Zo jaloers hoeft GroenLinks niet op Denemarken te zijn

In het afgelopen jaar zijn er diverse pleidooien te lezen geweest voor het hervormen van het Nederlandse arbeidsrecht naar Scandinavisch model. In het kort komt dat neer op een soepel ontslagrecht met een activerend stelsel van sociale zekerheid met relatief hoge uitkeringen. De gerenommeerde economen Coen Teulings en Lans Bovenberg (NRC Handelsblad, 14 december 2004) roemden vorig jaar het Deense model en pleitten voor versoepeling van het Nederlandse ontslagrecht naar Deens voorbeeld.

Vorige week presenteerde GroenLinks haar vrijzinnige visie op sociaal-economische politiek in het stuk ’Vrijheid eerlijk delen’. Fractievoorzitter Femke Halsema en directeur van het wetenschappelijk bureau Bart Snels (Trouw, 11 november 2005) pleitten op dezelfde dag van de presentatie van het stuk ook voor een versoepeling van het ontslagrecht in Nederland, alweer onder verwijzing naar Denemarken.

Waarom is dat ’Deense model’ toch zo populair? Toegegeven, de Denen laten zien dat een ruimhartig sociaal-zekerheidsstelsel geen belemmering vormt voor een gezonde economie. Maar dat geldt evengoed voor Nederland. Er zit bijzonder weinig licht tussen de groeicijfers van de Deense en de Nederlandse economie, de laatste 15 jaar. Soms doen wij het beter, soms de Denen.

Ook wanneer we kijken naar arbeidsmarkt doen de Denen het niet beter. De werkloosheid is in Nederland in het algemeen lager (alleen in 2004 niet). Dit geldt ook voor de langdurige werkloosheid en de jeugdwerkloosheid.

De vraag dringt zich dan ook op welk Nederlands sociaal-economisch probleem de economen en de vrijzinnigen willen oplossen met hun beleidsvoorstellen. Veel winst lijkt er niet te halen wat betreft economische groei en werkloosheid. Het argument zou kunnen zijn dat we, door ons ontslagrecht naar Deens voorbeeld te versoepelen, het in Nederland nog beter zouden gaan doen. De bovenstaande voorbeelden laten zien dat de winst van een dergelijke flexibilisering hooguit bescheiden zal zijn.

Daarnaast kun je je afvragen of de Nederlandse arbeidsmarkt wel zo inflexibel is. Het Nederlandse spiegelbeeld van het lage niveau van ontslagbescherming in Denemarken is het goed ontwikkelde, flexibele deel van de arbeidsmarkt: het uitzendwerk en de banen met een tijdelijk contract (inmiddels bijna 1 op de 5 banen). Werkgevers hebben daarmee in Nederland meer dan voldoende mogelijkheden om iemand in dienst te nemen zonder risico dat ze iemand in dienst moeten houden die niet bevalt. Wanneer het ontslagrecht in Nederland versoepeld zou worden naar Deens voorbeeld, zou het risico van conjuncturele schommelingen wel erg eenzijdig bij de werknemers gelegd worden. Bovendien is het stimuleren van talenten van mensen (belangrijk voor de innovatiekracht) ook gebaat bij stabiele arbeidsrelaties met een laag risico op ontslag.

Dat flexibilisering goed zou zijn voor buitenstaanders, zoals Snels en Halsema beweren, is minder evident dan het lijkt. Het is in economisch-theoretische zin beslist zo dat vermindering van de ontslagbescherming leidt tot een grotere arbeidsvraag. Maar het Deense voorbeeld laat zien dat we daar niet al te overspannen verwachtingen van moeten hebben. Bovendien is flexibilisering slecht voor insiders, bijvoorbeeld voor oudere werknemers. Het wordt met een soepeler ontslagrecht makkelijker om oudere, duurdere werknemers te lozen ten faveure van jongere goedkope krachten. Dat is gunstig voor het bestrijden van de jeugdwerkloosheid maar desastreus voor de arbeidsparticipatie van ouderen.

Kortom, het versoepelen van het ontslagrecht heeft slechts in theoretische zin voordelen en een aantal belangrijke nadelen. Het is daarmee dus een slecht voorstel, en de onfrisse en vrij onzinnige verwijzing door Snels en Halsema naar de situatie in Frankrijk van de afgelopen weken helpt ook niet om de rest van de punten in het stuk van GroenLinks wel serieus te nemen.

Ronald Dekker werkt als arbeidseconoom bij de TU Delft en is (nog) lid van GroenLinks.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden