'Zo drink je een biertje, zo slaan de mortieren in'

interview Consultant Jeroen de Lange ontsnapte uit Zuid-Soedan

SEADA NOURHUSSEN REDACTIE BUITENLAND

Overlevingsinstinct, daar houdt ex-diplomaat Jeroen de Lange (45) het maar op. "Ik heb de chaos, mensen die worstelden om een instapkaart te bemachtigen op het vliegveld, achter me gelaten, en ben het vliegtuig van Egypt Air gewoon in gerend. Ik was de eerste die zat en was niet van plan eruit te gaan."

Gisteren landde de ex-diplomaat vanuit het plots tot slagveld getransformeerde Zuid-Soedan, via Caïro, op Schiphol. Op uitnodiging was hij, nu als zelfstandig consultant publieke sector, in de hoofdstad Juba om overheidsfunctionarissen te trainen. "Het ene moment drink je na een lange dag een biertje, het volgende moment slaan de mortieren naast je hotel in." De Lange is nog geschokt over wat er in een paar dagen is gebeurd.

Sinds zondag is een interne twist in de presidentiële garde - Nuer-troepen van de verdreven vicepresident Machar versus Dinka-militairen van president Kiir - vrijwel in een burgeroorlog veranderd. In veel steden wordt gevochten, met nu zo'n 500 doden tot gevolg. In de deelstaat Jonglei is een basis van de Verenigde Naties aangevallen, waarbij ook doden worden gevreesd.

Als één van de weinige Nederlanders vertrok De Lange op eigen houtje. De circa 150 andere landgenoten in Zuid-Soedan worden vandaag geëvacueerd, om daarna via de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba naar Nederland terug te keren.

De consultant is geen onbekende in de regio als ex-diplomaat in Oeganda en Rwanda. En toch zag De Lange het geweld niet aankomen. "De buitenlanders die ik sprak bagatelliseerden geluiden over spanningen na het ontslag van Machar en het halve kabinet door president Kiir, deze zomer. Maar bij aankomst waarschuwde mijn chauffeur : 'Het is hier niet veilig.' De spanningen zijn zo angstaanjagend snel geëscaleerd. We moeten luisteren naar mensen die, door jaren oorlogservaring, zelfs de zwakste signalen van strijd aanvoelen."

Op 's werelds jongste natie, in 2011 na decennia oorlog met Soedan onafhankelijk geworden, ligt druk om na alle buitenlandse steun een succes te worden. Maar er is volgens De Lange door de internationale gemeenschap te weinig oog geweest voor de kwetsbaarheid van deze etnische lappendeken die geleid wordt door mensen die hun halve leven enkel hebben gevochten. "Generaals van de bevrijdingsbeweging, die door de strijd nauwelijks opleiding hebben, train ik nu in begrotingscycli en fondsenbeheer. De helft begrijpt er niks van. Hoe kun je ook van een land zonder instituties en een chaotisch leger verwachten dat het spanningen binnen twee jaar geweldloos oplost?"

Hoewel De Lange denkt dat de strijd nu wel langs etnische lijnen loopt - maar waarschijnlijk niet van bovenaf georganiseerd - vindt hij het te makkelijk om dat als enige oorzaak aan te wijzen. "Ook onder de Dinka-diaspora, die tijdens de oorlog in het buitenland studeerde, is er onvrede over Kiir en zijn kliek van oud-strijders." Te weinig brains en visie, vinden ze. En te veel: 'nu is het onze tijd om te eten', vandaar de gierende corruptie. De Lange: "De diaspora is gefrustreerd omdat ze, als niet-strijders, geen politieke functies krijgen, waar ze wel voor gekwalificeerd zijn."

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden