Zo eenzaam zijn ouderen helemaal niet

De 68-jarige Lies Bouwman (links), is vrijwilligster en serveert wekelijks thee en koffie tijdens de lunch in cultureel ontmoetingscentrum Podium Oost. Olga Feenstra (78), is docent Tai Chi voor een middag per week. Beeld Ton Toemen

Goed nieuws: ouderen zijn minder eenzaam in vergelijking met twintig jaar geleden, blijkt uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). De moderne oudere is minder eenzaam omdat hij vaker een partner heeft dan vroeger. 

Ook heeft hij of zij een groter en diverser netwerk en is hij of zij zelfstandiger. SCP-onderzoeker Cretien van Campen: “Senioren hebben meer regie over hun eigen leven dan twintig jaar geleden, waardoor ze ook beter hun eigen sociale netwerk kunnen opbouwen en behouden.”

Het aantal eenzame ouderen stijgt weliswaar door de vergrijzing, maar deze ouderen zijn relatief minder eenzaam dan in 1996. Het SCP ondervroeg voor het onderzoek vijfduizend mensen tussen de 58 tot 87 jaar oud op drie momenten: in 1996, in 2006 en in 2016. De vermindering in eenzaamheid was het grootst onder de oudste groep senioren (78 tot 87 jaar): het percentage eenzamen daalde in die groep van 46 naar 38 procent.

Volgens hoogleraar sociologie Jenny Gierveld praat de huidige generatie ouderen een stuk opener over hun emoties, dat kan helpen eenzaamheid tegen te gaan. “Ik kan me bijvoorbeeld herinneren dat mijn vader mijn zusje en mij bloemen liet kopen voor mijn moeder op haar verjaardag. Als man liep je niet rond met een bos bloemen, je moest stoer zijn en je praatte niet over je gevoelens. Dat beperkte zijn sociale interacties. Nu is dat anders. Dingen zijn bespreekbaar en gevoelens ook.”

Gierveld benadrukt net als het rapport dat een groot sociaal netwerk essentieel is. “Het is belangrijk om al vanaf jonge leeftijd contacten te blijven onderhouden om een divers sociaal konvooi te kunnen opbouwen.” Het is ook goed als er mensen van verschillende leeftijden in dat netwerk zitten. “Op een bepaalde leeftijd verlies je veel leeftijdsgenoten. Dan is het fijn als er wat jongere mensen zijn waarmee je dingen kunt blijven doen, waarmee je kunt praten of af en toe een kopje koffie kunt drinken.”

Als laatste tip geeft Gierveld mee dat je contacten van vroeger niet moet laten verwateren. “Zorg dat je studievrienden, oude collega’s of ex-buren je hele leven lang af en toe blijft zien. In Nederland zijn we daar een beetje slordig in. Om een voorbeeld te noemen: wie van Amsterdam naar Purmerend verhuist, verliest vaak alle contacten in Amsterdam. Dat is jammer.”

'Het gaat erom dat je actief blijft' - Elias Niehot (83), Roosendaal

“Mijn vrouw zegt dat ik het rustiger aan moet doen, maar ik kan niet stilzitten. Ik heb jarenlang als trambestuurder gewerkt. Daar heb ik een heel mooi netwerk aan over gehouden. Nu ben ik als vrijwilliger actief en ga ik veel bij ouderen op bezoek om een praatje te maken en een kopje koffie te drinken. Daarnaast rijd ik in een busje voor ouderen die slecht ter been zijn. Zo blijf ik altijd onder de mensen. Mijn vrouw is ook heel belangrijk voor mij, maar ook zonder partner hoef je niet eenzaam te zijn. Het gaat erom dat je actief blijft en jezelf blijft vermaken.”

'Geluk moet je echt zelf maken' - Dede Siemons (74), Hilversum

“Eenzaamheid is een instelling. Ik ga twee keer in de week naar mijn kleinkinderen, kaart in het wijkcentrum, Skype met mijn familie in Canada, bel mijn oude collega’s, ik ga naar buiten, voer de eendjes. Als iemand je nooit meer opbelt, heb je daar geen controle over. Geluk moet je zelf maken. Mijn generatie heeft dat nooit geleerd, we deden alleen functionele dingen, geen leuke dingen voor onszelf. Ik ben gescheiden en zit al dertig jaar in een rolstoel, maar ik weiger mezelf zielig te vinden. Ik las een tijdje wel honderd keer de positieve zinnen uit mijn notitieblokje: ‘kat jezelf niet af’ en ‘je bent goed genoeg’. Zo blijf ik positief.”

'Eenzaam? Dat zal ik niet snel worden' - Lies Bouwsma (68), Utrecht

“Een keer per maand kook ik bij wijkcentrum Podium Oost Utrecht een driegangendiner voor een groep van twintig ouderen. Elke week verzorg ik op diezelfde plek de lunch. Ik help mijn buurvrouw als ze het even niet meer weet, ik heb regelmatig contact met de buren. Soms pas ik even op een kat. Bij de Domkerk ben ik collectant en help ik soms met broodjes smeren. Ik sta achter de balie van het Domcafé. Als ik thuis ben, ik woon alleen en heb geen kinderen, dan ga ik borduren. Ik wandel minimaal een uur per dag. Ik lees de krant en tussen de bedrijven door soms een boek. Eenzaam? Nee dat zal ik niet snel worden.”

Lees ook deze reportage: Twintigers brengen ouderen een bloemetje tegen de eenzaamheid

Een bloemetje kan de dag van een eenzame oudere al opfleuren. Stichting Bloemenhart Brunssum gaat daarom eens per maand met boeketjes langs.

En de column van Sylvain Ephimenco over zijn moeder:

'Ze heeft amper de kracht om boodschappen te doen of de laatste rustplaats van haar man te bezoeken'. Maar eenzaam is zijn moeder zeker niet: 'Eenzaamheid kan soms een veeleisende bezigheid zijn'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden