'Zionisme is nooit bedacht om anderen te verdringen'

Tweede man Wereld Zionisten Organisatie houdt vast aan idealen van Theodor Herzl

JERUZALEM - Voor David Breakstone was er tijdens het bezoek van Barack Obama aan Israël, in maart, één absoluut hoogtepunt: het moment waarop de Amerikaanse president een krans legde bij het graf van oer-zionist Theodor Herzl. Breakstone, vicevoorzitter van de Wereld Zionisten Organisatie, heeft zijn leven gewijd aan de nalatenschap van Herzl. Een nalatenschap vol dromen en idealen voor een voorbeeldige joodse staat. En hoewel het huidige Israël weinig weg heeft van die voorspelde harmonie, houdt Breakstone onverminderd vast aan Herzls visie. "Ik wil de strijd niet opgeven, ik heb geen alternatief."

U doet al veertig jaar uw best voor Herzls samenleving: een baken van vrede en rechtvaardigheid. Maar in de praktijk is het er bepaald niet beter op geworden.
"Er is inderdaad meer extremisme vandaag de dag. Onlangs werd de auto van een Arabische vrouw in een religieuze joodse wijk met stenen bekogeld. Haar ramen werden ingeslagen. Een andere Arabische Israëliër werd in elkaar geslagen omdat hij in de Kinneret [het meer van Tiberias, red.] aan het baden was. Bij een voetbalwedstrijd in Jeruzalem hielden supporters een spandoek op met de tekst: 'Beitar voor altijd puur'. En zo kan ik nog wel even doorgaan. "Maar als de Turkse premier zionisme een misdaad tegen de mensheid noemt, zoals hij laatst deed, zeg ik: Dat is aperte onzin. Er zijn inderdaad mensen in de zionistische staat die zich schuldig zouden maken aan misdaden tegen de mensheid als ze de kans kregen, maar zionisme als concept is daar niet schuldig aan."

Toch is niet alleen het racisme in Israël hardnekkig, ook de bezetting van Palestijns gebied duurt al ruim vier decennia voort. En dat in een staat die vanuit zionistische idealen is gesticht.
"Als er racisme bestaat in de Verenigde Staten, vraagt ook niemand zich af of er iets mis is met de Amerikaanse constitutie. Ik verwerp dan ook hartgrondig de suggestie dat het zionisme in oorsprong racistisch is. Als ik kijk naar het zionisme dat Herzl ontwikkelde, een sociaal zionisme, dan heeft dat op geen enkele manier iets kwaadaardigs in zich. Zionisme is nooit bedacht om anderen te verdringen of te koloniseren.

"Ik denk dat de meeste mensen die het zionisme afwijzen, eigenlijk een probleem hebben met de manifestaties van de staat Israël. En dat begrijp ik. Om dat op het zionisme te verhalen, vind ik niet legitiem. Toon me één ding in Herzls werk dat niet acceptabel is. Het is naïef, dat wel, maar op geen enkele manier fout of respectloos.

"Het Israëlisch-Palestijnse conflict, met alle doden en gewonden, is voor ons volk vreselijk traumatisch. Daarom zijn reacties zoals 'Beitar voor altijd puur' niet te rechtvaardigen, maar wel begrijpelijk."

De excessen komen voort uit angst?
"Ik zou zeggen dat het een combinatie is van angst en de neiging tot revanche. Daar komt bij dat de oudere generatie joden weet hoe moeilijk het was om als minderheid in Iran, Irak, Syrië en Egypte te wonen. Dat was in een tijd voor de stichting van Israël. Daardoor zit hier diep in de psyche: we kunnen Arabieren niet vertrouwen. Dat is misplaatst, maar het bestaat.

"Hetzelfde geldt voor terroristische aanvallen. Ik kan die niet rechtvaardigen, maar ik wil zover gaan om te zeggen dat ik begrijp waar ze vandaan komen. Ik begrijp de Palestijn die in een vluchtelingenkamp woont, zonder opleiding, zonder toekomst en met het gevoel dat Israël nooit vrede zal sluiten."

Ondanks het toenemende extremisme in Israël blijft u in publieke optredens doorgaans optimistisch.
"Ik wil de strijd niet opgeven, ik heb geen alternatief. Ik ben niet bereid om te zeggen dat de joden geen eigen staat verdienen en ik ben ook niet bereid om een staat te accepteren die wordt geleid door haredim [ultra-orthodoxe joden, red.] en ultra-nationalistische, racistische, xenofobe personen."

Heeft u aanknopingspunten voor uw positieve inslag?
"Er zit iemand in de nieuwe regering die zich bijzonder heeft toegewijd aan de tweestatenoplossing."

Tzipi Livni?
"Ja, zij krijgt het gezag om de onderhandelingen te leiden. Dat is iets waar ik me aan vasthoud. Ik ben zelf bereid een geïnternationaliseerde versie van Jeruzalem te accepteren, net zoals Herzl. Hij begreep, nog voordat het hele conflict bestond, dat dat nodig was. Ik zeg niet: We moeten Jeruzalem verdelen. Maar ik vind wel dat we een oplossing moeten vinden. Het maakt mij niet uit als er een andere vlag bovenop de tempelberg wappert, zolang mijn vlag er ook maar kan hangen. Het is uiterst ingewikkeld, een stuk gemakkelijker om in een boek te beschrijven dan het in realiteit is. Maar ik geloof dat het mogelijk is."

U schreef onlangs vastbesloten te zijn om verder te gaan dan 'half way' voor vrede. Wat bedoelt u daarmee?
"Het Ivriet kent de uitdrukking: 'Haal niet je gelijk, wees slim.' Stel, ik denk dat ik volledig in mijn recht sta als ik op een bepaalde plek op de landkaart een grens trek. Maar als ik door diezelfde grens iets verderop te trekken het verschil kan maken tussen een akkoord of niet, dan doe ik dat. Voor mij is vrede belangrijker dan welk stuk land dan ook."

En ook belangrijker dan de bijbelse claim op bezet gebied?
"Absoluut. De Bijbel vereist zelfs van ons om land op te geven omwille van vrede. Het sparen van levens zou altijd boven het vasthouden aan land moeten gaan."

Wie is David Breakstone
Tot zijn zeventiende wijst alles erop dat David Breakstone de tandartsenpraktijk van zijn vader in New York zal overnemen. Een zomertrip naar Israël verandert alles. In het Midden-Oosten vindt Breakstone zijn roeping: het nastreven van de dromen van Theodor Herzl, die zich als grondlegger van het politieke zionisme rond 1900 inzette voor een onafhankelijke joodse staat. Breakstone ruilt zijn studie tandheelkunde in voor een opleiding 'contemporain jodendom', om na het behalen van zijn diploma definitief naar Israël te verhuizen. De inmiddels 60-jarige Breakstone is vicevoorzitter van de Wereld Zionisten Organisatie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden