Zo oefent het Nederlandse leger in Litouwen - om Rusland af te schrikken

Nederland heeft de tanks wegbezuinigd, maar de Duitsers hebben er zes meegenomen. Beeld marno de boer
Nederland heeft de tanks wegbezuinigd, maar de Duitsers hebben er zes meegenomen.Beeld marno de boer

Nederlandse militairen trainen de komende jaren in Litouwen. De internationale eenheid waar zij bij horen lijkt daar op oefening te zijn, maar de militairen moeten ieder moment klaarstaan voor een eventuele confrontatie met Rusland.

In enkele ogenblikken is het gevecht voorbij. "We kunnen niet verder. Een van ons is gewond aan zijn arm", roept de leider van een zestal Duitse militairen over de radio. Met geweren en een antitankraket hadden ze zich in een greppel in het Litouwse bos verscholen. Even later springen schietende Nederlandse infanteristen vanuit de dichte bebossing in de greppel. Een van hen maakt nog een grapje tegen zijn Duitse collega's. "Deze kant op, verdomme", maant hun commandant zijn manschappen om snel verder te trekken.

Honderden Duitse en Nederlandse militairen trainen deze maand samen op een Litouws oefenterrein bij het dorpje Pabrade, in het oosten van het land op twintig minuten rijden van de Wit-Russische grens. In juni arriveren hun Noorse collega's. Dan zal de duizend man sterke Navo-eenheid als één geheel meedoen aan de jaarlijkse grote voorjaarsoefening van het Litouwse leger.

Ook in Polen, Letland en Estland zijn sinds kort zulke multinationale eenheden aanwezig. De Navo besloot daar vorig jaar op de top in Warschau toe, als afschrikking tegen Rusland. Wie nu een van de kleine Baltische staten aanvalt, stuit op militairen van meerdere bondgenoten.

Voorlopig oefenen de buitenlandse militairen vooral om straks als één geheel te kunnen vechten. Er valt nog flink wat op elkaar af te stemmen, zegt de Duitse kapitein Marcus. Hij wijst op het gevecht dat net plaatsvond. De overlopen Duitse eenheid wilde de Nederlanders in een hinderlaag lokken door een versperring op een bospad te plaatsen. Ze hoopten dat de Nederlandse zware gevechtsvoertuigen moesten stoppen en de infanteristen zouden uitstappen. Maar de Nederlandse militairen waren al veel eerder uitgestapt en naderden de Duitse linie te voet.

Volgens kapitein Marcus is dat nieuw voor zijn militairen. "Wij blijven rijden tot we bij de tegenstander zijn, terwijl Nederlandse pantserinfanteristen hun voertuig eerder verlaten. Het is belangrijk dat commandanten straks gewend zijn aan zulke verschillen tussen de Nederlandse en de Duitse infanteriecompagnie."

Taalbarrière

Een andere barrière blijft volgens Marcus de taal. De afgelopen dagen vocht een Nederlands peloton mee aan Duitse zijde. "We praten onderling wel Engels, maar bepaalde vaktermen zijn lastig te vertalen. Ik geef mijn compagnie bevelen in het Duits, en leg dan aan de Nederlandse pelotonscommandant in het Engels uit wat er moet gebeuren. Hij geeft zijn manschappen dan in het Nederlands nadere instructies."

Voor de Nederlandse militairen is het weer een verandering dat ze samen met tanks kunnen vechten. Die werden enkele jaren geleden bij de landmacht wegbezuinigd, maar de Duitsers hebben een zestal meegenomen. Volgens sergeant Frank, die even verderop pauzeert nadat zijn groep mortierschutters virtueel is uitgeschakeld, maken die een groot verschil. "Je merkt dat wij de tanks missen. Ze zijn met hun snelheid, pantser en vuurkracht gemaakt voor dit soort terrein, zegt hij, wijzend op de bospaden die uitkomen op een open vlakte. Zijn collega Lars valt hem bij. "Gisteren deden twee Duitse tanks mee aan onze kant. Die schakelden alles uit."

Verdedigingsplannen

De inzet van de ruim 250 Nederlandse militairen in Litouwen heeft een bijzonder karakter. Het is meer dan training, maar ook geen directe oorlog zoals bij eerdere uitzendingen in Irak, Afghanistan of Mali. De deelnemende landen lijken er nog niet precies uit om wat voor operatie het gaat. De Nederlanders krijgen bijvoorbeeld een uitzendtoelage en mogen geen alcohol drinken. Voor de Duitsers geldt dan weer het oefenregime: geen extra geld, maar wel bier.

Volgens plaatsvervangend bataljonscommandant majoor Ruud Lenoir is het even wennen. "We lopen geen direct gevaar. Als je de basis uitrijdt, hoef je niet te vrezen voor een bermbom. Maar de Litouwers voelen wel dat er een dreiging is. Onze militairen dienen te begrijpen dat we altijd gereed moeten zijn om onszelf te verdedigen."

Die paraatheid wordt gezien als cruciaal voor een geloofwaardige afschrikking tegen Rusland. Na de Russische annexatie van de Krim in 2014 maakte de Navo eerst plannen om de Baltische staten in geval van nood met een snelle reactiemacht te versterken. Maar de drie kleine landen vrezen dat die hulp te laat komt als een Russische overmacht plots de grens overtrekt.

De nieuwe internationale eenheid heeft het voordeel alvast ter plaatse te zijn. In oorlogstijd zal het bataljon ook onder bevel van Litouwen komen te staan, zegt majoor Lenoir. "Wij zijn eigenlijk het vijfde bataljon van hun eerste brigade. De komende maanden werken we verder aan het vinden van onze rol in het Litouwse verdedigingsplan."

Toch kunnen de buitenlandse militairen niet direct in actie komen zodra het eerste schot is gelost. De lidstaten van de Navo moeten dan eerst unaniem artikel vijf inroepen, de collectieve verdedigingsclausule van het bondgenootschap. Lenoir: "Tijdens de periode net daarvoor, zeg maar artikel vierenhalf, hebben wij nog geen mandaat. Dan zijn de Litouwers zelf verantwoordelijk voor hun verdediging. Al hebben we natuurlijk wel het recht op zelfverdediging als we direct worden aangevallen."

Tekst loopt door onder afbeelding

De Duitse en Nederlandse militairen oefenen met elkaar in het Engels. Niet iedere vakterm is makkelijk te vertalen. Beeld marno de boer
De Duitse en Nederlandse militairen oefenen met elkaar in het Engels. Niet iedere vakterm is makkelijk te vertalen.Beeld marno de boer

Symbolisch

De Litouwers rekenen erop dat ze enige tijd alleen moeten vechten. "We hebben één plan", zegt generaal Jonas Zukas, commandant van de strijdkrachten op het ministerie in Vilnius. "We verdedigen onszelf en wachten tot artikel vijf is ingeroepen. Tot die tijd moeten we de opmars van de tegenstander vertragen en vitale infrastructuur in handen houden, zodat we versterkingen van buitenaf kunnen krijgen."

Maar de kans op zo'n oorlog wordt zienderogen kleiner, denkt Zukas. "Als Poetin ons had willen binnenvallen, had hij dat beter een paar jaar geleden kunnen doen. Sindsdien is de aanwezigheid van bondgenoten toegenomen, en ons eigen leger wordt ieder jaar sterker. De politieke boodschap die uitgaat van duizend buitenlandse militairen is erg positief: wie ons aanvalt, riskeert direct een conflict met een flink aantal landen."

In die internationale samenstelling zit de paradoxale kracht van het bataljon in Litouwen. Een eenheid die uit militairen uit één land bestaat, kan effectiever als één geheel vechten. Maar een militair zwakkere multinationale eenheid vormt misschien wel een sterker afschrikmiddel, omdat een aanvaller meer landen in de strijd meesleurt.

Minister van defensie Raimondas Karoblis is dan ook tevreden. "De buitenlandse aanwezigheid gaat in eerste instantie om afschrikking, niet om daadwerkelijke verdediging. Deze duizend militairen zorgen ervoor dat onze veiligheidssituatie nu niet te vergelijken is met een jaar geleden. Aan de ene kant staan we tegenover een dreiging van Rusland, maar aan de andere kant heeft Litouwen nog nooit zoveel bondgenoten gehad als nu."

Nepnieuws

Voorlopig heeft het bataljon nog het meeste last van een dreiging die niet militair is. Sinds het begin van de missie dook twee keer nepnieuws op om de buitenlandse militairen in een kwaad daglicht te stellen. Gemanipuleerde foto's suggereerden dat de Duitse bataljonscommandant luitenant-kolonel Christoph Huber als Russische spion zijn opdrachtgevers in Moskou had bezocht.

Een ander bericht beschuldigde Duitse militairen ervan een meisje verkracht te hebben. De Litouwse autoriteiten zouden de zedenzaak onder de pet houden om de relatie met Berlijn niet te schaden.

De desinformatie was in zekere zin doordacht, zegt Vaidas Saldziunas. Voor de Litouwse nieuwssite Delfi schrijft hij over defensie. Hij zocht destijds uit wat er echt was gebeurd. "Het verkrachtingsverhaal was bedoeld om een gevoelig punt in de Litouwse samenleving te raken. Enkele jaren geleden hadden we een schandaal rond nooit bewezen aantijgingen over een netwerk van hooggeplaatste pedofielen. Aan de andere kant waren de beschuldigingen volgens Saldziunas ook voldoende amateuristisch om redelijk snel als nepnieuws te bestempelen. "Op die zogenaamde afbeelding van Huber in Moskou was zijn gezicht duidelijk op foto's van andere mensen geplaatst, en de meeste afbeeldingen in het verhaal waren ergens anders van internet geplukt. Het koste weinig moeite om de originele foto's te vinden."

Ook bij de beschuldigingen van verkrachting kon de waarheid snel achterhaald worden. De bedenkers brachten het nieuws eerst onder de aandacht van enkele Litouwse parlementariërs, mogelijk om hen later te kunnen beschuldigen van medewerking aan een doofpot als zij geen alarm sloegen. Maar de parlementariërs waarschuwden direct de politie voor een mogelijke desinformatiecampagne. "Dat gaf ons een paar uur de tijd om te reageren", zegt sergeant Tomas Ceponis. Hij werkt op de afdeling voor strategische communicatie van het ministerie van defensie in Vilnius. "We vroegen de media om ons uit te laten zoeken wat er precies was gebeurd. Daarna konden zij naar buiten brengen dat er nepnieuws ontmaskerd was. Gelukkig hadden we van tevoren al met journalisten overlegd over het gevaar van vijandelijke desinformatie, en gaven ze ons de tijd."

In de toekomst zal het nepnieuws wel professioneler worden, denkt majoor Henk Asma. Hij is de communicatieadviseur van het internationale bataljon. "Gelukkig begrijpen de Litouwers het probleem en reageren ze er snel op. Zij kunnen dat ook beter dan wij, omdat ze meer lokale contacten en kennis hebben."

Zelf wil hij er vooral voor zorgen dat de buitenlandse militairen een goede reputatie opbouwen. "Je moet voorkomen dat mensen gaan denken, 'waar rook is, is vuur'. Peilingen laten zien dat de overgrote meerderheid van de Litouwers de Navo-aanwezigheid steunt. Om dat zo te houden, moeten we uitdragen dat we hier samen met het Litouwse leger aan veiligheid werken. We moeten dus zichtbaar samen oefenen, maar ons bijvoorbeeld ook netjes gedragen als we in de stad zijn of met zware vrachtwagens over de wegen rijden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden