Zit China achter de legercoup in Zimbabwe?

Robert Mugabe en zijn vrouw Grace tijdens een partijconferentie op 8 november. Beeld REUTERS

De Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma heeft donderdag geprobeerd om zich op te werpen als bemiddelaar in de crisis in buurland Zimbabwe, waar het leger in de nacht van dinsdag op woensdag de macht naar zich toe trok.

Zo zond de Zuid-Afrikaanse president, die momenteel ook voorzitter is van het regionale samenwerkingsverband SADC, een delegatie naar de Zimbabwaanse hoofdstad Harare. Die delegatie voerde daar onder hoogspanning overleg met de afgezette president Robert Mugabe en legerleider Constantine Chiwenga. Tegelijk leidden Zuid-Afrikaanse ­regeringsfunctionarissen in een ­ander buurland, Botswana, het crisisberaad met enkele andere SADC-landen over de legercoup.

“Mugabe weigert op te stappen”, vertrouwde een bron dichtbij de ­legerleiding vandaag toe aan persbureau AFP. “Ik denk dat hij tijd probeert te rekken.”

Er staat voor Zuid-Afrika behoorlijk wat op het spel. Want de afgelopen twee decennia zijn al honderdduizenden Zimbabwanen, op de vlucht voor de armoede en repressie in eigen land, naar Zuid-Afrika ­getrokken. Als de legercoup uitmondt in een burgeroorlog worden dat er naar verwachting nog heel veel meer.

President Zuma en zijn regeringspartij ANC zijn bovendien oude bondgenoten van Mugabes partij ­Zanu-PF, die sinds de onafhankelijkheid in 1980 aan de macht is in Zimbabwe. Die oude band gaat terug tot de strijd tegen de Apartheid, toen Zuma en zijn strijdmakkers steun kregen van Mugabe.

Steun voor vrijheidsstrijd

Ondanks alle wanbestuur in Zimbabwe hield de Zuid-Afrikaanse president Mugabe daarom lang de hand boven het hoofd, al lijkt daar nu een einde aan te komen. In het parlement in Kaapstad beloofde Zuma gisteren dat de politieke situatie in het buurland ‘zeer binnenkort duidelijk wordt’.

Intussen groeit de speculatie dat China op de achtergrond een rol speelt bij de legercoup. Want Peking wordt steeds invloedrijker in Afrika en onderhoudt sinds jaar en dag een warme band met Zimbabwe. Een deel van de guerrilla’s die in de jaren zeventig voor ­onafhankelijkheid van het Afrikaanse land vochten, werd ­gesteund door China. En toen de Zimbabwaanse regering rond 2000, vanwege de gewelddadige onteigening van blanke boeren, werd geïsoleerd door het Westen, schoot ­Peking opnieuw te hulp.

Chinese pantserwagens

China heeft zijn vetorecht in de VN-Veiligheidsraad dan ook al meermaals gebruikt om Zimbabwe diplomatiek te beschermen en houdt het land ook op allerlei ­manieren economisch overeind.

Zimbabwe ontvangt onder meer investeringen en wapens uit China in ruil voor grondstoffen. Beeld Trouw

In ruil voor Zimbabwaanse producten als tabak, goud en diamanten, verstrekken de Chinezen onder meer leningen, investeren in lokale bedrijven en leveren wapens. Zo zijn de pantservoertuigen van het type ZSD-89-II, die sinds de coup op strategische plekken in de hoofdstad Harare staan, afkomstig uit China. En toen de Chinese president Xi Jingping eind 2015 Zimbabwe bezocht, verzekerde hij dat een goede verhouding met Zimbabwe en andere Afrikaanse landen een hoeksteen blijft van het Chinese buitenlands beleid. “Dat zal nooit veranderen”, aldus de Chinese president.

Sommigen in zuidelijk Afrika vermoeden daarom de hand van ­Peking in de coup. Zij wijzen er op dat een Chinees bedrijf onlangs aankondigde dat het 1,7 miljard euro wil investeren in het tot leven wekken van de grote, maar vervallen Zisco-staalfabriek in Zimbabwe. De Chinezen hebben er daarom belang bij dat er een einde komt aan de giftige, destabiliserende politieke machtsstrijd die de laatste tijd woedde in Harare.

Bezoek aan Peking

Het zou dan ook geen toeval zijn dat legerchef Chiwenga vorig week, enkele dagen voor de staatsgreep, overleg voerde in Peking. Mogelijk kreeg hij daar het groene licht voor zijn ingreep. Dat dit soort speculaties de kop opsteken, is illustratief voor de groeiende rol die China, in zijn jacht op grondstoffen, speelt in Afrika. Nog niet zo lang geleden zou eerder met de beschuldigende vinger naar Zimbabwe’s vroegere koloniale overheerser Groot-Brittannië of naar Amerika zijn gewezen.

In een officiële reactie in Peking hield de Chinese regering zelf zich vandaag op de vlakte over wat zij noemt de ‘interne aangelegenheden’ van Zimbabwe. Volgens een woordvoerder blijft China bevriend met het Afrikaanse land en hopen de Chinezen op een vreedzame, ­‘gepaste’ oplossing.

Lees ook: Riskante gok breekt Robert Mugabe ineens lelijk op

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden