Zo belangrijk is die eigen taal niet

Journalist gaat op zoek naar de kern van het Fries-zijn. Ook het landschap is onderdeel van de identiteit.

"De Friese taal is dominant geworden als lakmoesproef van hoe het met Friesland gaat. Maar in de praktijk is er bij de Friese bevolking weinig engagement om zich over de eigen taal te bekommeren. Vooral de vanzelfsprekendheid van het Fries als spreektaal wankelt bij de jongere generatie. Of dat erg is? Ach, Friezen ontlenen hun identiteit dan aan andere kenmerken, het landschap bijvoorbeeld."

Aan het woord is historicus en journalist Erik Betten (1976) uit het Friese Dronrijp. Vandaag verschijnt zijn boek 'De Fries. Op zoek naar de Friese identiteit'. Tegelijk worden de uitkomsten van een enquête onder 1500 Friezen en niet-Friezen naar hun opvattingen over de Friese taal en identiteit bekend.

Betten waarschuwt dat hij bij zijn zoektocht naar waar "dat collectief gevoelde, maar nooit precies geformuleerde Fries-zijn" uit bestaat, niet hét antwoord heeft gevonden. "Dat kan ook niet." Want: "Dé Fries, eigenaar van dé Friese identiteit, bestaat niet, om Máxima te parafraseren. Met mijn boek leg ik de uitdaging neer om er wat losser mee om te gaan", licht Betten toe.

Dat er dilemma's zijn bij het uitdragen van de Friese identiteit, illustreert hij met twee voorbeelden: bij de belangrijkste kaatswedstrijd van Friesland, de PC in Franeker, zingt Betten uit volle borst het Friese volkslied mee. Bij de jaarlijkse herdenking van de Slag bij Warns, bij Reaklif, doet hij dat niet. "Reaklif is een expliciteren van het Fries-zijn, de PC is een beleving van het Fries-zijn die niet benoemd hoeft te worden", legt hij uit.

Hij interviewde hoogleraar Friese taal- en letterkunde Goffe Jensma, die vaststelt dat de aandacht de laatste jaren van taal en geschiedenis verschuift naar het landschap, als het om de Friese identiteit gaat. Tegelijk schieten de inwoners in een kramp als er bijvoorbeeld windmolens komen.

Een oplossing voor die spanning tussen authenticiteit en modernisering ziet Jensma in het omarmen van grote, op Europa gerichte initiatieven. Bijvoorbeeld het Culturele Hoofdstad-project van Leeuwarden. Jensma: "De toekomst van Friesland ligt niet in Nederland, maar in Europa. Daar heeft het iets te bieden door zijn meertaligheid en door zijn openheid en tolerantie." De Friese hoofdstad koos in de race voor Culturele Hoofdstad in 2018 dan ook het thema 'mienskip' (gemeenschap).

Wat Betten bevalt, is dat bij het project twintigers en dertigers zijn betrokken. "Het gaat hen niet om de positie van het Fries op zich. Zij pakken andere elementen eruit, zoals het landschap. Bovendien is de grondtoon de noodzaak tot verandering. Iets heel anders dan de nadruk op behoud."

Erik Betten, 'De Fries. Op zoek naar de Friese identiteit'. Uitgeverij Wijdemeer, euro 19,50.

Een typische Fries is trots en nuchter
Studenten van de Thorbecke Academie in Leeuwarden hielden een enquête onder 1500 Friezen en niet-Friezen. Ze ondervroegen van beide groepen 400 jongeren van 12 tot 29 jaar. Een van de vragen: wanneer beschouw je jezelf of een ander als een Fries? Uitkomst: Als je Fries spreekt of je Fries voelt is het voor de meeste jongeren al genoeg. Wie Fries wil zijn, kan dat ook worden. Een andere vraag: wat zijn typische karaktertrekken van een Fries? Antwoord: Nuchter, bij Friese jongeren door 83 procent genoemd, bij niet-Friezen door 62 procent. Trots: vindt 57 procent, respectievelijk 56 procent van de jongeren. Hoe belangrijk vindt u de Friese taal, cultuur en identiteit, was de vraag aan jonge Friezen en Friezen van 29 jaar en ouder. Belangrijk en heel belangrijk, zegt 52 procent van de jeugd. Een forse groep van 21 procent onthoudt zich van stellingname. Van de oudere respondenten vindt ruim driekwart het belangrijk tot zeer belangrijk en slechts 3 procent vindt het 'Fries eigen' niet belangrijk. Gevraagd naar de mate waarin mensen zichzelf als Fries omschrijven zien de meesten zich als Fries of Friese Nederlander. Bij de 29-plussers scoort alleen 'Fries' boven de 50 procent.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden