Zo veroverde Kuyper na een eeuw het Witte Huis

De invloed van Abraham Kuyper werkt door in de Verenigde Staten. Hij bezocht het land en Trouw volgt na ruim een eeuw zijn spoor. Vandaag (slot): Washington.

Albertine Bloemendal

Voor Kuyper weer op de boot richting Nederland stapte, ging hij op bezoek bij president McKinley in het Witte Huis. Kuyper sprak met de president over de Boerenoorlog in Zuid-Afrika, een zaak die hem erg na aan het hart lag. Hij probeerde de Amerikaan te overtuigen om zich tegen de Engelsen te keren en toch vooral partij voor de Boeren te kiezen. Het mocht niet baten: McKinley liet zich niet overreden en Kuyper verliet het Witte Huis teleurgesteld.

De Amerikaanse toer van Kuyper was uiteindelijk niet de grote calvinistische triomftocht die hij voor ogen had. Zeker: hij was op veel plaatsen warm onthaald, maar toch vooral door de Hollanders en mensen die al met hem bekend waren. Zijn directe invloed in de Verenigde Staten was nou niet bijzonder groot.

Maar misschien was hij er gewoon veel te vroeg. Volgens Jim Skillen, waarschijnlijk de meest invloedrijke Kuyperiaan die de afgelopen decennia in Amerika actief is geweest, was Kuyper zijn tijd ver vooruit. „Kuyper is vandaag veel relevanter voor Amerika dan honderd jaar geleden”, stelt Skillen.

Skillen, zelf van Schots-Ierse afkomst, stond de afgelopen achtentwintig jaar aan het hoofd van het Center for Public Justice (CPJ), een kleine denktank die Kuypers ideeën aan de man probeert te brengen in Washington DC. De wortels van het CPJ gaan terug naar de Nederlandse immigranten in Iowa, Michigan en Chicago die wel wat voelden voor een Amerikaanse versie van Kuypers ARP. „Het werd echter al snel duidelijk dat een kleine partij, zonder goede basis in de Amerikaanse samenleving geen schijn van kans maakt in het Amerikaanse tweepartijenstelsel waar geen evenredige vertegenwoordiging is, maar een winner takes all systeem”, vertelt Skillen. Om toch invloed uit te kunnen oefenen besloten de Kuyperianen een denktank op te zetten met als doel na te denken over de christen-democratische beginselen in de Amerikaanse context, Amerikanen bekend te maken met deze beginselen en zo mogelijk invloed uit te oefenen op Capitol Hill.

Dit bleek een slimme zet. Tijdens het begin van de jaren negentig woedde er een hevig debat in Washington over de sociale zekerheid. Het CPJ nam Stanley Carlson-Thies aan die zich voor de christen-democraten in het debat ging roeren. „Veel mensen op Capitol Hill waren geïnteresseerd in de rol van religieuze organisaties die diensten aan de armen leverden”, vertelt Carlson-Thies. „Het onderwerp van gesprek – hoe de overheid zich zou moeten opstellen ten opzichte van religieuze organisaties – was heel erg een Kuyperthema.”

In 1996 werkte het CPJ mee aan het maken van een wet die het – op basis van Kuypers idee van soevereiniteit in eigen kring – voor organisaties met een religieuze identiteit mogelijk maakte om net als seculiere organisaties geld van de overheid te ontvangen zonder afbreuk te doen aan hun religieuze karakter. Ondertussen begon de Texaanse gouverneur George W. Bush zich ook voor deze zaak te interesseren. Hij maakte gretig gebruik van de Texaanse wet en kwam tijdens zijn presidentscampagne met een plan voor een bredere toepassing van soevereiniteit in eigen kring: het faith-based initiative. Daarvoor had Bush Carlson-Thies om advies gevraagd. Toen Bush president was, werd Carlson-Thies uitgenodigd om de plannen uit te voeren. En zo veroverde Abraham Kuyper een eeuw later alsnog het Witte Huis. Carlson-Thies was overigens niet de enige adviseur van Bush die inspiratie vond bij Kuyper. Marvin Olasky had diens calvinisme-lezingen erop nageslagen om te werken aan de leus die hij voor Bush bedacht: Compassionate Conservatism, conservatisme met een hart. Ook voor adviseur en speechschrijver Michael Gerson was Kuyper geen onbekende. Hij was Kuyper al tegengekomen tijdens zijn studie aan het evangelische Wheaton College. Later werkte hij voor Chuck Colson, een bekende evangelieprediker die regelmatig naar Kuyper verwijst. Volgens Gerson, tegenwoordig columnist bij de Washington Post, werken Kuypers ideeën nog steeds door in Washington: „Mensen zullen vaak niet bekend zijn met de naam Kuyper, maar zijn idee van soevereiniteit in eigen kring is een terugkomend onderdeel van de politieke discussie in Amerika geworden.”

Gerson volgt met interesse hoe president Obama nu dezelfde thema’s aansnijdt. Kuyper is in het Witte Huis nog niet vergeten. Sommige Bushmedewerkers mochten van Obama blijven. Ook Stanley Carlson-Thies is weer uitgenodigd. Volgens hem is Obama er nog niet helemaal uit wat hij met het faith-based initiative wil gaan doen.

„De president heeft de formule niet veranderd, maar dat zou zomaar kunnen gebeuren. Hij is nu vooral aan het evalueren: hoe het gaat en hoe het beter zou kunnen. Obama zal de komende tijd veel Kuypergedachten moeten denken.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden