Zo dicht bij nergens als het maar kan

Vliegtuig ligt waarschijnlijk in berglandschap onder water, kilometers diep, in het donker

VAN ONZE REDACTIE BUITENLAND

Een internationaal panel gaat alle gegevens die in het bijna twee maanden durende onderzoek naar het vermiste Maleisische vliegtuig zijn verzameld nog eens tegen het licht houden. Ze willen zekerheid dat de mensen die in een afgelegen deel van de Indische Oceaan naar brokstukken speuren op de juiste plek zoeken.

Experts en ministers uit Maleisië, Australië en China kwamen gisteren in de Australische hoofdstad Canberra bijeen om te bespreken wat de volgende stappen in het onderzoek moeten zijn. Op basis van satelliet- en radargegevens wordt ervan uitgegaan dat vlucht 370 van Malaysia Airlines ten westen van Australië in zee is verdwenen. Het toestel verdween op 8 maart met 239 mensen aan boord.

De speurtocht naar brokstukken op het zeeoppervlak is vorige week afgesloten omdat wat er eventueel dreef nu wel zal zijn gezonken. Het zoeken gaat nu voort onder water. Dat gebeurt de komende maand in ieder geval nog met de Bluefin 21, een onbemande onderzeeër die de afgelopen weken tevergeefs de zeebodem heeft afgezocht in een gebied waar signalen van de zwarte doos van een vliegtuig zijn opgevangen.

Het onderzoeksteam vraagt daarnaast landen en particuliere ondernemingen of zij apparatuur kunnen leveren die dieper kan afdalen dan de Bluefin, die een maximale duikdiepte van 4,5 kilometer heeft. De zee is op sommige plaatsen in het zoekgebied dieper. Het zal waarschijnlijk nog een maand of twee duren voordat andere apparatuur ter plekke in het water kan worden gelaten. De zoektocht zelf kan nog maanden of zelfs jaren duren.

undefined

Vliegende Hollander zwierf hier al rond

Het gebied waar naar de MH370 wordt gezocht, is tegenwoordig misschien nog wel meer uitgestorven dan een paar eeuwen terug. Destijds, in de zeventiende eeuw, kwamen er nog wel eens Nederlandse zeilschepen langs, die vanaf Kaap de Goede Hoop gebruik maakten van de harde westenwinden die tussen de 40ste en 50ste breedtegraad over de aardbol razen, om zo snel mogelijk in Nederlands-Indië te komen.

Zij namen de risico's daarbij voor lief, en die waren niet gering in dit uitgestrekte en verlaten gebied. Als ze niet uitkeken kwamen de Nederlanders te ver naar het oosten uit en liepen ze te pletter op de riffen voor de westkust van Australië - met als bekendste voorbeeld het schip de Batavia dat in 1629 lek sloeg voor de Abrolhos-eilanden. Ook de mythische Vliegende Hollander zwierf in deze regionen rond.

undefined

Zoeken gaat onder water verder

Hoe dichtbij 'nergens' kan je komen? De mensen die op zoek zijn naar het verdwenen vliegtuig MH370 kunnen daar inmiddels een antwoord op geven: héél dichtbij. Ruim duizend kilometer ten westen van Australië, op zeker vier uur vliegen naar het dichtstbijzijnde vliegveld, moet je ongeveer wezen. De commerciële scheepvaart heeft hier niets te zoeken, de luchtvaart ook niet. De plek waar de MH370 waarschijnlijk terecht is gekomen ligt 'zo dichtbij nergens als maar kan', zoals de Australische premier Tony Abbott het uitdrukte.

Als de langzaam dovende bliepjes uit (waarschijnlijk) de zwarte doos van de MH370 de boel niet hebben bedrogen, ligt het vliegtuig of wat er van over is ergens op een oceanisch plateau bij de 'Kam der Verdwenen Hollanders' of anders een paar honderd kilometer verderop bij de 'Batavia Heuvel'. Het zijn namen die herinneren aan de Nederlandse zeelieden die hier in de zeventiende eeuw langs durfden varen - soms met noodlottige afloop (zie kader).

De 'heuvel' en 'kam' verwijzen naar het gebergte dat verborgen ligt onder de zuidelijke Indische Oceaan, ontstaan toen miljoenen jaren geleden continenten botsten en van elkaar losraakten. Dat ruige onderwaterlandschap maakt de zoektocht naar de MH370, toch al moeilijk vanwege de afgelegen locatie en het omvangrijke gebied, zo mogelijk nog ingewikkelder, zegt Geert-Jan Brummer, marien geoloog bij het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee.

"Je moet je voorstellen dat je een soort Alpenlandschap hebt onder water. Dat stuk oceaan is oud, met waarschijnlijk een dikke laag sediment dat de boel een beetje afvlakt. Het is geen maanlandschap, maar het zal nog altijd een pittig reliëf hebben, met pieken en kloven. Het zal heel moeilijk zijn daar iets terug te vinden."

Daar komt bij dat het er diep is - waarschijnlijk tussen de twee en zes kilometer. Vind daar maar eens een brokstuk, zeker vanaf de oppervlakte. "Het is alsof je op vijf kilometer afstand op zoek bent naar een Opel Kadettje", zegt Brummer. "En het is donker."

Dichterbij zoeken kan, maar heeft ook z'n beperkingen. Het onbemande Amerikaanse duikbootje Bluefin 21 dat sinds enkele weken via sonar de bodem afstroopt, onderzoekt maar een klein stukje bodem per dag. Bovendien kan hij niet dieper dan 4500 meter. In de afgelopen weken hing de Bluefin al eens plots boven een afgrond, en moest hij vanwege veiligheidsinstellingen naar boven komen. Onderzeebootjes die nog dieper kunnen (tot zesduizend meter) bestaan, maar het zijn er niet veel en ze zijn nog niet ingezet.

Ten slotte is er nog de complicerende factor van de gebrekkige cartografie. De vergelijking dat we meer weten over het oppervlak van Mars dan over dat van de aarde is niet ver gezocht: die klopt, zeker voor dit gebied.

"Het is een beetje de dode hoek van de aarde", zegt Brummer. "Over de bodem van de Atlantische Oceaan weten we relatief veel, daar is veel scheepsverkeer, er liggen kabels. Van dit stuk oceaan weten we nauwelijks hoe het eruit ziet."

Hoe onhandig een gebrek aan goede onderwaterkaarten is, ondervond de bemanning van de Amerikaanse onderzeeër San Francisco in 2005, toen hun vaartuig midden in de Stille Oceaan in volle vaart op een onderwaterberg botste die nog niet in kaart was gebracht. Bij het zoeken naar vliegtuigresten met sonar breekt dat gebrek aan kennis ook op.

"Je kijkt er zo overheen", zegt Brummer. "En als er slappe prut op de bodem ligt waar de boel in wegzakt, vind je nooit iets."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden