.

KlimaatdiscussieKerstdis

Zo overleef je het gesprek over het klimaat bij de kerstdis

.Beeld Ilse van Kraaij

Eerst luisteren, als iemand de teloorgang van de planeet aan de orde stelt tijdens de kerstdagen. En zeur niet over vlees als de kalkoen al in de oven ligt.

Het valt haast niet te vermijden. ‘Het klimaat’ zal tijdens de kerstdagen als gespreksonderwerp neerdwarrelen over het feesteten. Alleen al aan de hand van wat er op het bord ligt – vlees?! Of door het gezelschap: die best grappige maar klimaatontkennende oom, de goedbedoelende maar licht bekerende eco-millennials, de grootmoeder die de thermostaat altijd laag heeft staan of het veertigersgezin met SUV of juist zonder auto.

Het klimaat beheerste het nieuws de afgelopen maanden, je kon er niet omheen. De – mislukte – top in Madrid is net achter de rug. Die werd in de weken daarvoor ingeluid met vele alarmerende getallen over de opwarming van de atmosfeer en het gebrek aan adequate actie om die te temperen. Ook aan de keukentafel drong het onderwerp zich op. Miljoenen Nederlanders deden afgelopen maand boodschappen met de ‘doe-maar-lekker-vega-cadeaukaart’ van de Postcodeloterij. Ajax ging uitstootvrij met de trein naar Lille en de band Coldplay gaat voorlopig niet touren vanwege de CO2-uitstoot. En dan is ook nog de Zweedse grondlegster van de klimaatstaakbeweging Greta Thunberg door het blad Time tot ‘persoon van het jaar’ benoemd.

Er is, kortom, geen ontkomen aan. Ergens tussen de zalmroerei, het halen van de frisse neus en het sneeuwmannetje van ijs zal het k-woord klinken. Tips om het dan toch gezellig te houden.

1. Vermijd het niet

Dat is natuurlijk het makkelijkst: de staat van de planeet tot verboden onderwerp verklaren. Tijdens een chaotische kerstborrel is het misschien niet de meest voor de hand liggende conversatie maar gedurende een langgerekt etentje of een sfeervolle boswandeling kunnen er zomaar serieuzere gesprekken ontstaan. “Vermijden gaat niet werken”, denkt Anne-Marie Pronk, expert in klimaatcommunicatie, ook bekend als ‘klimaatzuster’. “Het zou ook best raar zijn het er niet over te hebben. Kerst is een moment van reflectie, terugkijken op het jaar. Er is zoveel gebeurd: de record-ijssmelt in Groenland, de massale klimaatstakingen, de bosbranden in Australië, hittegolven afgelopen zomer. Krampachtig het onderwerp mijden, zou tweeslachtig zijn. Er waren jaren van klimaatstilte, dat we om het onderwerp heen liepen of het alleen luchtig hadden over de economische voordelen van zonnepanelen en korter douchen. Ik ben blij dat we er eindelijk over kunnen praten wat dit onderwerp met ons doet.”

2. Luister

Klimaatverandering roept emoties op. Machteloosheid, angst, pijn, boosheid. Het is niet voor niets dat het specialisme klimaatpsychologie in opkomst is. Psychisch last hebben van het klimaatprobleem staat nog niet in de DSM V, het handboek voor psychiatrie, maar het begrip ‘klimaatverdriet’ is al wel omschreven in de sector. Psychologen vergelijken het met rouw om het verlies van een dierbare. Ook het denken over opwarming kan de vijf stadia van rouw doorlopen: ontkenning, boosheid, onderhandelen, depressie, acceptatie.

Luisteren is dan als eerste geboden, bevestigt Pronk het advies vanuit de psychologie. “Probeer je in de ander in te leven. Klimaatverandering is iets wat je hele toekomstbeeld overhoop kan gooien. Het haalt zekerheden en je identiteit onderuit.” Luister naar de zorgen van oom en tante over hun oude dieselauto of het gasfornuis waar ze aan gehecht zijn, of, aan de andere kant, de angst van tieners voor hun toekomst.

3. Strooi niet met feiten

Het helpt niet om na de kerstcrackers het gezelschap mede te delen welk record de concentratie CO2 in de atmosfeer, weergegeven in ppm, inmiddels bereikt heeft. Schokkende feiten presenteren over de toestand van de planeet is op zichzelf geen probaat middel om mensen te doen inzien dat er een probleem is en ze in beweging te krijgen om er iets aan te doen, zo heeft onderzoek aangetoond. De kans bestaat juist dat de verdedigingsmechanismen in werking gaan. Ontkenning is dan een heel logische reactie. Dat geldt niet alleen voor het – cliché – familielid dat ‘klimaathysterie’ voor in de mond heeft liggen.

“Probeer elkaar niet de maat te nemen. Veel mensen hebben conflicterende wensen, leiden een gesplitst leven”, stelt Pronk. “Ze proberen het goede te doen en daarbij staat het klimaatprobleem niet altijd op nummer één. Ze zien de ernst van het probleem in, willen werken aan oplossingen maar ze willen óók hun kinderen de wereld laten zien en nemen daarvoor het vliegtuig. En beseffen dat.”

Het gaat niet aan mensen tijdens het kerstdiner met een schuldgevoel op te zadelen, hoe hard de feiten ook zijn. Dat geldt ook voor wat er op het bord ligt. Beginnen over de milieubelasting van vlees als de kalkoen al in de oven ligt te stoven, is een geval van slechte timing.

4. Zoek gedeelde waarden

Dat zijn er meer dan gedacht, als je ernaar op zoek gaat. “Niemand wil ontwrichting, plasticsoep of een gebroken ecosysteem”, zegt Pronk. “Weet dat er maar heel weinig mensen zijn die het helemaal niks kan schelen. Al denken mensen vaak het omgekeerde. Daarom is het zo belangrijk het gesprek te voeren.” Het genieten van natuur kan zo’n gemeenschappelijke waarde zijn, of veiligheid. Die behoudende oom en tante laten hun hond net zo goed uit in het bos. Dat willen ze behouden, toch? Of ze gaan graag kamperen op Texel en zijn via een bezoekje aan het zeehondencentrum begaan met het zeeleven. Het zou ook jammer zijn als de stijgende zeespiegel de Waddeneilanden op den duur in het slib laat verdwijnen of extreme dijkverhogingen de bebouwing aan de kust veilig moeten houden.

Zwerfafval ligt ook op het terrein van overeenstemming, het is een gedeelde ergernis. Vanaf daar gaat het naar meer zorg voor de directe omgeving, statiegeld wellicht, het voorkomen van die plasticsoep. Het gesprek kan zo ook in de richting van verhalen gaan: over de helden die dag in dag uit zwerfafval rapen bijvoorbeeld. Een onderwerp in verhalen vertellen is sowieso een goede manier om mensen te boeien.

5. Eindig in harmonie

Onderschat je invloed niet. Mensen zijn geneigd het meeste aan te nemen van vrienden en familie. Ook als de meningen verschillen, blijft er misschien toch wat hangen van het kerstklimaatgesprek, ter overdenking thuis. Het zou helemaal mooi zijn, hoopt Pronk, als de feestdagen eindigen met een klimaat-actieplan voor de familie, over wat iedereen komend jaar van plan is te gaan doen voor de planeet, al beseft ze dat het wat ambitieus is. “Niet als heilige opdracht, met een wijzende vinger, maar gewoon omdat dat is wat we nodig hebben: elkaar laten zien dat de oplossingen voor onze neus staan.”

Het doen van groene beloftes is in opkomst. Op sociale media doen mensen mee aan ‘de groene golf’, waarbij ieder voor zichzelf een doel uitspreekt. Dat zijn voornemens zoals: de komende drie maanden geen nieuwe ­kleding kopen, dit jaar geen vliegvakantie, vanaf nu twee dagen per week geen vlees eten. Haalbare doelen, waarbij het ook weer niet de bedoeling is dat mensen elkaar gaan kapittelen als het misschien niet helemaal lukt. Het moet vooral positief blijven, is de gedachte achter de ‘groene golf’, aan het rollen gebracht vorig jaar op duurzaamheidsfestival Springtij.

“Het zou fantastisch zijn als je terugkijkend op de feestdagen kunt zeggen dat je het fijn met elkaar hebt gehad en elkaars zorgen hebt kunnen delen”, zegt Pronk. “Dat het een kans was om het te hebben over wat echt belangrijk in het leven is met mensen die dichtbij staan. Wat je dromen en zorgen voor de toekomst zijn.” En als dat allemaal te hoog gegrepen is dan is er nog het aloude adagium ‘agree to disagree’.

Lees ook:

Eerste hulp voor klimaatprutsers

Hoe bereik je mensen die nog helemaal niet bezig zijn met duurzaamheid met groene tips? Gwen Jansen kocht zelf zendtijd in bij SBS en gaat het land door met de ‘Green Make Over’.

Klimaat voor doorsnee consumenten bij Ikea

Uitleggen dat producten duurzaam zijn, is niet genoeg om groen leven te promoten, merkt Ikea. Soms werkt het beter om de spullen op een berg bij elkaar te leggen en goedkoop te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden