'Zo'n Schill zou het in Rotterdam niet gehaald hebben'

De verhalen lijken op elkaar. Twee steden, die beide leven en welzijn aan de scheepvaart en de haven danken. Twee handelssteden ook, open naar de wereld. En beide worden sterk gedomineerd door sociaal-democraten: Het Nederlandse Rotterdam en zijn Duitse pendant Hamburg.

Zoals Leefbaar Rotterdam het politieke landschap van de havenstad heeft omgeploegd, zo is ook de Hamburgse politieke aarde verschoven: Bij de verkiezingen in oktober vorig jaar haalde de tot dan onbekende 'Partei Rechtsstaatlicher Offensive' (PRO) bijna 20 procent. De sociaal-democraten bleven met 36,5 procent stabiel. Het aandeel van de Groene Partij daalde tot 8,5 procent. Vijf procent minder dan 1997 en niet voldoende voor een vervolg van de roodgroene coalitie. Nu heeft in het traditioneel linkse Hamburg een conservatieve regering van PRO, het christelijke CDU en de liberale FDP het bestuur in handen.

De Duitse uitgave van Pim Fortuyn heet Ronald Barnabas Schill. Hij is een oud-strafrechter bij de Hamburgse rechtbank. Door een aantal extreem harde meningen werd hij in de volksmond snel bekend als 'Rechter genadeloos'. Na de Hamburgse deelstaatverkiezingen is hij minister van binnenlandse zaken geworden. Hij heeft daar binnen vier weken een nieuwe bijnaam gekregen: 'Feestsenator'. Schill gedraagt zich in de 1,8 miljoen inwoners tellende stad Hamburg met haar vele cafés, recepties en partijen ook als een bourgeois bon-vivant.

Van zijn beloften in de verkiezingscampagne wil hij niets meer weten. Toen hij nog reclame voor zijn partij maakte, beloofde hij de criminaliteitscijfers binnen drie maanden te halveren. Na drie maanden is het cijfer echter met twaalf procent gestegen. Daarmee is de Hanzestad koploper in Duitsland. Een op de 150 Hamburgers wordt per jaar slachtoffer van roof of geweldpleging. In Rotterdam zijn deze cijfers nog hoger. Ook van de 2000 nieuwe politieagenten die Schill ooit eiste, is niet veel meer overgebleven. Hij moest dat aantal tot 430 terugbrengen. Er zijn tot op heden maar 20 agenten uit Beieren bij gekomen.

De Hamburgse politievakbond noemt deze ontwikkelingswerkers: 'Een toeristische attractie die niets oplevert.' Kritiek van alle kanten krijgt minister Schill ook voor zijn werkschuwheid. Zelden komt hij voor elf uur 's ochtends op zijn kantoor, op het ministerie van binnenlandse zaken en dat in een land waar velen vroeg opstaan. Liever gaat Schill 's avonds feesten, samen met de Hamburgse would be-jetset, die qua drugsconsumptie eigenlijk een van de eerste doelen van zijn gevecht tegen de drugscriminaliteit zou moeten zijn. Dat is 'show in plaats van politiek', schreef de Duitse krant Die Welt onlangs over dit gedrag.

Dat Schill, die nauwelijks politieke ervaring heeft, is gekozen komt volgens deskundigen voort uit verzet tegen het oude stadsbeleid. Een fenomeen dat ook in Nederland bekend is. 'Ik denk dat er wel een aantal overeenkomsten is tussen Leefbaar Nederland en de partij-Schill', legt Friso Wielenga, directeur van het Duitse onderzoekscentrum 'Haus der Niederlünde', uit. Volgens Joost Kleuters, voorlichter van het Centrum voor Duitsland-Studies aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, 'is de onvrede met het beleid in Rotterdam voor een deel dezelfde als in Hamburg. Wat dat betreft drijft Leefbaar Rotterdam op hetzelfde ongenoegen als Schill.' Kleuters noemt met name de criminaliteit, slechte voorzieningen en integratieproblemen van allochtonen. Het aandeel buitenlanders is in Hamburg met 15,4 procent hoog te noemen, zeker voor Duitse verhoudingen. Net als het Rotterdamse percentage van 44,81 procent hoog is voor Nederland.

Maar zowel in Rotterdam als in Hamburg zijn er ook stadsdelen met aantallen allochtone inwoners van boven de 70 procent. Beide partijen vinden dat te veel en eisen vervolgens een harde aanpak. 'De toewijzing van woningen over het hele gebied van de Hanzestad is te sturen, zodat er evenwicht komt tussen de verschillende stadsdelen', beweert de Schill-partij. Een idee dat ook al is vernomen uit de mond van Pim Fortuyn.

Naast deze politieke overeenkomsten ziet Wielenga een 'sterke persoonsgebondenheid' van de campagnes. Beiden, Schill en Fortuyn, gelden als retorisch briljant. Ze zitten nooit om een antwoord verlegen en blijken voor ieder probleem een oplossing te hebben. Ze hebben het voor elkaar gekregen de baas te worden in nieuwe politieke bewegingen, in Nederland, en in Duitsland. ,,Het losraken van oude partijbanden is een fenomeen dat aan de grens niet ophoudt'', concludeert Wielenga. En zo is het wel verbazend maar ook voorstelbaar dat in het Hamburgse stadsdeel Wilhelmsburg, waar voornamelijk sociaal-democratisch stemmende arbeiders wonen, de Schill-partij meer dan 35 procent van de stemmen kreeg. Precies zo verlaten oude Rotterdamse PvdA-supporters hun partij en kiezen voor Leefbaar Rotterdam en met name Pim Fortuyn. 'Er moet iets gebeuren, de PvdA'ers hier zijn zulke arrogante lullen', scheldt bijvoorbeeld een oude mevrouw in het Rotterdamse winkelcentrum Alexandrium. 'Ik ga op hem stemmen, hij noemt de problemen bij de naam.'

Ook in Hamburg waren kiezers het beleid, dat de SPD 44 jaar kon voeren, beu: de verweving tussen politiek en gemeente ging zo ver dat het rode partijboekje voor bijna alle vacatures voldoende was als entreebewijs. Dat is volgens Wielenga in Nederland niet het geval: 'Ik heb niet de indruk dat in Rotterdam zo'n viltachtig netwerk bestaat.'

Soms lijkt het erop dat de makers van de partij-programma's elkaar overgeschreven hebben. ,,Het stoort ons dat het Centraal Station en omgeving als hangplek, als bedelplaats en als jachtterrein voor zakkenrollers wordt gebruikt'', schrijft Leefbaar Rotterdam. Over hetzelfde onderwerp stelt de Schill-partij voor: ,,het stationsplein aan de Duitse Spoorwegen te verhuren, zodat hun eigen veiligheidsagenten bedelaars en junks kunnen verwijderen.''

Maar er zijn ook verschillen tussen de partijen. Niet ten aanzien van de politieke richting, ,,beide groeperingen staan toch duidelijk aan de rechtse kant'', zegt

Wielenga. Maar de wijze waarop de partij-Schill en Leefbaar Rotterdam de problemen aanpakken loopt uiteen: ,,Het drugsbeleid of de aanpak van de criminaliteit verschilt in Rotterdam toch erg van de Duitse manier.'' Zo krijgt de 'feestsenator' Schill in Hamburg veel kritiek op zijn maatregel een bolletjesslikker met een braakmiddel van zijn vracht te ontdoen. Eind 2001 overleed daardoor een Nigeriaanse dealer, nadat hij door de politie werd opgepakt. En Schill wil de junks gewoon de stad uitgooien, bijvoorbeeld door het sluiten van drugsconsumptieruimten. Ondenkbaar in Nederland. ,,Zo'n Schill zou het in Rotterdam niet gehaald hebben'', zo weet Wielenga zeker.

Met harde uitspraken won de Duitse straf rechter Schill vorig jaar in Hamburg de verkie zingen.

Hij lijkt in veel op zichten op de Rot terdamse Pim Fortuyn, maar de Ham burgers weten inmid dels wat de beloften van de 'Feestsenator' waard zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden