Zo vaak roepen mensen maar wat

Wijsbegeerte gaat over de grote vragen van het bestaan, maar wat heb je eraan in het gewone leven? Over de bruikbaarheid van de filosofie. Vandaag filosoof Lodi Nauta.

'Ik koester het ideaal van de homo universalis. Studeren is voor mij niet alleen kennis vergaren of laboratoriumvragen beantwoorden. Dat deed ik bij biologie in mijn eerste studiejaar, en ik wilde toen al méér. Ik stapte over naar de filosofie.

De conceptuele vragen, daarin ben ik geïnteresseerd. Hoe hebben mensen geleefd, wat hebben ze gedacht? Voor mij horen die vragen bij een brede, culturele ontwikkeling waarbij je de geschiedenis, literatuur en levensbeschouwelijke kwesties bestudeert. Mijn docent geschiedenis van de filosofie, John North, was zo inspirerend dat ik die kant ben opgegaan. Hij belichaamde mijn ideaal van geleerdheid, wijsheid en origineel denken.

Ik ben er ook mediëvistiek bij gaan doen, de historie en cultuur van de Middeleeuwen. Zo kwam ik bij de schrijver Boëthius terecht van rond het jaar 500, en zijn 'Consolatio Philosophiae', een boek over de vertroosting van de filosofie. Ik ben uiteindelijk op hem gepromoveerd.

Filosoferen geeft zin aan mijn leven. O ja, zeker bij ruzies. Daar is goed argumentereneen van de belangrijkste dingen. 'Kom, laten we gewoon eens doordenken, for the sake of the argument', zeg ik weleens. Dat hoeft heus niet mi¿j¿n argument te zijn, als het maar steekhoudend is.

Kijk, je kunt de filosofie op verschillende manieren zien. Bijvoorbeeld als verzameling mooie ideeën over de mens, de wereld of het leven. Die kunnen je misschien ook raken, maar dat heb ik niet zo. Aan de andere kant is filosofie ook kritisch gereedschap waarmee je alles wat mensen zeggen en schrijven, kunt analyseren. Argumenteren ze goed, volgen de conclusies logisch uit de premissen? Die houding heb ik altijd, ook als ik de krant lees, televisie kijk of mensen spreek.

Zo vaak roepen mensen maar wat. Over integratie bijvoorbeeld. Eerst zeggen ze dat die helemaal is mislukt. Ze schieten het gematigde rapport van de commissie-Blok af. Nu pas, na anderhalve maand, hebben ze het gelezen, en erkennen ze alsnog dat het probleem onderdeel vormt van een complexe maatschappelijke ontwikkeling. Geen pasklaar probleem, geen pasklare oplossing. Gaat het om Turken of Marokkanen, schooluitval of criminaliteit? Je ziet aan de argumentatie dat ze niet eens weten welk probleem ze eigenlijk willen oplossen.

Niet te snel oordelen is beter. Daar zit een spanning in want er moet ook gewoon wat gebeuren. Maar in de filosofie zie je zoveel meningen, theorieën, opvattingen voorbijkomen dat het heel aanmatigend zou zijn te denken dat jij de waarheid in pacht hebt. Niets is heilig, heb ik geleerd.

Het belang van heldere taal en van die kritische blik probeer ik mijn kinderen ook bij te brengen. Ik hoop dat ze er een ontvankelijkheid voor redelijkheid aan overhouden, voor goedheid, schoonheid.

Ik merk het zelf bij mijn grootste hobby: vogels kijken. Bij het vogelen gaat het ook om aandacht voor het detail. Ik hoef maar het fijnste piepje te horen en ik weet welke vogel het is. Dat is ook een uiting van nauwkeurig observeren, identificeren, analyseren. En van ontvankelijkheid voor schoonheid, want die vogels gaan me echt aan het hart.

Als historicus ben ik bezig met een verdwenen wereld, als vogelaar ben ik getuige van een wereld die aan het verdwijnen is. Wie denkt dat je het kappen van een bos kunt compenseren met de aanleg van een nieuw bos, ziet niet alleen de ecologische, maar ook de culturele en esthetische waarde van dat landschap over het hoofd. Genuanceerd denken is dan van vitaal belang.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden