Zo suffig waren de jaren '70 niet

'Een monument van ongeduld', zondagavond 21.22-00.26 uur, Ned. 3.

RUTGER VAHL

Het was een turbulente tijd. Het linkse levensgevoel overheerste en de wereld leek een grote bouwdoos. De VPRO wijdt zondagavond een avondvullend programma aan de jaren zeventig, die doorgaans een nogal suffig imago hebben. De documentaire 'Een monument van ongeduld', van Paul Brill, Martin Sommer en IJsbrand van Veelen, laat een ander Nederland zien. Een land dat ernstig verdeeld is geraakt en ten prooi valt aan een ongenuanceerd zwart-wit denken. Wat dreef de hoofdrolspelers van toen en waarom hielden zij er zulke hooggestemde idealen op na?

De documentaire belicht vijf spraakmakende conflicten van die tijd. Het begon met het studentenprotest aan de sociale faculteit in Amsterdam. 'Maatschappelijk relevante' politicologie en een anti-kapitalistische universiteit, dat was wat de studenten voor ogen stond. Hans Daudt, destijds hoogleraar, ondervond het radicalisme van studenten als Walter Etty aan den lijve. “Ze wilden gewoon de macht”, luidt zijn oordeel nu. In het geval van Etty lukte dat aardig. Als wethouder van Amsterdam zou hij zich ontpoppen als een regent pur sang, zoals ook Daudt niet zonder cynisme constateert.

Je was in die jaren goed of fout. Neem Hedy d'Ancona. Toen ze als feministe van het eerste uur (ze was één van de oprichters van het blad Opzij) plaats nam in het kabinet-Den Uyl (1973-1977), werd ze door de vrouwenbeweging uitgekotst. Het tekent de sfeer van toen: wie als feministe samenwerkte met zo'n mannenkliek moest wel uit zijn op persoonlijk gewin. En PvdA-minister Max van der Stoel werd in eigen kring door jonge radicalen te gematigd gevonden. Wat twintig jaar na dato het meest opvalt, is de blijvende integriteit van Van der Stoel en de fletsheid van zijn toenmalige criticasters.

De affaire rond de zwakzinnigeninrichting Dennendal verdeelde het land. Directeur Carel Muller verdedigde zijn idealen toen tot het uiterste. Twintig jaar later zegt hij: “Ik zou het precies weer zo doen.” De jaren zeventig vinden hun gewelddadig hoogtepunt in de veldslag tussen krakers en politie in de Vondelstraat. 'Jullie rechtsstaat is de onze niet' was de leus van de krakers. Na een belegering van enkele dagen maakten tanks aan deze illusie een einde. Met een daverend slotakkoord worden de jaren zeventig op 30 april 1980 (de kroningsrellen) afgesloten.

De hoofdrolspelers van toen kijken nu met een mengeling van weemoed en verbazing terug. Er was veel waanzin in die tijd, is de algemene teneur. Maar soms worden het idealisme en de bevlogenheid anno 1995 gemist. De documentaire geeft een goed beeld van de ideologische verstarring die in de jaren zeventig optrad. Verklaren waarom het zo kon gebeuren doet de documentaire niet. Met een willekeurige keus van vijf conflicten geeft zij een beeld van de jaren zeventig, maar zeker niet hèt beeld.

Na de documentaire gaan VVD-fractieleider Frits Bolkestein en ex-CPN'er Gijs Schreuders met elkaar in discussie. Bolkestein verklaarde zich ooit fel tegenstander van de jaren zeventig, jaren die hij associeert met het ontspoorde sociale-zekerheidsstelsel en een immense staatsschuld. De liberale voorman is blij dat de toenmalige politieke cultuur niet is beklijfd. Schreuders ziet het anders. “Het was een tijd van normen en waarden in de politiek. We waren tegen hebzucht en egoïsme, het was een bijzonder tolerante en creatieve tijd. Dat mis ik in onze tijd.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden