blijkt ook niet relevant voor de uitkomst, zegt Dick Willems, bedenker van CAS.

Het is de bedoeling dat alle politieteams wekelijks een kaart krijgen met daarop in rode vakken aangegeven waar de grootste kans op een bepaald misdrijf is. Dat is vrij nauwkeurig: het gaat om gebieden van 125 bij 125 meter. Het systeem geeft bovendien een tijdsaanduiding wanneer de piek wordt verwacht. Om te voorkomen dat sommige wijken vrijwel helemaal rood kleuren en daarmee de doeltreffendheid van het systeem verloren gaat, laat CAS alleen de top drie procent van risicogebieden zien.

De voorspelling van incidenten in een bepaalde week in een deel van Amsterdam.Beeld Rapport politie over Predictive Policing

Beperkingen

De politie kan daar vervolgens op anticiperen, zegt René Melchers, die verantwoordelijk is voor de landelijke uitvoering. “Door bijvoorbeeld meer te surveilleren in een bepaalde wijk, of door op verwachte piekmomenten meer personeel in te roosteren.” Uiteindelijk moet dat ervoor zorgen dat het ‘blauw op straat’ efficiënt kan worden ingezet, zonder dat de capaciteit omhoog hoeft.

Hoewel de politie tevreden is over de eerste resultaten van het systeem, is dat niet goed met cijfers te onderbouwen. Zo kun je wel tellen hoeveel incidenten er hebben plaatsgevonden in een door de computer aangewezen risicogebied - gemiddeld bleek dat bij ongeveer dertig procent van de woninginbraken het geval. Maar met CAS wil de politie juist incidenten voorkomen. En of dat is gelukt, is niet meetbaar.

Het systeem heeft bovendien ook beperkingen. Zo blijkt het alleen goed toepasbaar op veelvoorkomende criminaliteit als inbraken, fietsendiefstal en straatroven. Er is bijvoorbeeld ook een poging gedaan om het opduiken van een potloodventer te voorspellen, maar dat bleek niet te werken.

Daarnaast slaan veel agenten ook weer niet achterover van verbazing als ze de kaarten zien, erkent Melchers. Vaak weten zij wel wat de probleemgebieden in hun regio zijn. Volgens Melchers is dat ook niet erg. Het is juist de bedoeling dat informatie op de kaart wordt aangevuld met kennis van agenten. “Zij weten bijvoorbeeld dat er net een bekende veelpleger is opgepakt, wat direct invloed kan hebben op de kans op misdrijven.”

Privacy

Hoewel de politie enthousiast is over CAS, klinkt er vanuit burgerrechtenorganisaties ook kritiek. In 2015 ontving de politie de Big Brother Award voor grootste privacyschender vanwege het voorspellende systeem waar de politie in Amsterdam toen al mee bezig was. Afwijkend gedrag wordt het criterium voor optreden van de politie, in plaats van strafbaar gedrag, aldus Bits of Freedom dat de Big Brother Awards jaarlijks uitreikt.

Volgens de politie klopt dat beeld niet. Melchers: “Eigenlijk doen we niets anders dan vroeger, toen de politie ook werkte met kaarten van risicogebieden. Alleen zijn die kaarten een stuk slimmer geworden.” Bovendien focust het systeem zich niet op personen, maar op gebieden en type misdaad, aldus Melchers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden