Zo extreem dat het niet kan kwetsen

Men zegt dat Stanley Kubrick zijn ’A Clockwork Orange’ uit de roulatie haalde, omdat jongeren de bruten uit zijn film imiteerden. Dat zullen de makers van ’New Kids Turbo’ niet snel doen. „Als je er niet om kan lachen, kan je er maar beter niet naartoe gaan.”

Komend carnaval worden Den Bosch, Eindhoven en omstreken ongetwijfeld weer overspoeld door feestvierders gehuld in trainingspakken rechtstreeks uit de Wibra, met in iedere hand een blikje Schultenbräubier; een vermomming die geïnspireerd is op de onder scholieren en jongeren immens populaire typetjes uit Brabant: de New Kids.

De ’New Kids’ zelf – vorig jaar nog goed voor de grootste carnavalshit: ’Ge kunt de groeten uit Brabant krijgen, kut!’ – ontbreken deze keer. Sketchschrijvers en acteurs Steffen Haars en Flip van der Kuil en consorten houden zich sinds vorige week tot half maart schuil in Thailand. Vakantie.

„Ze hebben even hun bekomst van al het tumult rondom hun film”, verklaart Diane Borst, pr-medewerkster van distributeur Benelux Film. Er kwam nogal wat over de mannen heen sinds in december ’New Kids Turbo’ in de bioscoop verscheen. „En de media pikt alles direct op.”

Voor wie het toch nog gemist heeft: de melige, absurde sketches van de ’New Kids’ zingen sinds twee jaar rond. Eerst was het een culthit op internet maar na een miljoen hits werden ze opgepikt door de televisie. De sketches draaien om vijf hersenloze, lichtgeraakte hangjongeren uit het Brabantse Maaskantje, die schijt aan alles hebben en met iedereen ruzie krijgen: Richard, Rikkert, Gerrie, Robbie en Barrie, allemaal trainingspak, bijna allemaal een matje.

Ze slijten hun dagen in Maaskantje met het drinken van Schultenbräu en het eten van knoeperts, frikadellen en broodjes bakpao. Soms proberen ze een vrouw zover te krijgen (’wilde neukuh?’), dan weer maaien ze met de Opels Manta een voorbijganger neer, maar het liefst verliezen ze zich in laveloze scheldpartijen: op mongolen, op kuthoeren, kutwouten en wie er verder ook maar, ergens tussen tv-toestel en snackbar, in de weg staat.

In interviews vertelde maker Steffen Haars, die opgroeide in Maaskantje, dat hij en Flip van der Kuil de typetjes hebben geïnspireerd op de rochelende jongeren die hij in zijn jeugd op het dorpsplein zag hangen en die in praktijk brachten waar hij alleen maar over fantaseerde. Dat verklaart ook waarom Richard, Barrie en de anderen in de gabberstijl en het wit lederen interieur van de jaren negentig zijn blijven steken.

Andere inspiratiebronnen van Haars en Van der Kuil zijn films als ’Police Academy’, ’Flodder’, ’Revenge of the Nerds’, en ’Jackass’; ofwel de plattere filmkomedie.

Afgelopen december kreeg de hype een zetje met de film die uit de tv-sketches voortkwam: ’New Kids Turbo’. Dezelfde soort grappen door dezelfde mannen, maar dan anderhalf uur lang en met bijrolletjes van Brabants beroemdste cabaretiers: Hans Teeuwen (’je bent ontslagen, kut!’) en Theo Maassen (’kut!’). Gemakzuchtige ongein oordeelden de critici, maar dat deerde verder niet. Binnen twee maanden trok ’New Kids Turbo’ meer dan een miljoen bezoekers, het meest scholieren en jongeren die de meest gevleugelde uitdrukkingen van de Brabanders (’verrekte mongol!’) over het land verspreidden.

Nu is het niet de eerste keer dat iets wordt geparodieerd en dat die parodie in de werkelijkheid weer aanslaat. Dat gebeurde ook in de jaren negentig toen de neukende, slempende corpsballen van ’Jiskefet’, de Lullo’s, het populairst werden onder de corpsleden zelf.

En een decennium eerder had je de Tegenpartij van Van Kooten en De Bie (’de Partij voor alle Nederlanders die niet meer tegen Nederland kenne’) ofwel de Hagenezen Jacobse en Van Es wier leuzen werden overgenomen door de Centrumpartij van Janmaat. Tot schrik van de VPRO-komieken die, toen de Tegenpartij al te letterlijk genomen dreigde te worden, hun helden lieten neerschieten tijdens een coupepoging.

Bij ’New Kids Turbo’ is er nog meer aan de hand. Eind januari legde burgemeester Van Gijzel van Eindhoven een verband tussen toegenomen vandalisme en verbale agressiviteit in zijn stad en de hype rond de film. Na afloop van voorstellingen werden er fietsen gemold en was er meer agressie tegen agenten: de favoriete slachtoffers van de New Kids (’hé kut, hedde gij zin om te renne of nie?’). Eerder mopperde Den Bosch al over vechtpartijtjes in de bioscoopzaal.

Van Gijzel nuanceerde zijn uitspraak wel meteen door te zeggen dat nooit te onderscheiden is of een film iets toont wat al aan de gang is, of dat de film zelf zoiets teweegbrengt.

Imiteert de film de werkelijkheid, of imiteert de werkelijkheid de film? En als dat laatste het geval is, heeft een maker daar iets mee uit te staan? Het is een vraag die vaker is gesteld; des te dringender als het om geweldsfilms gaat die kunnen leiden tot copycat crimes.

Een beroemd voorbeeld is Stanley Kubricks ’A Clockwork Orange’ uit 1971. Niet toevallig ook een – verder overigens geheel onvergelijkbare – film over een groepje jongeren dat de verveling bestrijdt met random senseless violence. Het verhaal gaat dat Kubrick zijn film in Engeland uit de roulatie haalde na berichten over jongeren die een vrouw hadden verkracht terwijl ze, net als de gang in Kubricks film, ’Singin in the rain’ neurieden.

Twee decennia later ontstond er rumoer in Amerika over ’Natural Born Killers’ (1994) van Oliver Stone. Een stel dat zei geïnspireerd te zijn door antihelden Mickey en Mallory uit Stone’s film doodde twee mensen. Schrijver John Grisham – die een van de slachtoffers kende – fulmineerde in een tijdschriftartikel dat Oliver Stone moest worden aangeklaagd wegens de glorificatie van, en het aanzetten tot geweld.

Stone reageerde dat niet de boodschapper moest worden aangeklaagd. Zijn film zou juist blootleggen hoe de geweldsmachine in de media werkte.

De fysieke ongein in ’New Kids’ is van een andere orde dan het geweld in genoemde films. ’New Kids Turbo’ heeft geen boodschap, het is slapstick. Het gaat om repetitieve, banale, absurde grappen over seks, pies, poep en bloed, in de traditie van de taarten van Laurel en Hardy en de scheten van ’Big Momma’.

„We maken wat we zelf om te lachen vinden”, meldde Steffen Haars op de rode loper bij de première van de film in Den Bosch. „Als je er niet om kan lachen, kan je er maar beter niet naartoe gaan.”

Op de vraag wat hij ervan vond als mensen de aso’s zouden imiteren meldde Haars dat „iedereen natuurlijk snapt dat het om geacteerde karakters gaat. Wie het na gaat doen is een beetje simpel”.

Ook Jos Swanenberg, Tilburgs hoogleraar in diversiteit in taal en cultuur, neemt afstand. De types van ’New Kids’ zijn veel te sterk uitvergroot om als rolmodel te fungeren, meent hij. „Het gaat om een parodie, dat snappen de mensen in de zaal heus ook wel.”

Van niet erg ver doordenkende ’New Kids’ valt geen engagement te verwachten, zoals indertijd van Koot en Bie. De mannen zitten in Thailand. Hun hele project is een kinderlijke provocatie. Er zullen niet direct doden vallen als gevolg van ’New Kids Turbo’. En de burgemeester van Maaskantje is blij met de toename van het aantal toeristen en kan zijn plaatsnaamborden voorlopig wel even missen. De locale VVV heeft een fietstocht uitgezet.

Volgens de makers ben je simpel als je de Brabanders imiteert, maar je bent ook simpel als je aanstoot aan ze neemt. De situaties zijn zo absurd en extreem dat de grappen nooit gevaarlijk of kwetsend zijn, meent Haars. Het is een soort carnaval. Brabanders zijn daar goed in. Het gaat nergens over. Eerst deden zij de hangjongeren na, nu doen die hangjongeren hen na, en zo zitten we gevangen in een oneindige cirkel van niets betekenende scheldpartijen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden