Zo proberen Nederlandse ontwikkelingsorganisaties misbruik te voorkomen

Het Nederlandse Rode Kruis Beeld ANP XTRA

Minister Sigrid Kaag voor ontwikkelingssamenwerking vreest dat de komende tijd meer misstanden bij internationale hulporganisaties aan het licht zullen komen. Tegen het AD zegt Kaag dat we nu waarschijnlijk pas het topje van de ijsberg zien. “Ik vrees dat we nog veel meer van dit soort dingen zullen horen”, zegt de minister. 

De afgelopen tijd kwamen hulporganisaties als Oxfam International, Artsen zonder Grenzen (AzG) en Plan International in opspraak vanwege seksueel wangedrag. Kaag heeft aan de Nederlandse hulporganisaties die haar ministerie financiert, gevraagd hoe ze seksuele wantoestanden aanpakken en proberen te voorkomen. En of schuldigen worden vervolgd.

De meeste hulpverleners hebben ondertussen publiekelijk kenbaar gemaakt met welke gedragscodes ze werken. Ook is er openheid over de selectie en screening van mensen, en benadrukken de organisaties dat ze vertrouwenspersonen hebben waar personeel eventuele misstanden kunnen melden.

Minister Kaag roept ook op tot kalmte. Ze begrijpt de neiging van mensen hun lidmaatschap van een internationale hulporganisatie op te zeggen, maar ze vindt dat mensen “ook moeten bedenken dat ontzettend veel mensen al jaren veel goed werk verrichten. Noodhulporganisaties blijven hard nodig en het merendeel doet fantastisch werk.”

Rode Kruis: Alle seksuele activiteit verboden

In de seksuele gedragsregels van het Rode Kruis waar alle medewerkers zich aan moet committeren, staat dat “iedere vorm van seksuele activiteit, in de meest brede zin, met personen die onze zorg behoeven of wij helpen, verboden is. Dat geldt ook voor personen die onder 18 jaar zijn, ongeacht de lokaal cultureel geaccepteerde leeftijdsnorm”, laat het Rode Kruis schriftelijk weten.

“Onder seksuele activiteit valt iedere vorm, met of zonder fysiek contact. Ook wanneer één van beide partijen zich niet bewust is dat er sprake is van misbruik. Voor seks mag niet betaald worden in welke vorm dan ook. Het gaan naar sekswerkers of prostituees valt hier dus onder. Er mag geen pornografisch materiaal worden gemaakt, gereproduceerd of gedistribueerd. Misbruik omvat ook wanneer je als getuige geen melding maakt van wangedrag door een collega, zelfs al is het slechts een vermoeden.”

Ondanks de procedures durft ook het Rode Kruis niet uit te sluiten dat bij hen nooit regels worden overtreden. “Helaas is ook de humanitaire sector niet immuun voor immoreel gedrag. Wij proberen onze medewerkers zo goed mogelijk voor te bereiden op dit soort situaties. Maar uitsluiten van alle risico’s zal helaas nooit lukken.”

Plan: "Ook wij niet immuun voor rotte appels"

Plan Nederland zendt nauwelijks mensen uit. “Wij zitten in 54 landen en hebben daar lokale kantoren met een lokale staf. Bij Plan Kenia werken dus Kenianen en bij Plan Pakistan werken Pakistanen. Het hoofdkantoor in het Verenigd Koninkrijk is verantwoordelijk voor het beleid op voorkomen van seksueel misbruik.”

“Daarnaast hebben we een gedragscode kindbescherming, die oplegt hoe je je dient te gedragen. Dit geldt voor iedereen die bij Plan werkt. Deze stukken moeten worden eigengemaakt en ondertekend. Elk kantoor gebruikt de nationale wetgeving om nieuwe medewerkers te screenen. Bij ons is dat een Verklaring Omtrent Gedrag. Die hebben ze in Pakistan niet, dus daar gaat het via een andere weg, bijvoorbeeld door middel van een uittreksel uit het strafregister. Dat is de verantwoordelijkheid van het lokale kantoor”, vertelt Charlotte Smit van Plan.

“Wij kunnen invloed uitoefenen op de selectie, de voorbereiding en vervolgens de handhaving. Maar daartussen zit ruimte waar dit soort gedrag plaatsvindt en waar wij nauwelijks invloed hebben. Dan kunnen we alleen nog achteraf adequaat optreden. Het is ons niet gelukt wangedrag te voorkomen.” Bij Plan zijn zes kinderen slachtoffer geworden van seksueel misbruik. “We kunnen ook niet beloven dat het nooit meer gebeurt. Ook wij hebben rotte appels in onze organisatie."

Terre de Hommes: "Continue bewustwording is belangrijk"

De organisatie tegen kinderuitbuiting is geschokt door wat er op Haïti is gebeurd door hulpverleners van Oxfam. “Iedereen weet dat de sector opereert onder moeilijke omstandigheden”, vertelt directeur Carel Kok. “Denk aan de machtsverhouding die er is ten opzichte de ontvanger van hulp. Tijdens noodhulp bij overstromingen of aardbevingen stroomt er ook nog eens enorm veel adrenaline door de lijven. En dan zitten de mensen ook opeens voor een langere tijd in het buitenland in een andere cultuur. Het risico op grensoverschrijdend gedrag is groot.”

“Maar de hulporganisaties zijn daar ook zeer alert op. Daarom zijn er ook allerlei protocollen, regelingen en trainingen. Maar is er ook aandacht ter plekke voor het psychisch welzijn. Ik denk wat nu naar buiten komt toch echt incidenten zijn. Ik geloof niet dat er een groot verborgen probleem achter zit. Het is wel goed dat er nu veel openheid over is. Intern wordt alles nog eens goed uitgezocht. En continue bewustwording van de risico’s voor hulpverleners die lange tijd naar het buitenland gaan, is heel belangrijk. We moeten daar over blijven praten.”

Lees ook ons interview met een strijdbare Oxfam-baas Farah Karimi: "Opgeven is geen optie, kwetsbare mensen hebben ons nodig".

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden