Zo kenden Amerikanen hem niet

Obama laat in grafreden voor dominee Pinckney zijn zwarte kant de vrije loop

Het was de inhoud, over een moord: "Elke keer wanneer zoiets als dit gebeurt, zegt er wel iemand: 'We moeten een gesprek hebben over ras.' We praten een hoop over ras. Maar er is geen makkelijke oplossing. We komen er niet met meer praten."

En het was de toon, over de moordenaar: "O, maar God werkt langs wonderlijke wegen. God had andere ideeën. Hij wist niet dat hij werd gebruikt door God."

En het was het lied dat hij aanhief: "Amazing grace, how sweet the sound!"

Zo kenden de Amerikanen hun president niet.

Toespraken voor menigten in de rouw, na de zoveelste grootschalige schietpartij, heeft Barack Obama genoeg gegeven. Maar bij zijn herdenkingsrede vrijdag in Charleston voor de op 17 juni vermoorde dominee en senator Clementa Pinckney sprak hij vanaf zijn eerste woorden in een register dat hem na afloop de eretitel 'Reverend President' opleverde, dominee president.

Centraal in zijn preek stond Grace. Gratie, zei Obama, had de moordenaar moeten zien toen de deur van die kerk voor hem werd opengehouden. Gratie heeft heel Amerika gezien toen de familie van de slachtoffers hem vergaf. En Obama ziet gratie in de reactie van de stad Charleston en van de staat South Carolina, die besloten dat het tijd was om de door zwarten gehate vlag van de opstandige zuidelijke staten neer te halen.

Dat hij in gezang uitbarstte in het TD-stadion waarvan de 5100 stoelen tot de laatste toe bezet waren - en daarvoor ronduit stelling nam in politieke vraagstukken paste helemaal bij de gang van zaken in zwarte kerken. Maar past ook bij de neiging van Obama om naarmate het einde van zijn presidentschap nadert, zich minder te houden aan de ongeschreven regels over hoe een president zich hoort te gedragen.

Die mores had hij wel geleerd tijdens zijn politieke loopbaan. Uit een speech uit 2007 waarin hij woorden en het accent uit het 'zwarte Engels' bezigde, trokken tegenstanders de conclusie dat zijn normale manier van praten, en de dingen die hij dan zei, een dekmantel waren voor zijn geheime, radicale denkbeelden.

Ten onrechte, bezwoer in 2012, het jaar van zijn herverkiezing, de zwarte taalkundige John McWhorter in het tijdschrift The New Republic: "Het is de taalkundige weerslag van ons tweevoudige bewustzijn." Een zwarte kan zwart zijn met de zwarten, maar moet zich in de bredere samenleving van Amerika aanpassen aan grotendeels blanke normen. Die verplichting gold net zo goed voor Obama.

Dat zal zo blijven. Maar door zich zo van zijn zwarte kant te laten zien, heeft hij wel iets tot stand gebracht. Geen acute verbetering in de verhouding tussen blank en zwart. Geen bekering van wapen-gelovigen. Maar wel een dikke streep door iets waar een andere zwarte intellectueel, Ta-Nehisi Coates, zich in 2012 over beklaagde. Barack Obama, schreef hij in The Atlantic, "regeert een land dat verlicht genoeg is om een Afro-Amerikaanse man naar het Witte Huis te sturen, maar dat niet verlicht genoeg is om een zwarte man als president te accepteren." Barack Obama wil duidelijk een andere indruk achterlaten.

Geliefd lied van een bekeerde zeeman

'Amazing Grace', het lied waar Obama zijn preek omheen weefde en waarin hij aan het eind van zijn toespraak de zaal meekreeg, is een van de bekendste gezangen in de Engelse taal.

Het is geliefd bij de Amerikaanse zwarten, maar lang niet alleen bij hen.

De auteur is de Engelse dominee John Newton (1725-1807), die voor hij bekeerd werd zeeman was, en de eerste woorden zou hebben geschreven na een zware storm te hebben overleefd.

In zijn preek legde Obama een politiek betekenisvolle nadruk op de conclusie van het eerste couplet: "Nu zien we het".

Amazing grace how sweet the sound

that saved a wretch like me!

I once was lost, but now I am found,

was blind but now I see.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden