Zo'n fraaie Apple proeft nu ook een beetje wrang

Een vrouw met een speelgoedzwaard loopt voorbij een reclame voor de iPhone in Beijing.Beeld ap

Ja, zelfs zij heeft een iPhone, geeft Irene Schipper, onderzoeker bij Somo toe. "Maar dat je trots bent om hem te laten zien, is wel afgelopen." Schipper doet voor Somo onderzoek naar beleid van multinationals in elektronica onder de noemer 'Make it fair'. Ze is kritisch, maar natuurlijk ook jong, modern en fervent gebruiker van internet op ieder uur van de dag. En dan zijn de iPad, iPhone en MacBook nou eenmaal wel erg fijne en gebruiksvriendelijke producten.

Maar lekker voelt het allang niet meer, vindt ze. Deze week werd bekend dat al vijf arbeiders in een nieuw geopende Applefabriek in China het leven lieten. Volgens de ouders was een van hen nog maar vijftien jaar oud en maakte hij werkweken van zeventig uur. Hij stierf door uitputting.

Dan zijn er de verhalen over de mineralenmijnen in Afrika met slechte arbeidsomstandigheden, waar belangrijke grondstoffen voor mobiele telefoons vandaan komen. En het is bekend dat het Californische miljardenbedrijf iedere mogelijke belastingsluiproute benut. Hoe kan het toch dat consumenten niet massaal in opstand komen?

Exclusiviteit
"Ja waarom kopen mensen nog steeds gewoon kleding?", kaatst internetjournalist Colin van Hoek de bal terug. "Het houdt de massa nu eenmaal niet zo bezig. Bovendien: Samsung of Dell zijn niet veel beter. Dus wat moet je."

Je wilt ermee gezien worden, zegt twintiger Van Hoek. Het heeft nog steeds een aura van exclusiviteit. "Let wel: Apple bestaat nog maar een jaar of zes, zeven voor het grote publiek. Heel kort eigenlijk."

Bovendien doet het bedrijf niet aan uitverkoop; de telefoons worden door telecombedrijven gesubsidieerd, maar voor een laptop of iPad betaalt de consument overal de hoofdprijs. Toch denkt hij dat er wel iets schuift. Exacte cijfers zijn er niet, maar Van Hoek heeft aanwijzingen dat Apple vooral groeit onder veertigplussers. Onder jongeren komen andere merken op. "Dat is niet vanwege duurzaamheid, maar omdat je iets anders wilt dan je ouders."

Nike-moment
In het hoofdkantoor in het Amerikaanse Cupertino is inmiddels wel enige bewustwording gaande, weet Schipper. Een paar jaar geleden onder Steve Jobs was Apple niet aanspreekbaar op arbeidsomstandigheden of milieu. "Ze namen toen gewoon niet op. Er is nu een duurzaamheidsafdeling waar wij goed mee kunnen overleggen."

Apple had zijn eigen 'Nike-moment' toen bekend werd dat tientallen jonge Chinezen in de fabriek zelfmoord hadden gepleegd vanwege slechte arbeidsomstandigheden. Bij Nike ging eerder het roer al om toen bleek dat de voetballen door Pakistaanse kinderen in elkaar werden gestikt. De verontwaardiging wereldwijd was groot en Nike hees de duurzaamheidsvlag.

Apple hing netten op om te voorkomen dat Chinese arbeiders van het dak springen. Bovendien sloot het bedrijf zich aan bij de internationale vakbond. Schipper: "Apple heeft nu op papier het beste duurzaamheidsbeleid van allemaal. Bij ethische beleggingsfondsen scoren ze daardoor goed. Wie fairtrade belangrijk vindt, kan echter beter een Nokia kopen. Nokia heeft eigen fabrieken en dus zelf de arbeidsomstandigheden in de hand."

De arrogante houding van Apple gaat tegenstaan, vindt Ikenna Azuike van onder meer de stadse duurzaamheidsbeweging Strawberry Earth. Hij is fan van de Appleproducten om het design. Net als Schipper is hij binnenkort de bezitter van een Fairphone. "Dat is natuurlijk nog maar een experiment en in beperkte oplage. Maar Apple moet uitkijken. Ze zijn groot geworden doordat de culturele elite Apple omarmde. Nu zie ik dat diezelfde culturele elite het zat is dat Apple overal de grenzen opzoekt van het betamelijke. Apple is zo groot, ze hebben de plicht om een verschil te maken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden