Zit de winnaar van de PC Hooftprijs ertussen?

jurybesluit | Wie verdient de P.C. Hooftprijs 2017 voor beschouwend proza? Vier deskundigen doen een voorspelling, met enige moeite: 'De essayistiek is in Nederland zo'n beetje dood'.

Eén schrijver krijgt vanmiddag een gedenkwaardig telefoontje: 'Gefeliciteerd, u bent de winnaar van de P.C. Hooftprijs 2017'. Daar horen 60.000 euro bij én literaire roem: hoger kun je niet reiken in het Nederlandse taalgebied. Maar wie krijgt 'm? Wie blinkt uit in beschouwend proza, het genre dat dit jaar wordt bekroond?

De jury vist in een kleine vijver, denkt dichter Rob Schouten, literair criticus van deze krant. Mogelijk zijn er wel grote essayisten in de economie of de sociologie. "Op die vakgebieden heb ik geen zicht. Maar in de Neerlandistiek is het aanbod buitengewoon armetierig. Ik denk dat de essayistiek niet populair en sexy genoeg is, niet 'De Wereld Draait Door'. Het genre leidt een schaduwbestaan, het heeft geen publieke uitstraling."

Yra van Dijk, hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde aan de universiteit van Leiden, komt tot eenzelfde conclusie: "Het beschouwend proza is in Nederland zo'n beetje dood." Volgens haar heeft dat een economische oorzaak: "Er valt geen droog brood meer in te verdienen. Iemand die vrijuit gaat zitten essayeren? Dat kunnen de media niet meer betalen."

Een goeie essayist schrijft persoonlijk, tastend, intelligent en grappig over maatschappelijke of filosofische kwesties, vindt schrijfster Marja Pruis, redacteur van de Groene Amsterdammer. "In Nederland is de essayistiek meer in de columnistiek gaan zitten. Ik kan veel sterke columnisten bedenken, van Bas Heijne tot Maxim Februari, die eerste klas beschouwend proza afleveren, maar die schrijven zelden langere essays. De enige columnist die wel regelmatig langere, persoonlijke, literaire essays schrijft, tsja, dat ben ik eigenlijk. Maar dat vind ik ook weer zoiets stoms om te zeggen."

Schrijver en dichter Willem Jan Otten denkt ook aan Marja Pruis. Hij kreeg de P.C. Hooftprijs 2014 voor beschouwende literatuur: "Heel onverwacht. Ik was echt stomverbaasd." Wat hem betreft is Benno Barnard een kanshebber, net als Pruis. "Maar eerder in een volgende ronde. Je moet wel bedenken dat het een oeuvreprijs is."

Zijn favoriete kandidaat is Kees Verheul (76), die tot zijn pensioen in 2005 hoogleraar Russische letterkunde was. "Die zie ik als leermeester, ik heb hem ook genoemd in mijn dankwoord, bij de aanvaarding van de prijs. Hij is een essayist pur sang, in de klassieke literaire zin. Wat Otten betreft moet de winnaar echt een literator zijn. "Tegenwoordig kijkt men al gauw naar krantenstukken, maar het essay moet wel tegen de boekvorm kunnen. Verheul schreef veel over literatuur en over Rusland, het contact met de vijand. Hij schrijft zelfonderzoekend, autobiografisch. Zijn essays zitten goed in hun vel."

Hoogleraar Van Dijk zet in op schrijver en journalist Bas Heijne (56), wiens essay 'Angst en schoonheid' over het werk van Louis Couperus werd bekroond met de J. Greshoff-prijs. "Hij heeft precies de springerige geest die een essayist moet hebben. Hij legt heel mooi verbanden tussen maatschappelijke kwesties en de kunst, maar ook tussen verschillende kunsten onderling."

Ook Rob Schouten waardeert het werk van Heijne. "Ik vind hem een goede denker, maar meer een columnist, op de korte baan. Ik geloof niet dat hij 'm krijgt." Zijn favoriete kandidaat voor de P.C. Hooftprijs 2017 is Frits van Oostrom (63), de hoogleraar historische letterkunde die de middeleeuwen op aanstekelijke manier aan de man weet te brengen. "Zonder populistisch te worden. Hij is een academicus maar géén stoffige geleerde. Hij is mijn wenswinnaar."

Vorige winnaars van de P.C. Hooftprijs

2016 - Astrid Roemer (proza)

2015 - Anneke Brassinga (poëzie)

2014 - Willem Jan Otten (beschouwend proza)

2013 - A.F.Th. van der Heijden (proza)

2012 - Tonnus Oosterhoff (poëzie)

2011 - Henk Hofland (beschouwend proza)

2010 - Charlotte Mutsaers (proza)

2009 - Hans Verhagen (poëzie)

2008 - Abram de Swaan (beschouwend proza)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden